Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Michał Kowalski (spr.) Sędzia NSA Joanna Salachna Sędzia del. WSA Jacek Boratyn Protokolant asystent sędziego Katarzyna Domańska po rozpoznaniu w dniu 4 marca 2026 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 maja 2023 r. sygn. akt V SA/Wa 2114/22 w sprawie ze skargi A. C. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 14 czerwca 2022 r. nr 66/2022 w przedmiocie nienależnie pobranych płatności z tytułu pomocy finansowej na ułatwienie startu młodym rolnikom 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od A. C. na rzecz Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa 4050 (słownie: cztery tysiące pięćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 24 maja 2023 r., sygn. akt V SA/Wa 2114/22 na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (aktualnie: Dz. U. 2024 poz. 935, dalej: "p.p.s.a.") oddalił skargę A. C. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 14 czerwca 2022 r. nr 66/2022 w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności finansowych z tytułu ułatwienia startu młodym rolnikom

Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Decyzją z dnia 14 czerwca 2022 r. Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Lubelskiego Oddziału Regionalnego ARiMR z dnia 3 stycznia 2022 r. którą ustalono skarżącemu kwotę nienależnie pobranych płatności w wysokości 100 000,00 zł.

Skarżący oświadczył we wniosku o przyznanie pomocy dla młodych rolników o posiadaniu wykształcenia podstawowego oraz braku posiadania kwalifikacji zawodowych oraz braku stażu pracy w rolnictwie oraz zobowiązał się do uzupełnienia wykształcenia w ciągu 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy.

Dyrektor Lubelskiego OR ARiMR wydał decyzję o przyznaniu skarżącemu pomocy finansowej z tytułu ułatwiania startu młodym rolnikom z zastrzeżeniem dopełnienia warunków.

Po dokonaniu analizy zgromadzonego materiału dowodowego stwierdzono, że do dnia 25 października 2017 r., czyli w terminie 60 dni od dnia upływu 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy finansowej, skarżący nie złożył żadnego dokumentu potwierdzającego uzupełnienie wykształcenia rolniczego. Jako przyczynę nie uzupełnienia wykształcenia w zakresie zawodowych kwalifikacji rolniczych wskazał przyczyny niezależne od strony: po pierwsze - rozwiązanie z dniem 10 czerwca 2016 r. grupy na kwalifikacyjnym kursie zawodowym w zawodzie Rolnik, na który uczęszczał w Centrum Kształcenia Ustawicznego przy B, na co przedstawił zaświadczenia z tej placówki z dnia 15 września 2017 r. oraz z dnia 21 maja 2018 r.; po drugie - awarię samochodu w dniu 20 czerwca 2017 r., która uniemożliwiła przystąpienie do egzaminu teoretycznego na co przedstawił oświadczenie firmy, która zajęła się odholowaniem samochodu oraz informację z A w W., wydaną w dniu 18 września 2017 r.

Pomimo, że niezależne wg strony wyjątkowe okoliczności zaistniały w dniu 10 czerwca 2016 r. oraz w dniu 20 czerwca 2017 r., a termin na uzupełnienie wykształcenia upłynął w dniu 26 sierpnia 2017 r., to w dniu 12 października 2017 r. strona złożyła do organu pierwszej instancji prośbę o wydłużenie terminu na uzupełnienie wykształcenia wraz z uzasadnieniem oraz załącznikami. Strona w żadnym piśmie kierowanym w postępowaniu przed organem pierwszej instancji, jak i organem odwoławczym nie wskazuje, z jakiego powodu wystąpiła z prośbą o wydłużenie terminu na uzupełnienie wykształcenia dopiero w dniu 12 października 2017 r.

Mając na uwadze wspomniane okoliczności stwierdzono, że skarżący nie zgłosił zaistniałych okoliczności jako wyjątkowych lub siły wyższej z dochowaniem 10 dniowego terminu na ich zgłoszenie z odpowiednimi dowodami, a zatem brak jest podstaw do rozpatrywania wskazanych przez stronę okoliczności nie uzupełnienia wykształcenia rolniczego w terminie 3 lat od daty doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy, jako przesłanek odstąpienia od pełnego zwrotu pomocy otrzymanej przez stronę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając zaskarżonym wyrokiem z dnia 24 maja 2023 r., sygn. akt V SA/Wa 2114/22 skargę stwierdził, że spór w niniejszej sprawie dotyczy tego, czy podnoszone przez skarżącego przyczyny uchybienia terminu powinny stanowić przesłankę do odstąpienia przez organy od nałożenia sankcji zwrotu dofinansowania.

Sąd podkreślił, że skarżący w postępowaniu o ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności nie zgłosił organowi I instancji faktu zaistnienia przypadku o charakterze siły wyższej bądź szczególnych czy wyjątkowych okoliczności w terminie 10 dni roboczych od dnia w którym był w stanie dokonać tej czynności.

