II GSK 432/25 - Postanowienie

Data orzeczenia	2025-07-10	
Data wpływu	2025-03-03	
Sąd	Naczelny Sąd Administracyjny	
Sędziowie	Dorota Dąbek /przewodniczący sprawozdawca/	
Symbol z opisem	6174 Sędziowie i asesorzy sądowi	
Hasła tematyczne	Inne	
Sygn. powiązane	VI SA/Wa 3299/24	
Skarżony organ	Prezes Rady Ministrów	
Treść wyniku	Uchylono zaskarżone postanowienie i umorzono postępowanie	
Powołane przepisy	Dz.U. 2024 nr 0 poz 935; art. 54 par. 3, art. 161 par. 1 pkt 3; Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)	
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Dorota Dąbek po rozpoznaniu w dniu 10 lipca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skarg kasacyjnych: 1) Prezesa Rady Ministrów 2) D.Z., K.W. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 października 2024 r. sygn. akt VI SA/Wa 3299/24 w zakresie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi D.Z., K.W. na kontrasygnatę Prezesa Rady Ministrów wobec postanowienia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 17 sierpnia 2024 r. numer 1131.18.2024 w przedmiocie wyznaczenia przewodniczącego zgromadzenia sędziów Izby Cywilnej Sądu Najwyższego postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie; 2. umorzyć postępowanie sądowe; 3. zasądzić od Prezesa Rady Ministrów na rzecz skarżących D.Z. i K.W. 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.	
Uzasadnienie
I

Postanowieniem z 31 października 2024 r., sygn. akt VI SA/Wa 3299/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej: p.p.s.a.) odrzucił skargę D.Z. i K.W. (dalej: skarżący) na kontrasygnatę Prezesa Rady Ministrów wobec postanowienia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z 17 sierpnia 2024 r., numer 1131.18.2024, w przedmiocie wyznaczenia przewodniczącego zgromadzenia sędziów Izby Cywilnej Sądu Najwyższego.

W uzasadnieniu WSA w Warszawie wskazał, że przed rozpatrzeniem skargi sąd administracyjny bada jej dopuszczalność i odrzuca skargę, jeśli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego (art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Sąd przytoczył art. 3 § 2, § 2a i § 3 p.p.s.a. regulujące zakres spraw, które podlegają kontroli sądów administracyjnych i uznał, że zaskarżona w niniejszej sprawie czynność kontrasygnaty przez Prezesa Rady Ministrów pod aktem urzędowym Prezydenta RP na podstawie art. 144 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. z 1997 r. Nr. 78, poz. 483, dalej: Konstytucja RP) nie mieści się w katalogu spraw podlegających kontroli sądów administracyjnych.

W ocenie WSA w Warszawie nie jest możliwe zakwalifikowanie będącej przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie kontrasygnaty jako aktu lub czynności z zakresu administracji publicznej, dotyczącego uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. WSA uznał, że ratio legis regulacji zawartej w tym przepisie, rozszerzającym kontrolę sądu administracyjnego poza sferę decyzji lub postanowień, jest związane z umożliwieniem sądowej kontroli również takich działań administracji publicznej, które dotyczą praw i obowiązków obywateli i innych podmiotów w sferze publicznej oraz potrzebę zapewnienia im gwarancji procesowych w ich relacjach z organami administracji publicznej i w zakresie zadań realizowanych przez te organy. WSA w Warszawie przypomniał, że działania administracji, do których odnosi się omawiany przepis zostały scharakteryzowane przez Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale składu siedmiu sędziów z 3 września 2013 r., sygn. akt I OPS 2/13. W świetle powyższego, w ocenie WSA w Warszawie, nie można przyjąć, że złożenie przez Prezesa Rady Ministrów, na podstawie art. 144 ust. 2 Konstytucji RP, podpisu pod aktem urzędowym Prezydenta RP, mieści się w granicach art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a.

Zgodnie z art. 144 ust. 1 Konstytucji RP, Prezydent RP korzystając ze swoich konstytucyjnych i ustawowych kompetencji, wydaje akty urzędowe. Z kolei zgodnie z art. 144 ust. 2 Konstytucji RP, akty urzędowe Prezydenta RP wymagają dla swojej ważności podpisu Prezesa Rady Ministrów, który przez podpisanie aktu ponosi odpowiedzialność przed Sejmem. Zdaniem WSA tak ukształtowany model współpodpisu Prezydenta RP i Prezesa Rady Ministrów, który sygnując akt urzędowy Prezydenta RP ponosi w tym zakresie odpowiedzialność polityczną, wyklucza możliwość uznania, że udzielenie kontrasygnaty stanowi sprawę z zakresu administracji publicznej. A jest to – zdaniem WSA w Warszawie – bezwzględnie konieczny element kwalifikujący skargę do sądu administracyjnego jako dopuszczalną. Działalność z zakresu administracji publicznej obejmuje bowiem sprawy administracyjne, a więc zadania i kompetencje w zakresie władzy wykonawczej, wykonywane w formie władczej, którą cechuje jednostronność działania, moc wiążąca oraz dopuszczalność stosowania przymusu. Jednocześnie za zasadniczy element charakterystyczny dla określenia aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej, uważany być musi element władztwa administracyjnego.

