Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Iwona Bogucka Sędziowie: sędzia NSA Maciej Dybowski sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska (spr.) Protokolant asystent sędziego Krzysztof Ważny po rozpoznaniu w dniu 28 czerwca 2023 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Marszałka Województwa Małopolskiego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 25 listopada 2021 r. sygn. akt III SAB/Kr 100/21 w sprawie ze skargi M. P. na bezczynność i przewlekłość postępowania Marszałka Województwa Małopolskiego w przedmiocie rozpoznania wniosków o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego 1. prostuje z urzędu oczywistą omyłkę w komparycji wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 25 listopada 2021 r. sygn. akt III SAB/Kr 100/21 w ten sposób, że nazwisko skarżącej "F." zastępuje nazwiskiem "P."; 2. oddala skargę kasacyjną w całości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 25 listopada 2021 r. sygn. III SAB/Kr 100/21 po rozpoznaniu sprawy ze skargi M. P. na bezczynność i przewlekłość postępowania Marszałka Województwa Małopolskiego w przedmiocie rozpoznania wniosków o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego przyznał od Marszałka Województwa Małopolskiego na rzecz skarżącej sumę pieniężną w wysokości [...] (trzy tysiące) złotych.

Skargę kasacyjną od tego wyroku złożył Marszałek Województwa Małopolskiego zaskarżonemu wyrokowi zarzucając naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm. – p.p.s.a.),tj. naruszenie:

1) art. 149 § 2 p.p.s.a. - poprzez przyznanie skarżącej sumy pieniężnej w wysokości [...] zł w sytuacji, gdy skarżąca oczekiwała, że suma ta zostanie przyznana przez Sąd pierwszej instancji w celu zdyscyplinowania organu, a nie w celu zrekompensowania poniesionej szkody lub doznanej krzywdy, oraz poprzez ustalenie wysokości przyznanej sumy pieniężnej w oparciu o okoliczności i wskazane przez skarżącą w piśmie procesowym z dnia [...] września 2021 r, które nie zostało doręczone organowi.

2) art. 32 p.p.s.a. - poprzez naruszenie zasady równości, stron postępowania sądowoadministracyjnego i oparcie rozstrzygnięcia sprawy na stanowisku skarżącej, do którego organ nie miał możliwości się odnieść, ponieważ Sąd pierwszej instancji nie doręczył organowi pisma procesowego skarżącej z dnia [...] września 2021 r.,

3) art. 190 p.p.s.a. - poprzez nieuwzględnienie przez Sąd pierwszej instancji wykładni prawa dokonanej w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Podniesiono, że istotny wpływ naruszenia przez Sąd pierwszej instancji wskazanego wyżej przepisu na wynik sprawy sądowoadministracyjnej polegał na tym, że Sąd pierwszej instancji przyznał skarżącej sumę pieniężną w sytuacji, gdy przesłanki ku temu nie zostały spełnione. Zarzucając powyższe wniesiono o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. uchylenie zaskarżonego orzeczenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 25 listopada 2021 r. sygn. akt III SAB/Kr 100/21 i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że zaskarżony wyrok zapadł na skutek wyroku NSA z dnia 25 sierpnia 2021 r. (sygn. akt I OSK 1619/19), którym to wyrokiem NSA uchylił poprzedni wyrok Sądu I instancji w pkt. IV, tj. w zakresie przyznającym od Marszałka Województwa Małopolskiego na rzecz skarżącej sumę pieniężną w wysokości [...] złotych na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. Skarżący kasacyjnie wskazał, że zdaniem NSA w niniejszej sprawie "wydaje się, iż strona oczekiwała, by orzekany przez Sąd Wojewódzki środek przede wszystkim spełnił nie tyle funkcję kompensacyjną, a dyscyplinującą organ oraz, że orzeczenie powinno być rzetelnie uzasadnione, a Sąd I instancji powinien mieć na względzie wypracowane w orzecznictwie zasady orzekania na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. W ocenie skarżącego kasacyjnie, Sąd I instancji nie powinien przyznawać sumy pieniężnej w kwocie [...] zł, zwłaszcza w sytuacji, gdy Sąd I instancji dostrzegł "niewątpliwe trudności organizacyjne, niezależne od organu, któremu powierzając kompetencje do załatwienia spraw nie zapewniono odpowiednich środków na realizację tego celu", a powinien zmodyfikować swoje rozstrzygnięcie w ten sposób, aby tej sumy nie przyznawać, i w tym zakresie odpowiednio, także z odwołaniem do orzecznictwa sądów administracyjnych dotyczących stosowania art. 149 § 2 p.p.s.a. powinien uzasadnić odmowę przyznania tej kwoty. Podkreślono ponadto, że Sąd I instancji nie zastosował się do wykładni NSA, czym naruszył art. 190 p.p.s.a. Sąd I instancji oparł się, uzasadniając przyznanie skarżącej sumy pieniężnej w wysokości [...] zł, na piśmie procesowym skarżącej z dnia [...] września 2021 r. które nie zostało doręczone organowi. Jest to jawne naruszenie zasady równości stron postępowania sądowoadministracyjnego, będącej elementem zasady kontradyktoryjności uregulowanej w art. 32 p.p.s.a. Sąd I instancji oparł się nie tylko na twierdzeniach, co do których nie pozwolił wypowiedzieć się drugiej stronie, ale też podjął rozstrzygnięcie w oparciu o okoliczności zgłoszone już po wyroku NSA, który wskazywał co należy uczynić ze sprawą w takim stanie, w jakim była w momencie wnoszenia skargi kasacyjnej, a nie jak dalej prowadzić postępowanie i jak ustalać nowe okoliczności sprawy.

