Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Sokołowska, Sędzia NSA Stanisław Bogucki (sprawozdawca), Sędzia NSA Jacek Brolik, Protokolant Piotr Stępień, po rozpoznaniu w dniu 7 lutego 2025 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi F. spółki jawnej z siedzibą w W. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2023 r., sygn. akt III FZ 494/23 w sprawie z zażalenia F. spółki jawnej z siedzibą w W. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 9 sierpnia 2023 r., sygn. akt I SA/Sz 355/23 w sprawie ze skargi F. spółki jawnej z siedzibą w W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia 26 maja 2023 r., nr SKO/KD/400/5855/2022 w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2017 r. postanawia: odrzucić skargę o wznowienie postępowania sądowego.

1. Postanowieniem z 20.12.2023 r. o sygn. akt III FZ 494/23, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie F. sp. j. z siedzibą w W. (dalej: skarżąca) na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 9.08.2023 r. o sygn. I SA/Sz 355/23, wydane w przedmiocie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi skarżącej na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z 26.05.2023 r., wydaną w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2017 r.

2. Pismem z 24.04.2024 r. skarżąca (zastępowana przez profesjonalnego pełnomocnika – adwokata) na podstawie art. 270 w związku z art. 271 pkt 1 i 2, art. 275, art. 277, art. 279 ustawy z 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.) wniosła skargę o wznowienie postępowania zakończonego ww. postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20.12.2023 r., domagając się jego uchylenia, uchylenia postanowienia go poprzedzającego oraz przekazania sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA w Szczecinie. Wniosła także o orzeczenie o kosztach postępowania wznowieniowego oraz zażaleniowego.

2.2. Skarżąca jako podstawę żądania wznowienia postępowania wskazała art. 271 pkt 2 w związku z art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. polegającą na nieprawidłowym odrzuceniu skargi w związku nieuzupełnieniem w wyznaczonym terminie braków formalnych skargi i w konsekwencji pozbawieniem skarżącej możliwości działania, będącą skutkiem naruszenia przez Sąd:

1) art. 37 § 1 w związku z art. 46 § 3 p.p.s.a. przez ich błędną wykładnię, polegającą na nieprawidłowym przyjęciu, że do ważności pełnomocnictwa niezbędne jest dołączenie odpisu z Krajowego Rejestru Sądowego, podczas gdy przepisy ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie wprowadzają takiego obowiązku;

2) art. 4 ust. 4aa oraz art. 15 ust. 1 zdanie pierwsze ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz.U. 2023 r. poz. 685 ze zm., dalej: ustawa o KRS) przez ich niezastosowanie, polegające na pominięciu informacji publicznie dostępnych w Krajowym Rejestrze Sądowym przy weryfikacji pełnomocnictwa, co skutkowało odrzuceniem przez sąd obu instancji prawidłowo zawartego stosunku pełnomocnictwa, a w konsekwencji błędnym przyjęciu, że pełnomocnik skarżącej nie wykazał swojego umocowania do wniesienia skargi, podczas gdy pełnomocnik przedstawił dokument pełnomocnictwa oraz dołączył do skargi odpis z Krajowego Rejestru Sądowego skarżącej a dane osób reprezentujących wspólnika skarżącej są informacjami publicznie dostępnymi w Krajowego Rejestru Sądowego;

3) art. 49 § 1 p.p.s.a. przez nieprawidłowe zastosowanie tego przepisu, polegające na błędnym przyjęciu, że nie doszło do uzupełnienia braków formalnych skargi w wyznaczonym terminie, podczas gdy z uwagi na fakt, że wezwanie do uzupełnienia braków skargi nie zostało skierowane do skarżącej, termin do uzupełnienia braków formalnych skargi nie zaczął biec;

4) art. 49 § 1 p.p.s.a. przez nieprawidłowe zastosowanie tego przepisu, polegające na błędnym przyjęciu przez Sąd, że skarga zawiera braki formalne uniemożliwiające nadanie jej biegu, podczas gdy pełnomocnik skarżącej był znany Sądowi z innych spraw toczących się przed Sądem a niedołączenie odpisu z KRS wspólnika skarżącej nie stanowi okoliczności uniemożliwiającej nadanie skardze biegu;

