Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędzia NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 24 marca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 3 października 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 675/23 w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 20 lutego 2023 r., nr SKO-NP-4115-540/22 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta [...] z 26 października 2022 r., nr SR.5231.08.2022; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz A. K. kwotę 720 (siedemset dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z 3 października 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 675/23, oddalił skargę A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w N. z 20 lutego 2023 r., nr SKO-NP-4115-540/23, w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Wnioskiem z 28 lipca 2022 r. A. K. (dalej – skarżąca, skarżąca kasacyjnie), reprezentowana przez adwokata, wystąpiła do Burmistrza Miasta [...] o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką M. K..

Burmistrz Miasta [...] decyzją z 26 października 2022 r. odmówił przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia.

Od powyższej decyzji skarżąca, reprezentowana przez adwokata, pismem z 7 listopada 2022 r. złożyła odwołanie.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z 20 lutego 2023 r., nr SKO-NP-4115-540/22, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że nietrafne jest stanowisko organu I instancji, iż skarżąca nie spełnia przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm.), dalej - u.ś.r. Okoliczność, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki, tj. M. K., ur. [...] lipca 1934 r., powstała w stopniu znacznym w 62 roku życia, nie może stanowić samoistnej przesłanki do uznania, że osobie sprawującej opiekę nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

Kolegium nie zakwestionowało tego, że matka skarżącej wymaga pomocy, a skarżąca tej pomocy jej udziela, jednakże według organu na podstawie przedstawionego materiału dowodowego nie można przyjąć, iż zakres tej opieki powoduje brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przy współudziale pozostałych osób zobowiązanych do alimentacji niepełnosprawnej, czy też przy uzyskaniu pomocy w opiece nad niepełnosprawną matką poprzez usługi opiekuńcze realizowane w ramach polityki społecznej prowadzonej przez państwo. Kolegium ustaliło również jaki jest krąg osób zobowiązanych do alimentacji względem matki skarżącej. Z ustaleń tych wynika, że oprócz skarżącej w równym stopniu zobowiązanymi do alimentacji jest jeszcze sześcioro rodzeństwa skarżącej, przy czym w ocenie Kolegium, z obowiązku alimentacyjnego względem matki należy zwolnić córkę A. K., która jest osobą całkowicie ubezwłasnowolnioną. Natomiast wyjaśnienia pozostałych osób zobowiązanych do alimentacji nie zostały poparte żadnymi dowodami, które świadczyłyby o tym, że istnieją obiektywne okoliczności powodujące, iż rodzeństwo nie jest w stanie wspomóc siostry w opiece i zadośćuczynić obowiązkowi alimentacyjnemu względem matki. Okoliczności polegającej na tym, iż osoba zobowiązana do opieki pracuje i wykonywane przez nią obowiązki zawodowe w jej ocenie nie pozwalają na sprawowanie opieki nad osobą w stosunku do której ciążą na niej zobowiązania alimentacyjne, nie można uznać za okoliczność o charakterze obiektywnym, która pozwoliłaby na swoiste "anulowanie" obowiązku alimentacyjnego. Obowiązek alimentacyjny nie musi polegać na osobistym staraniu, lecz może ograniczać się do łożenia środków finansowych na osobę uprawnioną.

Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] skarżąca, zastępowana przez adwokata, wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, który powołanym na wstępie wyrokiem z 3 października 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 675/23, skargę oddalił.

W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wystąpiła osoba uprawniona – córka (skarżąca), a opieka sprawowana jest nad matką, legitymującą się orzeczeniem potwierdzającym, iż jest osobą zaliczoną do znacznego stopnia niepełnosprawności. Sąd zaaprobował również ocenę Kolegium w zakresie dokonania przez organ I instancji błędnej wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r. Zdaniem Sądu, w okolicznościach stanu faktycznego i prawnego sprawy organ odwoławczy mógł utrzymać w mocy decyzję organu I instancji, pomimo wskazanej błędnej wykładni i zastosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r.