Odpowiedź na skargę kasacyjną samodzielnie sporządziła i wniosła skarżąca informując o zmianie nazwiska oraz wskazując, że zgadza się ona ze stanowiskiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie zawartym w wyroku z dnia 25 listopada 2021 r. sygn. III SAB/Kr 100/21. Skarżąca wskazała, że orzeczenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 25 listopada 2021 r. w żadnej mierze nie narusza prawa a jedynie chroni obywatela przed przewlekłością i lekceważeniem organu administracji z jaką spotyka się ona już od 2016 r. Mija bowiem niemal 6 lat od czasu, gdy zaczęła ona walkę o swoje prawa z organami administracji publicznej, i jest to już 6 rok odpisywania na pisma przychodzące z Sądu, odbierania przesyłek listownych, udawania się na kolejne rozprawy, ponoszenia kosztów związanych z poradnictwem prawnym.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna okazała się niezasadna.

Na wstępie należy wskazać, że art. 193 zd. drugie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm. – p.p.s.a.) wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zd. pierwsze p.p.s.a. Uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W takim uzasadnieniu Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia więc opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy administracji i Sąd pierwszej instancji. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 p.p.s.a.), z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnej jej podstawami, określonymi w art. 174 p.p.s.a. Wobec niestwierdzenia zaistnienia przesłanek nieważności postępowania, oceniając wyrok Sądu I instancji - w ramach zarzutów zgłoszonych w złożonej w niniejszej sprawie skardze kasacyjnej - Naczelny Sąd Administracyjny uznał te zarzuty za niezasadne.

Autor skargi kasacyjnej oparł postawione w niej zarzuty na podstawie określonej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., to jest zarzuca naruszenie przepisów postępowania wskazując, że uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dla spełnienia wymogu z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. nie jest jednak wystarczajace przytoczenie w petitum skargi kasacyjnej formuły o naruszeniu przepisów postępowania mającym wpływ na wynik sprawy, lecz konieczne jest wykazanie, który przepis postępowania został naruszony, w jaki sposób oraz wpływu zarzucanego naruszenia na wynik sprawy. O skuteczności zarzutów, postawionych w oparciu o podstawę kasacyjną, określoną w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., nie decyduje bowiem każde stwierdzone uchybienie przepisom postępowania, lecz tylko takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Należy przez to rozumieć wykazanie istnienia związku przyczynowego pomiędzy uchybieniem procesowym, stanowiącym przedmiot zarzutu skargi kasacyjnej, a wydanym orzeczeniem sądu administracyjnego, który to związek przyczynowy mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wnoszący skargę kasacyjną jest więc obowiązany uzasadnić, że następstwa zarzucanych uchybień były na tyle istotne, iż miały wpływ na treść kwestionowanego orzeczenia, ponieważ gdyby do tych uchybień nie doszło, wyrok sądu administracyjnego mógłby być inny (zob. np. wyrok NSA z 5 listopada 2019 r., II FSK 3864/17).