Sąd pierwszej instancji uznał, że wskazane przez skarżącego wyjątkowe okoliczności w postaci rozwiązania grupy na kwalifikacyjnym kursie zawodowym w zawodzie rolnik zaistniały 10 czerwca 2016 r., natomiast awaria samochodu która uniemożliwiła mu przystąpienie do egzaminu teoretycznego miała miejsce 20 czerwca 2017r. Jednak dopiero w dniu 12 października 2017r. skarżący złożył do organu I instancji prośbę o wydłużenie terminu na uzupełnienie wykształcenia nie uzasadniając dlaczego wystąpił z taką prośbą dopiero 12 października 2017r. Podkreślił przy tym że termin na uzupełnienie wykształcenia jest terminem materialnym.

W skardze kasacyjnej zaskarżono powyższy wyrok w całości wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz rozpoznanie sprawy na rozprawie.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

1. naruszenie § 18 ust. 1 pkt 6 w związku z § 19 pkt 6 i § 22 ust. 1 pkt 1 i 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 roku w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i w konsekwencji uznanie, że skarżący nie wykonał terminowo obowiązku uzupełnienia wykształcenia rolniczego i przedłożenia odpowiedniego dokumentu podczas, gdy skarżący wykonał oba te obowiązki w terminach wynikających z decyzji o przyznaniu mu pomocy finansowej i powyższych przepisów prawa;

2. naruszenie § 20 ust. 1 i 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 roku w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 poprzez niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że zachodzą przesłanki dochodzenia przez ARiMR zwrotu pomocy finansowej podczas, gdy przesłanki te nie wystąpiły;

3. naruszenie art. 28 ust. 4 ustawy z dnia 7 marca 2007 roku o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 przez jego niezastosowanie, co skutkuje utrzymaniem w mocy decyzji orzekającej zwrot środków i odsetek pomimo wystąpienia okoliczności zwalniających beneficjenta z obowiązku zwrotu pomocy;

4. naruszenie 47 ust. 2 rozporządzenia Komisji Europejskiej nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 roku ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) poprzez jego niewłaściwą interpretację i w konsekwencji bezzasadne uznanie, że z przepisu tego wynika prekluzja możliwości powołania się na okoliczności stanowiące przypadek siły wyższej, podczas, gdy w przepisie tym takiej prekluzji nie uregulowano;

5. naruszenie art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, Euratom) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich przez jego niezastosowanie, co skutkuje utrzymaniem w mocy decyzji orzekającej zwrot środków i odsetek pomimo upływu okresu przedawnienia;

6. naruszenie art. 3 § 1, art. 141 § 4 art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) P.p.s.a. w związku z art. art. 7 k.p.a., art. 8, art. 11, art. 12, art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., art. 107 § 3 k.p.a. i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. - przejawiające się w zaakceptowaniu nierozpatrzenia przez Organ w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego sprawy, dokonaniu dowolnej oceny dowodów i wyprowadzeniu przez organ wniosków nie znajdujących oparcia w materiale dowodowym sprawy i stanie faktycznym, polegającego na niestwierdzeniu przedawnienia kwot dochodzonych od Skarżącego, względnie w nieuznaniu, że dochodzeniu tych kwot stoi na przeszkodzie okoliczność o charakterze siły wyższej, a przez to zaakceptowaniu przez Sąd I instancji naruszenia przez Organy wskazanych przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania: art. 7 k.p.a., art. 8, art. 11, art. 12, art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., art. 107 § 3 k.p.a. i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. art. 7 k.p.a., art. 8, art. 11, art. 12, art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., art. 107 § 3 k.p.a. i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.;

7. naruszenie art. 133 § 1 i 134 § 1 P.p.s.a. poprzez brak rozpatrzenia skargi w granicach sprawy, ze względu na pominięcie wynikającego z akt sprawy naruszenia wskazanych norm prawa materialnego i norm postępowania.

Strona przeciwna nie skorzystała z prawa do wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwioną podstawę.

W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (podstaw kasacyjnych), chyba że zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego wymienione w § 2 powołanego artykułu. Takich jednak przesłanek w niniejszej sprawie z urzędu nie odnotowano. Podobnie w trybie tym nie ujawniono podstaw do odrzucenia skargi ani umorzenia postępowania przed sądem pierwszej instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 p.p.s.a. (zob. uchwała NSA z dnia 8 grudnia 2009 r., sygn. akt II GPS 5/09, ONSAiWSA 2010, Nr 3, poz. 40).