W ocenie Sądu, skoro wymagająca opieki – oprócz skarżącej – posiada jeszcze sześcioro dorosłych dzieci, które pracują bądź są schorowane i z tego powodu nie są w stanie zająć się chorą matką, to winni oni wspomóc siostrę w opiece nad nią. Sąd zgodził się ze stanowiskiem organu odwoławczego, że skarżąca nie wykazała, w sposób nie budzący wątpliwości, aby rodzeństwo nie było w stanie realizować swojego obowiązku alimentacyjnego wobec matki poprzez finansowanie pomocy w opiece nad matką, ani też, aby skarżąca nie była w stanie uzyskać od rodzeństwa, zwrotu przypadającej na nie części świadczeń alimentacyjnych, w sytuacji gdyby istotnie spełniła je wobec matki w części obciążającej rodzeństwo.

Sąd podzielił ustalenia co do sytuacji osobistej matki skarżącej i uznał, że prawidłowa jest ocena organu odwoławczego, że wymaga ona pomocy w funkcjonowaniu. Podzielił także stanowisko tego organu, że opisanych wyżej czynności skarżącej, nie można było uznać, za taki zakres i taki charakter opieki, który, uniemożliwiał jej podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej, choćby w ograniczonym zakresie godzinowym. Na podstawie materiału dowodowego nie sposób przyjąć, że skarżąca stale i nieprzerwanie w rozumieniu ustawy sprawuje osobistą opiekę. Skarżąca, działająca w toku postępowania przed organami przez zawodowego pełnomocnika, nie przedstawiła takich okoliczności, które by świadczyły o tym, że po pierwsze rodzeństwo ma obiektywne przeszkody w sprawowaniu opieki nad matką, a po drugie, nie przedstawiła takich okoliczności obrazujących stan zdrowia wymagającej opieki, że jej funkcjonowanie w życiu codziennym w sposób samodzielny nie jest możliwe bez pomocy skarżącej w sposób ciągły i nieprzerwany, a więc taki, który wyklucza podjęcie przez nią jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Żaden z organów, ani też Sąd, nie zanegował, że skarżąca zajmuje się matką, sprząta, gotuje, podaje posiłki, karmi, podaje leki. Sąd wskazał, że czynności takie jak sprzątanie, gotowanie są tymi, które związane są prowadzeniem każdego gospodarstwa domowego. Konieczność natomiast pomocy w czynnościach utrzymywania ciała matki w higienie (mycie, zmiana pampersów) wymaga poświęcenia czasu, ale nie w takim rozmiarze, że niweczy to całkowicie jakąkolwiek pracę skarżącej. Wprawdzie skarżąca złożyła w przewidzianej przepisami formie oświadczenie o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego, to jednak nie sposób pominąć przy ocenie istnienia związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z aktywności zawodowej, a koniecznością opieki nad matką, okoliczności charakteru pracy w gospodarstwie rolnym. Zasadne jest bowiem stanowisko, że praca w gospodarstwie rolnym charakteryzuje się elastycznością czasu pracy. W ocenie Sądu I instancji, w zestawieniu ze stwierdzonym stanem zdrowia matki skarżącej, która ma trudności w poruszaniu się i pewnie w wykonywaniu niektórych czynności dnia codziennego, zakresem sprawowanej przez nią opieki – aktywność zawodowa skarżącej w ramach gospodarstwa rolnego, jest jednak wbrew twierdzeniom skarżącej, do pogodzenia z opieką nad matką.

Sąd wskazał, że czynności opiekuńcze wykonywane przez opiekuna muszą być tego rodzaju i obejmować taki zakres, że absorbują opiekuna w takim wymiarze, że nie jest on w stanie podjąć pracy i to nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. Takiego stanu rzeczy skarżąca nie przedstawiła organom, by mogły one w drodze określonych środków dowodowych ustalić, że stan faktyczny przedstawia się właśnie w taki sposób.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła skarżąca, zastępowana przez adwokata, zaskarżając wyrok w całości i zarzucając na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), dalej - p.p.s.a., Sądowi I instancji:

I. naruszenie prawa materialnego, tj.:

1) art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, skutkujące uznaniem, iż zakres sprawowanej przez stronę skarżącą opieki nie uniemożliwia jej podjęcia zatrudnienia oraz że między rezygnacją lub niepodejmowaniem przez stronę skarżącą zatrudnienia nie występuje związek przyczynowy;