Skarżący kasacyjnie w niniejszej sprawie zarzucił Sądowi Wojewódzkiemu naruszenie art. 32 p.p.s.a. wskazując, że Sąd ten oparł się na twierdzeniach, co do których nie pozwolił wypowiedzieć się skarżącemu kasacyjnie, bowiem uzasadniając przyznanie skarżącej sumy pieniężnej w wysokości [...] zł oparł się na piśmie procesowym skarżącej z dnia [...] września 2021 r. które nie zostało doręczone organowi. Zarzut ten nie zasługuje na uwzględnienie. Jakkolwiek, bowiem zgodzić trzeba się ze skarżącym kasacyjnie, że w sprawie doszło do naruszenia przepisu art. 32 p.p.s.a., to nie wykazano istnienia związku przyczynowego pomiędzy uchybieniem procesowym, stanowiącym przedmiot zarzutu skargi kasacyjnej, a zaskarżonym orzeczeniem Sądu Wojewódzkiego. Zauważyć trzeba, że choć Sąd Wojewódzki zreferował w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, fakt złożenia przez skarżącą pisma procesowego z dnia [...] września 2021 r., to ustalając wysokość przyznanej sumy pieniężnej nie powołał się na wyliczenia przedstawione w tym piśmie, z którego wynikało, że zaangażowanie skarżącej w sprawę wywołaną rażącą przewlekłością organu wygenerowało koszty przekraczające kwotę [...] zł.

Zgodzić należy się ze skarżącym kasacyjnie, że sens wyroku NSA z dnia 23 lipca 2021 r. sygn. I OSK 1619/19 nie sprowadzał się jedynie do zakwestionowania uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 17 stycznia 2019 r. sygn. III SAB/Kr 42/18. Wbrew jednak przekonaniu skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny nie zakwestionował zasadności przyznania skarżącej sumy pieniężnej, ale zakwestionował przesłanki, przyjęte wówczas przez Sąd Wojewódzki, za uzasadniające jej przyznanie. Sąd Wojewódzki, wydając zaskarżony wyrok, po ponownym rozpoznaniu sprawy, zastosował się do art. 190 p.p.s.a. i wziął pod uwagę, że przyznanie sumy pieniężnej na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. nie stanowi świadczenia o charakterze alimentacyjnym. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wzięto również pod uwagę, że przyznanie sumy pieniężnej ma na celu przede wszystkim spełnienie funkcji odszkodowawczej, jak i uczynienie zadość krzywdzie jaką strona poniosła. Zważywszy zatem na fakt, że w badanym przypadku przewlekłość organu dotyczyła świadczenia pieniężnego, prawidłowo Sąd Wojewódzki za uzasadnione uznał przyznanie skarżącej sumy pieniężnej zważywszy na potrzebę zrekompensowania skarżącej negatywnych przeżyć wynikających z przewlekłego prowadzenia postępowania. W niniejszym przypadku nawet w odpowiedzi na skargę kasacyjną, skarżąca podkreśla poczucie bezsilności, wskazując, że z przyczyn dla niej niezrozumiałych jej dzieci cierpią na skutek nieprawidłowości funkcjonowania organów państwowych, a oddalenie skargi kasacyjnej od wyroku przyznającego jej sumę pieniężną pozwoli "zakończyć to koszmarne, trwające w rzeczywistości 6 lat postępowanie". Z odpowiedzi na skargę kasacyjną wybrzmiewa również fakt, że trwające postępowanie administracyjne stanowiło dla skarżącej źródło obowiązków procesowych, co w połączeniu z długością okresu trwania tego postępowania uzasadniało przyznanie sumy pieniężnej w wysokości [...] zł. Mając na uwadze górne granice określone w art. 149 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 154 § 6 p.p.s.a., kwota ta nie jest w okolicznościach sprawy wygórowana, a jednocześnie jej wysokość może stanowić dla skarżącej zauważalną rekompensatę za bierność organu.

W takich okolicznościach Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.

Jednocześnie wobec stwierdzenia oczywistej omyłki w komparycji wyroku Sądu I instancji w zakresie nazwiska skarżącej Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 156 § 3 w zw. z art. 156 § 1 p.p.s.a. sprostował z urzędu w tym zakresie zaskarżone orzeczenie (pkt 1 wyroku).