5) art. 49 § 1, art. 58 § 2 p.p.s.a. w związku z art. 45 ust. 1 oraz art. 77 ust 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 2.04.1997 r. (Dz.U. Nr 78 poz. 483 ze zm., dalej: Konstytucja RP) przez ich błędną wykładnię, polegającą na nieprawidłowym przyjęciu, że Sąd nie jest zobowiązany do bezpośredniego wezwania skarżącej do podpisania skargi, w sytuacji gdy pełnomocnik nie przedstawił dokumentu potwierdzającego swoje umocowanie, podczas gdy w świetle wyrażonego w Konstytucji RP prawa do sądu, przed odrzuceniem skargi Sąd winien wezwać skarżącą do potwierdzenia pełnomocnictwa lub podpisania skargi;

6) art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP przez brak pełnego wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia, przejawiający się w braku wyczerpującego ustosunkowania się w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia NSA do zarzutów podniesionych przez skarżącą, co w konsekwencji wpłynęło na naruszenie prawa skarżącej do ponownego rozpoznania jej sprawy przez niezawisły sąd, w tej sytuacji bowiem bezprawne utrzymanie w mocy postanowienia WSA w Szczecinie doprowadziło do uniemożliwienia skarżącej działania (realnej możliwości obrony swoich praw).

Jako drugą podstawę wznowienia skarżąca wskazała art. 271 pkt 1 p.p.s.a. w związku z uczestnictwem w składzie Naczelnego Sądu Administracyjnego rozpoznającym ww. zażalenie osoby nieuprawnionej, której skarżąca przed uprawomocnieniem się orzeczenia nie mogła domagać się wyłączenia, będąca skutkiem naruszenia przez Sąd art. 45 ust. 1 Konstytucji RP w związku z art. 2 i art. 19 ust. 1 Traktatu o Unii Europejskiej (Dz.U. z 2004 r. Nr 80, poz. 864/30 ze zm., dalej: TUE) oraz art. 6 ust 1(3) TUE w związku z art. 47 Karty Praw Podstawowych, a także art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzonej w Rzymie 4.11.1950 r., przez pozbawienie strony prawa do rzetelnego procesu sądowego.

2.3. Pismem z 9.01.2025 r. skarżąca uzupełniła argumentację skargi o wznowienie postępowania.

2.4. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Szczecinie nie wniosło odpowiedzi na skargę o wznowienie postępowania.

3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

3.1. Zgodnie z art. 270 p.p.s.a., w przypadkach przewidzianych w dziale VII można żądać wznowienia postępowania, które zostało zakończone prawomocnym orzeczeniem. Postępowanie w przedmiocie wznowienia postępowania ma charakter nadzwyczajny, gdyż może doprowadzić do wzruszenia prawomocnego orzeczenia sądu administracyjnego. Nadzwyczajny charakter instytucji wznowienia postępowania nakazuje interpretować przyczyny wznowienia postępowania w sposób ścisły.

Po wniesieniu skargi o wznowienie postępowania obowiązkiem Sądu jest dokonanie jej kontroli z punktu widzenia zachowania warunków formalnych określonych w art. 279 p.p.s.a. Chodzi zatem o oznaczenie zaskarżonego orzeczenia, wskazanie jednej z podstaw wznowienia wymienionych w art. 271 – 273 p.p.s.a., uzasadnienie podstawy wznowienia, a także okoliczności stwierdzające zachowanie terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania. Obowiązkiem Sądu jest też zbadanie, czy skarga jest wzniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. W braku jednego z tych wymagań sąd skargę odrzuci, w przeciwnym razie wyznaczy rozprawę.

W konkretnym przypadku Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 28.05.2024 r., III FZ 197/24, wydanym na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 280 pkt 1 p.p.s.a. stwierdził, że skarga jest wniesiona w terminie i opiera się na ustawowej podstawie wznowienia (art. 271 pkt 1 i 2 p.p.s.a.). W związku z taką konstatacją na podstawie art. 280 pkt 1 in fine p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny wyznaczył rozprawę.

3.2. Stosownie do art. 271 pkt 2 p.p.s.a., "Można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności: jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej albo nie była należycie reprezentowana lub jeżeli wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania; nie można jednak żądać wznowienia, jeżeli przed uprawomocnieniem się orzeczenia niemożność działania ustała lub brak reprezentacji był podniesiony w drodze zarzutu albo strona potwierdziła dokonane czynności procesowe".