2) art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię, skutkującą uznaniem, iż dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego dziecku osoby niepełnosprawnej konieczne jest wykazanie, iż pozostałe dzieci niepełnosprawnej są obiektywnie niezdolne do sprawowania opieki i wywiązywania się z ciążącego na nich obowiązku alimentacyjnego, podczas gdy prawidłowa wykładnia tego przepisu nakazuje przyjąć, iż możliwości realizacji obowiązku alimentacyjnego przez pozostałe osoby zobowiązane w tym samym stopniu pozostaje bez wpływu na prawo wnioskodawcy do świadczenia pielęgnacyjnego;

3) art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię, skutkującą uznaniem, iż przepis ten w jakikolwiek sposób uzależnia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od konieczności wykazania, iż strona skarżąca podjęła działania mające na celu zapewnienie osobie niepełnosprawnej pomocy w inny sposób niż poprzez osobiste jej sprawowanie i występowanie z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tego tytułu, np. poprzez skorzystanie z pomocy rodzeństwa czy usług opiekuńczych, podczas gdy warunek taki nie wynika ani z ww. przepisu ani z jakiegokolwiek innego przepisu u.ś.r.

II. naruszenie prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie w sprawie, tj.:

1) art. 135 p.p.s.a. poprzez niewzięcie pod uwagę całości materiału dowodowego w sprawie, czego skutkiem było niesłuszne oddalenie skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a. oraz uznanie, iż zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa;

2) art. 135 p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie przy orzekaniu całości okoliczności faktycznych w przedmiotowej sprawie w postaci niewzięcia pod uwagę faktu, iż strona skarżąca od prawie 10 lat pobiera zasiłek dla opiekuna w związku z rezygnacją z zatrudnienia i sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną;

3) art. 151 p.p.s.a. poprzez niesłuszne oddalenie skargi, podczas gdy zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., bowiem organ odwoławczy orzekł jednoznacznie sprzecznie z zebranym materiałem dowodowym oceniając go zupełnie dowolnie, czym naruszył zasadę swobodnej oceny dowodów zdecydowanie wykraczając poza granice tej swobody.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca kasacyjnie, zrzekając się rozprawy, wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie złożono.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 182 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej - p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie, albowiem pełnomocnik skarżącej kasacyjnie zrzekł się przeprowadzenia rozprawy, a organ w ustawowym terminie nie zażądał jej przeprowadzenia. Dlatego też rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym.

Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W sprawie niniejszej nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności postępowania określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego Naczelny Sąd Administracyjny, przy rozpoznaniu sprawy, związany jest granicami skargi kasacyjnej.

Skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy.

Skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach określonych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., tj. naruszeniu prawa materialnego oraz naruszeniu przepisów postępowania. W takiej sytuacji co do zasady w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Jednak w rozpoznawanej sprawie zarzuty te w sposób bezpośredni związane są z zarzutem naruszenia przez Sąd I instancji prawa materialnego, stąd też ocena przez Naczelny Sąd Administracyjny podnoszonego naruszenia przepisów postępowania wymaga uprzedniego odniesienia się do poprawności dokonanej przez Sąd Wojewódzki wykładni prawa materialnego.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu stanowiły przepisy u.ś.r., regulujące warunki i zasady przyznawania świadczeń pielęgnacyjnych.

Wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zauważenia wymaga, że na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych nie wprowadzono definicji legalnej pojęć "opieki" ("sprawowania opieki" czy "wykonywania opieki"). Ustawodawca nie posłużył się jakimkolwiek przymiotnikiem konkretyzującym zakres opieki lub jej charakter. Zawarte w art. 17 ust. 1 u.ś.r. wskazania konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji dotyczą jedynie wymogów orzeczenia o niepełnosprawności. Musi to być stała w sensie trwałości, względnie długotrwała w sensie rozciągłości w czasie, powtarzalna opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności opiekuńczych umożliwiających egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka, zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą opieka jest sprawowana, których bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić. Z tego względu oceny zakresu opieki sprawowanej przez wnioskodawcę, uprawniającej do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, należy każdorazowo dokonywać z uwzględnieniem całokształtu okoliczności konkretnej sprawy, a przede wszystkim indywidualnej sytuacji osoby wymagającej opieki, w tym m.in. rodzaju jej niepełnosprawności, stanu zdrowia, sprawności ruchowej i intelektualnej, trybu życia.

