Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jan Bała po rozpoznaniu w dniu 27 stycznia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia S. M. U. S. Spółki z o.o. w upadłości likwidacyjnej w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w O. z dnia 2 grudnia 2014 r. sygn. akt II SA/Ol 1118/14 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. M. U. S. Spółki z o.o. w upadłości likwidacyjnej w W. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w O. z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie obciążenia kosztami badania sprawdzającego automatu do gier o niskich wygranych postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z 2 grudnia 2014 r., sygn. akt II SA/Ol 1118/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w O. odmówił częściowego zwolnienia S. M. U. S. Spółki z o.o. w upadłości likwidacyjnej w W. od kosztów sądowych w sprawie ze skargi spółki na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w O. z [...] sierpnia 2014 r. w przedmiocie kosztów za przeprowadzone badanie sprawdzające automatu do gier o niskich wygranych.

Sąd I instancji, po przytoczeniu treści wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy, uznał, że istotnym jest, że w dniu [...] sierpnia 2014 r. w raporcie kasowym zaewidencjonowano 750,30 zł z tytułu, jak wyjaśniła strona w sprzeciwie, sprzedaży sprzętu komputerowego, tego samego dnia zaksięgowano 500 zł, otrzymane tytułem odszkodowania zasądzonego Spółce. Zaś [...] sierpnia 2014 r. S. uiścił za obsługę prawną 2.960 zł. Po tej operacji w kasie pozostało 197,83 zł. Kwota ta niewątpliwie wystarczy na opłacenie wpisu sądowego, który wynosi 100 zł i jest jedynym kosztem na obecnym etapie postępowania. Suma ta jest nieznaczna w porównaniu z deklarowanymi miesięcznymi kosztami postępowania upadłościowego – 18.447,52 zł.

W ocenie Sądu, strona skarżąca powinna mieć świadomość zabezpieczenia środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Strona zaś posiadane środki przeznaczyła na zapłacenie całego wynagrodzenia (2960 zł) radcy prawnemu za prowadzoną obsługę prawną. Podkreślić należy, że nie ma podstaw do przyjęcia, że wierzytelności związane z postępowaniem upadłościowym oraz wierzytelności o charakterze cywilnoprawnym korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed wierzytelnościami Skarbu Państwa wynikającymi z obowiązku finansowania przez stronę kosztów prowadzenia sprawy przed sądem administracyjnym. Sąd przytoczył stanowisko wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny, że koszty związane z uczestnictwem strony w postępowaniu sądowoadministracyjnym są kosztami, które należy zrównać z innymi wydatkami ponoszonymi przez s. m. u. na poczet prowadzonego postępowania upadłościowego. Skoro wnioskodawca mógł pokryć wydatki udzielonych pełnomocnictw w łącznej w kwocie 2.960 zł w związku czynnościami obejmującymi masę upadłości spółki, to tym samym jest w stanie wygenerować środki na uregulowanie opłat sądowych w postępowaniu sądowoadministracyjnym w tej sprawie.

Zażalenie na powyższe postanowienie złożył skarżący, wnosząc o jego uchylenie i uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zarzucił naruszenie:

- art. 245 § 3 w związku z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej p.p.s.a.) przez niezasadną odmowę przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od opłat sądowych, pomimo że skarżący nie dysponuje dostatecznymi środkami na ich poniesienie;

- błąd w ustaleniach faktycznych polegający na bezpodstawnym przyjęciu, że skarżący uregulował w sierpniu 2014 r. wynagrodzenie kancelarii, podczas gdy uiszczona na rzecz kancelarii kwota stanowiła zwrot kosztów postępowań poniesionych w czerwcu 2014 r. i w konsekwencji oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie jest zasadne, więc nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.

W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Takie stanowisko znajduje również oparcie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

W ocenie NSA, w świetle przedstawionych przez S. okoliczności należy podzielić stanowisko WSA w O., że nie wykazał on, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, ponieważ likwidowana Spółka dysponuje wystarczającym majątkiem na ich uiszczenie, tym bardziej że kwota wpisu sądowego od skargi wynosi 100 zł. Podkreślenia wymaga, że akcentowane w zażaleniu trudności w sprzedaży majątku likwidowanej Spółki, jak trafnie ocenił Sąd I instancji, nie mogą mieć decydującego znaczenia dla przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, gdyż w dacie złożenia wniosku Spółka posiadała wystarczające środki pieniężne na pokrycie kosztów sądowych. Tej oceny Sądu nie podważa wskazywany w zażaleniu argument, że na jednym rachunku bankowym likwidowanego podmiotu obecnie nie znajdują się środki wystarczające na poniesienie kosztów postępowania w niniejszej sprawie. W dacie orzekania przez Sąd ta okoliczność nie występowała. Poza tym obecny stan drugiego rachunku bankowego likwidowanej Spółki pozostaje nieznany, a to z kolei nie pozwala na uwzględnienie przez NSA zawartego w zażaleniu wniosku o uchylenie kontrolowanego postanowienia i przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie.

Ponadto, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że nie ma podstaw do twierdzenia, że koszty ponoszone przez skarżącego w innych postępowaniach mają pierwszeństwo przed kosztami ponoszonymi w niniejszym postępowaniu. Ponadto, wbrew temu, co twierdzi skarżący, w kwocie 2.960 zł, przelanej na konto kancelarii r.pr. E. P.– pełnomocnika skarżącego, zawierają się nie tylko należne opłaty od spraw sądowych, lecz również opłaty za sporządzenie pism przez tego pełnomocnika. Jak wynika z rozliczenia opłat poniesionych za czerwiec 2014 r. skarżący zwrócił pełnomocnikowi koszty, na które składały się opłaty od skarg, opłaty skarbowe od pełnomocnictwa, opłata od wniosku o uzasadnienie wyroku oraz zapłata za sporządzanie pism w postępowaniach administracyjnych, sądowoadministracyjnych i cywilnych. Nie można uznać, że uiszczenie kosztów w innych sprawach ma pierwszeństwo przed kosztami należnymi w sprawie niniejszej, tym bardziej, że na obecnym etapie postępowania wynoszą one wpis od skargi w wysokości 100 zł.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.