Skarżąca jako podstawę żądania wznowienia postępowania wskazała art. 271 pkt 2 w związku z art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. polegający na nieprawidłowym odrzuceniu skargi w związku z nieuzupełnieniem w wyznaczonym terminie braków formalnych skargi i w konsekwencji pozbawieniem skarżącej możliwości działania, będącą skutkiem naruszenia przez Sąd wymienionych w skardze przepisów.

Dokładniej należy przyjrzeć się zatem przesłance pozbawienia strony możliwości działania. Należy podzielić pogląd, że konieczne jest wykazanie, że zachodzi związek przyczynowy między naruszeniem przepisów postępowania a pozbawieniem strony możności działania. Do pozbawienia strony możliwości obrony jej praw dochodzi wówczas, gdy z powodu naruszenia przez Sąd lub stronę przeciwną określonych przepisów lub zasad procedury, strona nie mogła brać i nie brała udziału w postępowaniu lub istotnej jego części i nie miała możliwości usunięcia skutków tych uchybień na następnych etapach postępowania poprzedzających wydanie orzeczenia kończącego postępowanie w danej instancji.

Podkreślenia w związku z tym wymaga, że skarżąca formułując w skardze o wznowienie postępowania podstawę wznowienia postępowania z art. 271 pkt 2 p.p.s.a., nie wskazała, z jakich względów "wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania". O pozbawieniu strony możliwości działania można natomiast mówić tylko wtedy, gdy nie dano jej w ogóle możliwości działania. W innych przypadkach może zachodzić co najwyżej utrudnienie działania, co nie stanowi podstawy wznowienia postępowania.

W rozpatrywanym przypadku nie pozbawiono możliwości skarżącej podejmowania w postępowaniu czynności. Wezwano o uzupełnienie braku formalnego skargi, lecz mimo wezwania brak formalny skargi nie został uzupełniony, nadal brak było bowiem dokumentu z którego wynikałoby umocowanie osoby, która podpisała pełnomocnictwo z 20.03.2023 r., tj. T. F., jako członka zarządu wspólnika uprawnionego do działania w imieniu skarżącej spółki i w dacie udzielenia tego pełnomocnictwa (20.03.2023 r.). Stąd zasadne było odrzucenie skargi stosownie do art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a.

Stwierdzić należy, że zdolność sądowa i procesowa zostały ustawowo zdefiniowane w art. 25 i 26 p.p.s.a. Zasady reprezentacji określają przepisy art. 27, 28 i 30 p.p.s.a. W przypadku ustanowienia przez stronę pełnomocnika jest on obowiązany przy pierwszej czynności procesowej (w tym przypadku złożeniu skargi na decyzję organu podatkowego) dołączyć do akt sprawy pełnomocnictwo z podpisem mocodawcy lub wierzytelny odpis pełnomocnictwa (art. 37 § 1 p.p.s.a.). Niedołączenie pełnomocnictwa do skargi stanowi brak formalny, który może być usunięty w trybie art. 49 § 1 p.p.s.a.

Przedstawione zasady na tle rozpoznawanej sprawy nie budziły wątpliwości. Kwestią sporną natomiast było stwierdzenie przez Sąd, że brakiem formalnym skargi było niedołączenie do pełnomocnictwa wypisu z Krajowego Rejestru Sądowego celem potwierdzenia umocowania do podpisania pełnomocnictwa w imieniu spółki.

Zasadnicza sporna kwestia sprowadza się więc do oceny, czy istniały podstawy do przeprowadzenia przez Sąd postępowania naprawczego z art. 49 § 1 p.p.s.a. Uznając przyjęte w tej spornej kwestii stanowisko za odpowiadające obowiązującym przepisom, stwierdzić należy, że do udzielenia (podpisania) pełnomocnictwa w imieniu osoby prawnej upoważnione są osoby wchodzące w skład jej organów. Przepisy regulujące ustrój poszczególnych osób prawnych (art. 38 k.c.) wskazują, kiedy do ważności podjętej czynności - a więc także udzielenia pełnomocnictwa - konieczne jest działanie dwu lub więcej osób fizycznych, jeżeli organ osoby prawnej jest kolegialny. W zakresie działania spółek kapitałowych kwestie te uregulowane zostały w przepisach art. 204 i 205 § 1, art. 372 § 1 i art. 373 § 1ustawy z 15.09.2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz.U. z 2024 r. poz. 18 ze zm., dalej: k.s.h.).