Z akt rozpoznawanej sprawy wynika, że matka skarżącej (urodzona w 1934 r.), mieszka ze skarżącą. Zgodnie z wypisem z treści orzeczenia Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej ds. Inwalidztwa i Zatrudnienia nr [...] w [...] z 11 grudnia 1996 r., została zaliczona do pierwszej grupy inwalidów z ogólnego stanu zdrowia. W orzeczeniu stwierdzono, iż inwalidztwo istnieje od lipca 1996 r. Orzeczenie to oznacza, że matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 3 pkt 21 lit. d) u.ś.r.)

Z przeprowadzonego w dniu 17 sierpnia 2022 r. wywiadu środowiskowego wynika, że matka skarżącej porusza się tylko po mieszkaniu przy pomocy osób drugich, nie wychodzi na zewnątrz, większość czasu spędza w swoim pokoju siedząc lub leżąc. Nie jest pampersowana. Jej stan zdrowia wymaga całodobowej opieki, nie jest w stanie sama funkcjonować, wymaga pomocy w każdej dziedzinie życia. Skarżąca poświęca na opiekę nad matką około 10 godzin dziennie. Wykonuje następujące czynności: pomoc w ubieraniu i rozbieraniu, robienie zakupów, przygotowywanie posiłków, dbanie o porządek w otoczeniu matki, pomoc w utrzymaniu higieny osobistej, pranie, kontakt z lekarzem, realizowanie recept, dawkowanie leków. Sprawowanie opieki nad matką uniemożliwia jej podjęcie pracy w każdym wymiarze. Skarżąca nigdy nie pracowała zawodowo, nie podejmowała i nie podejmuje pracy zawodowej, co spowodowane jest opieką nad niepełnosprawną matką. Skarżąca ma ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna w związku z opieką nad matką. W części wnioskowej formularza wywiadu pracownik socjalny odnotował, że skarżąca poinformowała, że nadal będzie się opiekowała matką. Nie widzi możliwości pomocy ze strony swojego rodzeństwa, ani w formie finansowej, ani w formie opiekuńczej. Rodzeństwo w większości mieszka poza G..

Z zestawienia czynności wykonywanych podczas opieki wynika, że skarżąca pomaga przy utrzymaniu higieny, tj. kąpieli, obcinaniu paznokci, strzyżeniu włosów, moczeniu nóg. Nadto, skarżąca pomaga przy prowadzeniu do toalety (przy złym samopoczuciu), smarowanie kremami przeciw bólowymi (codziennie), przygotowywaniu ubrań i ubieraniu (zależy od dnia i stanu zdrowia), ćwiczeniach fizycznych (chodzenie, poruszanie się po domu), mierzeniu ciśnienia (raz lub dwa razy dziennie), podawanie leków (dwa razy dziennie), przygotowywaniu i podawaniu posiłków (codziennie), sprzątaniu, praniu, prasowaniu (codziennie), wizytach lekarskich (według potrzeb tylko w jej obecności), opłacaniu rachunków (według potrzeb), robieniu zakupów i realizacji recept (według potrzeb), załatwianiu spraw urzędowych (według potrzeb), wyjściu na spacery (bardzo rzadko z powodu bólu), przygotowywaniu i przynoszeniu opału, paleniu w piecu (w okresie jesienno-zimowym), odśnieżaniu (w porze zimowej), czynnościach ogrodniczych (wiosna/jesienią), czytaniu pism urzędowych (według potrzeb). Z uwagi na wymianę stawu biodrowego i kolanowego przy złym samopoczuciu matki skarżąca pomaga jej dojść do łazienki, kuchni i innych pomieszczeń.

