Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim – Katarzyna Kołodziej-Kobierowska po rozpoznaniu w dniu 2 grudnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z.S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie pełnomocnika (adwokata) z urzędu w sprawie ze skargi Z.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2021 rok p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy.

Z.S. złożyła skargę na wskazaną w sentencji niniejszego orzeczenia decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od ww. skargi w kwocie 110 zł, skarżąca uiściła wymaganą opłatę sądową. Jednocześnie wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu. W uzasadnieniu podała, że z powodu stanu zdrowia nie jest w stanie uczestniczyć w postępowaniu sądowym, a niskie dochody nie pozwalają jej ustanowić i opłacić adwokata.

W nadesłanym formularzu PPF skarżąca wskazała, że mieszka z mężem K.S. Jest właścicielką domu mieszkalnego o pow. 110,36m², budynku mieszkalnego o pow. 99,21m², obory-stodoły o pow. 159,94m², nieruchomości rolnych (użytki rolne) o pow. 2.4850ha, 50 kur, 20 kaczek, 9 gęsi, psa i kota. Nie posiadają z mężem oszczędności, papierów wartościowych, wierzytelności czy innych wartościowych rzeczy. Utrzymują się z emerytur oraz dochodów z gospodarstwa rolnego w łącznej kwocie 3.062,79 zł miesięcznie. Z kolei wśród stałych wydatków i zobowiązań skarżąca wskazała: spłatę kredytu 466,97 zł, opłatę za prąd 165 zł, za wodę 212,19 zł, za gaz 90 zł, wywóz nieczystości 50 zł oraz podatek od nieruchomości 2.738 zł rocznie.

Ponieważ treść ww. oświadczeń nie była wystarczająca do ustalenia rzeczywistych zdolności płatniczych skarżącej, pismem z [...] listopada 2022 r. wezwano ją do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów, między innymi dokumentów potwierdzających uzyskiwane przez małżonków dochody i ponoszone wydatki, wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych i lokat skarżącej i jej męża, oświadczeń o posiadanych pojazdach mechanicznych.

W odpowiedzi skarżąca oświadczyła, że gospodarstwo rolne jest wykorzystywane dla własnych tylko potrzeb, a dochód z niego stanowią dopłaty rolnicze za cały rok 3.982,53 zł. Środki te są przeznaczane na uprawę roli: zasiewy i zbiory. Jej mąż jest współwłaścicielem, wraz z S.S., samochodu osobowego [...] rok prod. 2005. Dodała, że źródłem finansowania ponoszonych przez skarżącą i jej męża wydatków są dochody z emerytur i dotacji rolniczych. Jednocześnie skarżąca nadesłała kopię decyzji z [...].03.2022 r. o waloryzacji swojej emerytury w kwocie 1.655,25 zł netto miesięcznie, kopię przekazu pocztowego-potwierdzenia wypłaty emerytury męża w wysokości 1.076,14 zł, zestawienie operacji na rachunku bankowym skarżącej w [...] o nr [...] za okres [...].11.2022-[...].11.2022r., dwa paragony zakupu leków, kopię dowodu rejestracyjnego samochodu [...] wraz z potwierdzeniem OC w kwocie 366 zł, dziesięć potwierdzeń przelewów opłat za prąd, wodę, ubezpieczenie z rachunku bankowego S.S., kopie dowodów zapłaty ubezpieczenia Z.S. i K.S., kopie poleceń przelewów spłaty rat kredytu zaciągniętego przez K.S. w kwocie 466,97 zł miesięcznie i spłaty zadłużenia karty kredytowej w kwocie 50 zł miesięcznie, a także kopie trzech decyzji ustalających skarżącej wymiar podatku rolnego i podatku od nieruchomości na rok 2022 wraz z dowodami wpłaty.

Stosownie do treści art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022r. poz. 329 ze zm. - powoływanej dalej jako "P.p.s.a."), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym czyli takim o jakie wnioskuje skarżąca, obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§3).

Z kolei przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.).

Z ww. przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 P.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Strona ma inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a referendarz sądowy/sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 30 marca 2016 r. sygn. akt I GZ 134/16, wszystkie powołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia dostępne są na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl). Zatem to sama strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd o zasadności przyznania prawa pomocy; może ona samodzielnie przedstawiać określone informacje, oświadczenia, bądź złożyć na wezwanie Sądu dokumenty służące ich weryfikacji. Możliwość wezwania strony do złożenia takich informacji bądź dokumentów (z której to możliwości skorzystano w niniejszej sprawie) daje przepis art. 255 P.p.s.a. (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 grudnia 2005r. sygn. akt II FZ 794/05). W postanowieniu z dnia 21 marca 2016r. sygn. akt II FZ 118/16 NSA stwierdził, że gdy oświadczenie zawarte we wniosku okaże się być niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to zgodnie z art. 255 P.p.s.a strona obowiązana jest złożyć na wezwanie Sądu, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konsekwencją uchylenia się od tego obowiązku lub udzielenia niekompletnych informacji może być odmowa przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 30 lipca 2009r. sygn. akt I FZ 180/09, z 28 lipca 2009r. sygn. akt I OZ 744/09). Ich brak powoduje bowiem, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenie strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości (por. postanowienie WSA Bydgoszczy z dnia z dnia 25 października 2018r. sygn. akt I SA/Bd 525/18). Orzeczenie sądu/referendarza w zakresie przyznania stronie postępowania prawa pomocy nie może zostać oparte na ustaleniach faktycznych o charakterze fragmentarycznym lub hipotetycznym.