Przystępując do rozważań na tle zarzutów kasacyjnych oraz ich uzasadnienia należy wskazać, że istota sporu na gruncie rozpatrywanej sprawy dotyczy tego, czy podnoszone przez skarżącego przyczyny uchybienia terminu powinny stanowić przesłankę do odstąpienia przez organy od nałożenia sankcji zwrotu dofinansowania w związku z wypełnieniem przez niego obowiązku uzupełnienia wykształcenia z przekroczeniem terminu określonego w § 18 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia wykonawczego.

Odnosząc się merytorycznie do tej kwestii należy stwierdzić, że z akt sprawy wynika, że wskazane przez skarżącego wyjątkowe okoliczności w postaci rozwiązania grupy na kwalifikacyjnym kursie zawodowym w zawodzie rolnika zaistniały w dniu 10 czerwca 2016 r. natomiast awaria samochodu, która uniemożliwiła mu przystąpienie do egzaminu teoretycznego miała miejsce w dniu 20 czerwca 2017 r. Jednak dopiero w dniu 12 października 2017r. skarżący złożył do organu I instancji prośbę o wydłużenie terminu na uzupełnienie wykształcenia nie uzasadniając dlaczego wystąpił z taką prośbą dopiero 12 października 2017 r. Podkreślić przy tym należy że termin na uzupełnienie wykształcenia, o którym mowa w rozpatrywanej sprawie jest terminem prawa materialnego, a zatem jego upływ wiąże się z wygaśnięciem uprawnienia.

Wyjaśnienia wymaga również i to że skarżący miał świadomość, że pomoc finansowa z tytułu ułatwiania startu młodym rolnikom podlega zwrotowi w całości lub części, jeżeli nie spełni warunków, o których mowa w § 18 ust 1 rozporządzenia wykonawczego lub nie przedłoży w Agencji dokumentów, o których mowa w § 19 rozporządzenia wykonawczego.

Skarżący ubiegając się o przyznanie pomocy złożył oświadczenie, zawarte we wniosku o przyznanie pomocy: Znane mi są zasady przyznawania i wypłaty pomocy z tytułu "Ułatwiania startu młodym rolnikom" w ramach PROW 2007-2013 oraz znane mi są skutki wynikające z art. 297 Kodeksu Karnego. Poza tym § 22 ust 1 rozporządzenia wykonawczego bezpośrednio odsyła do art. 47 ust 2 rozporządzenia KE nr 1974/2006, skarżący miał zatem nie tylko możliwość ale i obowiązek, dołożyć starań w celu ustalenia warunków i przesłanek decydujących o skutecznym powołaniu się na wystąpienie wyjątkowych okoliczności lub zdarzenia o charakterze siły wyższej.

W tym świetle Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że skarżący nie spełnił warunku określonego w § 18 ust 1 pkt 6 rozporządzenia wykonawczego, tj. nie uzupełnił wykształcenia w terminie 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy oraz nie zgłosił w wymaganym terminie zaistnienia wyjątkowych i wiarygodnych okoliczności lub zdarzeń o charakterze siły wyższej, o których mowa w art 47 ust. 1 rozporządzenia Komisji nr 1974/2006 lub w § 22 ust, 1 pkt 1 i pkt 2 rozporządzenia wykonawczego, co zostało prawidłowo ocenione w zaskarżonym wyroku.

Według art. 3 ust. 1 tego rozporządzenia, okres przedawnienia wynosi cztery lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości określonej w art. 1 ust. 1. Zasady sektorowe mogą jednak wprowadzić okres krótszy, który nie może wynosić mniej niż trzy lata. W przypadku nieprawidłowości ciągłych lub powtarzających się okres przedawnienia biegnie od dnia, w którym nieprawidłowość ustała. W przypadku programów wieloletnich okres przedawnienia w każdym przypadku biegnie do momentu ostatecznego zakończenia programu. Przerwanie okresu przedawnienia jest spowodowane przez każdy akt właściwego organu władzy, o którym zawiadamia się daną osobę, a który odnosi się do śledztwa lub postępowania w sprawie nieprawidłowości. Po każdym przerwaniu okres przedawnienia biegnie na nowo. Upływ terminu przedawnienia następuje najpóźniej w dniu, w którym mija okres odpowiadający podwójnemu terminowi okresu przedawnienia, jeśli do tego czasu właściwy organ władzy nie wymierzył kary; nie dotyczy to przypadków, w których postępowanie administracyjne zostało zawieszone zgodnie z art. 6 ust. 1. W niniejszej sprawie nie nastąpiło przedawnienie. Organ powiadomił stronę pismem z dnia 27 lipca 2021 r. o możliwości dokonania zwrotu nienależnie pobranego dofinansowania a termin doręczenia dokumentów potwierdzających dopełnienie warunku uzupełnienia wykształcenia przypadał na październik 2017 r. Wyklucza to możliwość wystąpienia przedawnienia sprawie.

Stąd na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) w zw. z § 2 pkt 6 w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1935).