Zauważania wymaga, że skarżąca wykonuje opiekę nad matką codziennie i regularnie, zaś jej wymiar jest adekwatny do potrzeb niepełnosprawnej matki, a czynności opiekuńcze odbywają się w różnych porach, w ciągu całego dnia. Opieka ta sprawowana jest także w święta i dni wolne od pracy. Nadto, nawet jeśli skarżąca nie wykonuje bezpośrednio czynności opiekuńczych w określonym czasie, bowiem nie wymaga tego stan zdrowia matki, to w tym czasie pozostaje do jej dyspozycji. Jeśli nawet, opieka ta nie ma charakteru stricte leczniczego, to obejmuje szereg czynności, które mieszczą się w zakresie pielęgnacji osoby niepełnosprawnej. Ich zakres wyznacza stan zdrowia i potrzeby matki. W tym przypadku jest to codzienna opieka, obejmująca bieżące czynności, których niepełnosprawna matka z uwagi na rodzaj schorzenia odnoszący się do sprawności psychofizycznej nie jest w stanie wykonać sama. Taki stan rzeczy jednoznacznie wskazuje na szeroki zakres czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącą wobec matki, ich czasochłonność oraz bezpośredni związek z aktualnym brakiem podejmowania przez nią aktywności zawodowej.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nieprawidłowe jest również stanowisko Sądu I instancji, jak i organu odwoławczego, które uznały, że skarżącej nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne z uwagi na fakt posiadania przez skarżącą rodzeństwa zobowiązanego do alimentacji względem matki.

Kwestia ta była już wielokrotnie podnoszona w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. Ukształtowane już orzecznictwo stanęło na stanowisku, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie określa tego, która z osób, tj. czy skarżący, czy może ktoś z rodzeństwa, winna sprawować opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i jakimi kryteriami należy się kierować przy wskazaniu takiej osoby. W takiej sytuacji nie powinno być podważane, iż rozstrzygnięcie tej kwestii należy pozostawić samej rodzinie. W sytuacji zatem, gdy jeden z uprawnionych w pierwszej kolejności członków rodziny zwraca się o przyznanie takiego świadczenia, to nie ma podstaw pozbawienia go tego prawa z tego powodu, że żyją inni członkowie rodziny w takim samym stopniu zobowiązani do alimentacji. Ustawodawca takiego wymogu nie przewidział w stosunku do osób należących do tej samej grupy alimentacyjnej. Wymóg ten dotyczy jedynie osób z różnych grup alimentacyjnych. W stosunku do pozostałych sytuacji znajdą zastosowanie ogólne zasady i przesłanki przyznawania tego świadczenia, a wśród nich przesłanka faktycznego sprawowania opieki. Zatem w sytuacji, gdy jedno z rodzeństwa, które w rzeczywistości sprawuje pełną opiekę nad krewnym (matką) i z tego tytułu zrezygnowało z pracy bądź nie podejmuje zatrudnienia, ubiega się o świadczenie pielęgnacyjne, nie ma podstaw do pozbawiania go tego prawa z tego powodu, że żyją inni członkowie rodzeństwa, którzy również taki obowiązek alimentacyjny mogą wypełniać, ale nie zwróciły się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (zob. wyroki NSA z: 9 maja 2024 r., sygn. akt I OSK 1397/23, 9 maja 2024 r., sygn. akt 1407/23; 9 maja 2024 r., sygn. akt 1471/23; 13 lutego 2024 r., sygn. akt I OSK 127/23; 30 stycznia 2024 r., sygn. akt I OSK 781/22; 9 stycznia 2024 r., sygn. akt I OSK 2449/22; 5 lipca 2023 r., sygn. akt I OSK 1576/22; 28 stycznia 2022 r., sygn. akt I OSK 925/21). Stwierdzić zatem trzeba, że z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie wynika, aby przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego była okoliczność istnienia, oprócz skarżącej, rodzeństwa należącego do pierwszej grupy zobowiązanych alimentacyjnie i uprawnionego do złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Przepis art. 17 u.ś.r., wśród wyraźnie określonych negatywnych i pozytywnych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, nie przewiduje takiej negatywnej przesłanki.