W przypadku złożenia skargi przez pełnomocnika działającego w imieniu osoby prawnej (art. 34 p.p.s.a.), przy dokonaniu pierwszej czynności pełnomocnik jest obowiązany oprócz pełnomocnictwa dołączyć dokument wskazujący umocowanie osób upoważnionych do działania w imieniu tej osoby prawnej. Brzmienie art. 29 p.p.s.a. świadczy jednoznacznie o tym, że dokumentem wykazującym umocowanie do reprezentowania osoby prawnej niekoniecznie musi być odpis z Krajowego Rejestru Sądowego, lecz nadaje się do tego każdy dokument należycie ujawniający zasady reprezentacji. Należy uznać praktykę wzywania wnoszących skargi spółek kapitałowych do przedłożenia aktualnego odpisu z rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego za prawidłową, za czym dodatkowo przemawia łatwość uzyskania takiego dokumentu. Wykazywanie umocowania innymi dokumentami urzędowymi lub prywatnymi powodowałoby konieczność prowadzenia daleko idących czynności sądu w celu zbadania autentyczności dokumentu i prawidłowości oraz aktualności zawartych w nim danych.

Niespełnienie przez przedstawiciela ustawowego lub organ albo osobę, o której mowa w art. 28 p.p.s.a., obowiązku wykazania swego umocowania przy pierwszej czynności w postępowaniu, stosownie do art. 29 tej ustawy, stanowi podstawę do odrzucenia skargi (po uprzednim bezskutecznym wezwaniu do usunięcia tego braku) na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Brak jest jednocześnie podstaw do uznania, że nie doszło do skutecznego wezwania o uzupełnienie braków formalnych pełnomocnika skarżącej. Błędy poczynione na etapie wykonania zarządzenia Przewodniczącego Wydziału I WSA w Szczecinie z 12.07.2023 r., nie miały wpływu na zachowanie pełnomocnika skarżącej, który w ustawowym terminie tygodniowym podjął czynności w celu wykonania tego zarządzenia.

3.3. W rozpoznawanej sprawie jako podstawę wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego skarżąca wskazała również art. 271 pkt 1 p.p.s.a., według którego można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności postępowania, jeżeli w składzie sądu uczestniczyła osoba nieuprawniona albo jeżeli orzekał sędzia wyłączony z mocy ustawy, a strona przed doręczeniem orzeczenia nie mogła domagać się wyłączenia.

W ocenie skarżącej, sędzia Anna Dalkowska nie posiada legitymacji formalnej do orzekania na stanowisku sędziego NSA wobec nieprawidłowego trybu powołania na urząd sędziego NSA na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z 8.12.2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.2018.3). Skarżąca wobec tego stwierdziła, że ww. sędzia jest osobą nieuprawnioną w rozumieniu art. 271 pkt 1 p.p.s.a.

Naczelny Sąd Administracyjny w postępowaniu o wznowienie postępowania nie może dokonywać oceny prawidłowości powołania sędziego. Z kolei nie można przyjąć, że w sprawie orzekała sędzia wyłączona z mocy ustawy (co przewiduje art. 271 pkt 1 p.p.s.a.), a strona przed doręczeniem orzeczenia nie mogła domagać się wyłączenia. Przesłanki wyłączenia z mocy ustawy są wymienione w art. 18 p.p.s.a., zaś żadna z nich w niniejszej sprawie nie zachodzi, przy czym skarżąca na żadną z tych przesłanek się również nie powołała. Jak powyżej podkreślono, Naczelny Sąd Administracyjny w postępowaniu o wznowienie postępowania nie może dokonywać oceny prawidłowości powołania sędziego. W obowiązującym stanie prawnym możliwe jest jedynie wyłączenie sędziego na wniosek w oparciu o art. 19 p.p.s.a. i badanie niezawisłości i bezstronności sędziego na podstawie art. 5a ustawy z 25.07.2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r. poz. 1267).

3.4. Z uwagi na to, że Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzygając na rozprawie o dopuszczalności wznowienia, z ww. względów stwierdził brak ustawowej podstawy wznowienia z art. 271 p.p.s.a., więc w myśl art. 281 zdanie pierwsze p.p.s.a. odrzucił skargę o wznowienie postępowania sądowego. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o zwrocie wpisu uiszczonego od skargi o wznowienie postępowania, ponieważ stosownie do art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a. byłoby to możliwe jedynie w przypadku skargi odrzuconej lub cofniętej do dnia rozpoczęcia rozprawy.

sędzia NSA Jolanta Sokołowska sędzia NSA Stanisław Bogucki sędzia NSA Jacek Brolik