Oceniając wniosek skarżącej przede wszystkim zauważyć należy, że strona nie przedstawiła wszystkich dokumentów i oświadczeń do których zobowiązana była wezwaniem z dnia 24 listopada 2022r. O ile bowiem udokumentowała wysokość osiąganych świadczeń emerytalnych swoich i męża, to tego samego nie uczyniła w odniesieniu do otrzymywanych dopłat rolniczych. Ujawniła jedynie ich wysokość w kwocie 3.982,53 zł - jak oświadczyła - zgodnie z wydrukiem bankowym. Tymczasem, jak wynika z przedłożonego wyciągu rachunku bankowego, w dniu [...] listopada 2022 r. skarżąca otrzymała tytułem płatności ONW kwotę w wysokości 718,14 zł. Z kolei, zgodnie z informacjami ujawnionymi w wykazie beneficjentów Wspólnej Polityki Rolnej, skarżąca za 2021 rok otrzymała płatności w łącznej kwocie 4.970,01 zł.

Wątpliwości wzbudza także kwestia wydatków ponoszonych przez małżonków. Znaczna część z nich została bowiem opłacona przez S.S., z jej rachunku bankowego. Brak wyjaśnień skarżącej w tym zakresie uniemożliwia ustalenie źródła finansowania tych kosztów.

Do oceny sytuacji majątkowej skarżącej i jej małżonka nie przyczynił się także brak wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych małżonków za okres ostatnich trzech miesięcy. Wyciągi bankowe są bowiem tego rodzaju dowodem, który w dużym stopniu może przyczynić do wyjaśnienia i określenia zdolności płatniczych wnioskodawcy, gdyż obrazują nie tylko wpływ środków czy obciążeń, ale także przepływy pieniężne, czy też posiadane oszczędności. Skarżąca przedłożyła zaś jedynie wydruk z własnego rachunku bankowego w [...] o nr [...] i to za okres tylko 10 dni. Z kolei w wyniku analizy przedłożonych dowodów przelewów ustalono, że K.S. posiada rachunek bankowy o nr [...], który w ogóle nie został ujawniony w niniejszej sprawie, z tego rachunku zaś następowała spłata kredytu zaciągniętego przez K.S. w [...].

Wskazane wyżej wątpliwości i sprzeczności w wyjaśnieniach wnioskodawcy oraz brak pełnych danych w zakresie uzyskiwanych dochodów, ponoszonych wydatków czy posiadanych oszczędności w zasadzie uniemożliwiają rzetelną ocenę aktualnej sytuacji materialnej skarżącej i jej małżonka, a tym samym ocenę jej faktycznych zdolności płatniczych. Oświadczenie niepełne oraz takie, które budzi wątpliwości nie może stanowić podstawy przyznania prawa pomocy. Jak już podniesiono wyżej, prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób niebudzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżąca nie uczyniła.

Niezależnie od powyższego zauważyć jednak trzeba, że skarżąca posiadała w [...] dostępne środki w wysokości ponad 5.500 zł (stan na dzień [...] listopada 2022r.), co samo w sobie było już wystarczające do opłacenia pełnomocnika z wyboru bez uszczerbku dla własnego utrzymania.

Poza tym dodać należy, że korzystanie z usług profesjonalnego pełnomocnika przed wojewódzkim sądem administracyjnym nie ma charakteru obligatoryjnego. Sama konstrukcja postępowania sądowoadministracyjnego i wyznaczona w niej rola sądu stanowią bowiem należytą gwarancję ochrony uprawnień strony. Zgodnie z art. 6 P.p.s.a sąd administracyjny jest obowiązany udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań. Należy również mieć na względzie, że zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że kontrola sądowoadministracyjna obejmuje całokształt działań organów administracji, wskutek których mogło dojść do naruszenia prawa, niezależnie od zgłaszanych w tym względzie przez strony zarzutów (por. postanowienie NSA z dnia 20 marca 2013r. sygn. akt II FZ 142/13).

Co więcej, analiza akt niniejszej sprawy dowodzi, że skarżąca potrafi samodzielnie podejmować czynności w postępowaniu; prawidłowo sporządziła i wniosła skargę oraz pisma procesowe w postępowaniu dotyczącym przyznania prawa pomocy, mimo, że jest reprezentowana przez pełnomocnika - małżonka K.S.

Uwzględniając powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.