Należy zwrócić uwagę, iż brak jest podstaw, aby na wykładnię przepisów u.ś.r. miały oddziaływać przesłanki dotyczące uprawnień do świadczeń z pomocy społecznej określone w ustawie o pomocy społecznej, a zwłaszcza określona w art. 2 ust. 1 tej ustawy jedna z fundamentalnych zasad pomocy społecznej - zasada pomocniczości (subsydiarności). Art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zawiera bowiem żadnych odesłań w tym zakresie. Z kolei w zakresie warunków, zasad i przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego u.ś.r. ma charakter autonomiczny i nie ma podstaw przyjmowanie - jak to uczynił Sąd Wojewódzki - że przepisy u.ś.r. powinny być wykładane z uwzględnieniem przepisów ustawy o pomocy społecznej i określonych w niej przesłanek odnoszących się do celów i zasad pomocy społecznej. Świadczenia rodzinne stanowią, obok świadczeń z pomocy społecznej, element systemu zabezpieczenia społecznego, ale w żadnym wypadku nie stanowią elementu systemu pomocy społecznej. Jak wynika z uzasadnienia projektu ustawy o świadczeniach rodzinnych "celem projektu ustawy o świadczeniach rodzinnych jest budowa nowego, wyraźnie odrębnego od systemu pomocy społecznej, systemu pozaubezpieczeniowych świadczeń rodzinnych (...)". Tym samym zasady określone w ustawie o pomocy społecznej w odniesieniu do świadczenia pielęgnacyjnego nie znajdują żadnego zastosowania. Podkreślenia wymaga, iż warunkiem koniecznym przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest wyłącznie spełnienie przesłanek pozytywnych określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Mając powyższe na względzie stwierdzić należy, że zasadne okazały się podniesienie w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia prawa materialnego.

Zasadne okazały się również zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

Zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy i ocenić, na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.).

Stwierdzić trzeba, że istotne znaczenie w niniejszej sprawie ma kwestia pobierania przez skarżącą od prawie 10 lat zasiłku dla opiekuna w związku ze sprawowaniem opieki nad matką. W aktach sprawy znajduje się kopia decyzji Burmistrza Miasta [...] z 24 czerwca 2014 r. oraz kopia decyzji zmieniającej z 14 listopada 2018 r., z których wynika, że skarżąca ma od lipca 2013 r., a od czerwca 2014 r. bezterminowo, przyznany zasiłek dla opiekuna. Wprawdzie pełnomocnik skarżącej złożył w dniu 28 lipca 2022 r. w jej imieniu oświadczenie, z którego wynika, iż z dniem przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego rezygnuje z przysługującego jej prawa do zasiłku dla opiekuna, to jednak okoliczności powyższe nie zostały wzięte pod uwagę ani przez organ odwoławczy, ani przez Sąd I instancji, a pozostają one kluczowe dla kwestii konieczności i zakresu sprawowanej opieki.

W oparciu o powyższe, stwierdzić należy, iż wadliwie Sąd I instancji zastosował art. 151 p.p.s.a. oddalając skargę, w sytuacji gdy organy obu instancji bezsprzecznie dokonały nieprawidłowej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego naruszając tym samym podstawowe zasady postępowania administracyjnego określone w art. 7, art. 77 § i art. 80 k.p.a.

Ponownie rozpoznając sprawę organ weźmie pod uwagę ocenę prawną przedstawioną w niniejszym wyroku i dokonując wnikliwej oraz wszechstronnej oceny zebranego materiału dowodowego, weźmie pod rozwagę okoliczność pobierania przez skarżącą zasiłku dla opiekuna przyznanego w związku z opieką nad matką oraz kwestię rezygnacji przez skarżącą z prowadzenia gospodarstwa rolnego, po czym wyda stosowne rozstrzygnięcie, które uzasadni zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za mającą usprawiedliwione podstawy i na podstawie art. 188 w zw. z art. 193 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 oraz art. 182 § 2 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok oraz decyzje organów orzekających obu instancji.

W przedmiocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1935 ze zm.) - 480 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania przed Sądem I instancji oraz art. 203 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) tego rozporządzenia - 240 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.