Skoro zatem w normie wynikającej z art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. chodzi o zindywidualizowane w przepisie prawa, w odniesieniu do konkretnego podmiotu, uprawnienie albo obowiązek, które może on wykonywać samodzielnie, korzystając w tym zakresie z ochrony prawnej, to z pewnością takiego charakteru nie można przypisać – zdaniem WSA w Warszawie – złożeniu przez Prezesa Rady Ministrów podpisu pod aktem urzędowym Prezydenta RP. Kontrasygnata Prezesa Rady Ministrów ma bowiem miejsce w ramach współdziałania najwyższych organów władzy wykonawczej, a jej celem jest osiągnięcie koordynacji ich działań. Nie posiada ona tym samym cech rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, ani w znaczeniu procesowym, ani materialnym.

WSA w Warszawie wskazał również, że udzielenie kontrasygnaty przez Prezesa Rady Ministrów nie było też decyzją w rozumieniu art. 104 w zw. z art. 107 k.p.a. Decyzja jako akt administracyjny jest bowiem władczym, jednostronnym oświadczeniem woli organu administracji publicznej, złożonym w konkretnej sytuacji faktycznej, wobec zindywidualizowanego adresata, niepodporządkowanego służbowo ani organizacyjnie składającemu oświadczenie organowi, po przeprowadzeniu sformalizowanego postępowania uregulowanego w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w przepisach o postępowaniach jurysdykcyjnych wyłączonych, zmierzającego do wyjaśnienia przesłanek doniosłych dla jego treści. Za decyzje administracyjne nie można uznać aktów wydawanych w sferze, która nie jest regulowana przez materialne prawo administracyjne, a także poza obszarem regulowanym przez przepisy o postępowaniu administracyjnym, co w oczywisty sposób wyklucza przypisanie charakteru decyzji złożeniu przez Prezesa Rady Ministrów podpisu pod aktem urzędowym Prezydenta RP, bezpośrednio w oparciu o upoważnienie statuowane w art. 144 ust. 2 Konstytucji RP.

Powyższe determinuje także niemożność uznania kontrasygnaty Prezesa Rady Ministrów za postanowienie, o którym mowa w art. 106 k.p.a. w zw. z art. 123 § 1 k.p.a., skoro w myśl tego ostatniego przepisu może być ono wydane przez organ administracji publicznej wyłącznie w toku postępowania administracyjnego, a z taką sytuacją nie mamy do czynienia na gruncie przedmiotowej sprawy.

W konsekwencji powyższego WSA w Warszawie stwierdził, że wniesienie skargi na kontrasygnatę Prezesa Rady Ministrów wobec aktu urzędowego Prezydenta RP, musi być traktowane jako niedopuszczalne, albowiem droga sądowa przed sądem administracyjnym nie jest środkiem do weryfikacji legalności działania Prezesa Rady Ministrów, wykonującego w tym przypadku przysługujące mu upoważnienie konstytucyjne, za które ponosi odpowiedzialność polityczną przed Sejmem. Jednocześnie złożenie przez Prezesa Rady Ministrów podpisu pod aktem urzędowym Prezydenta RP, nie stanowi w żadnej mierze rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej poprzez bezpośrednie władcze ukształtowanie sytuacji prawnej adresata, co wyklucza możliwość zakwalifikowania kontrasygnaty Prezesa Rady Ministrów nie tylko jako decyzji lub postanowienia, ale także jako aktu lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a.

Zdaniem WSA w Warszawie nie było możliwe w niniejszej sprawie umorzenie postępowania sądowoadministracyjnego na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 w związku z art. 54 § 3 p.p.s.a., o co wnosił w odpowiedzi na skargę Prezes Rady Ministrów, powołując się na uwzględnienie skargi w trybie autokontroli poprzez uchylenie skarżonej kontrasygnaty. Według WSA wniosek o umorzenie nie mógł zostać uwzględniony, gdyż kontrola kontrasygnaty Prezesa Rady Ministrów nie jest w ogóle objęta właściwością sądu administracyjnego. W razie niedopuszczalności skargi postępowanie sądowe nie może się bowiem toczyć w ogóle, a zatem nie może zostać również umorzone.

Od powyższego postanowienia WSA w Warszawie wniesione zostały dwie skargi kasacyjne: skarga kasacyjna skarżących oraz skarga kasacyjna Prezesa Rady Ministrów.

II

Prezes Rady Ministrów zaskarżył powyższe postanowienie WSA w Warszawie w całości, zaskarżonemu postanowieniu zarzucając:

1) Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., naruszenie przepisów postępowania przed sądami administracyjnymi, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) art. 58 § 1 pkt 1, art. 1, art. 2 i art. 3 § 1 i § 2 pkt 4 p.p.s.a. w zw. z art. 184 i art. 144 ust. 2 Konstytucji RP oraz art. 15 § 3 i art. 13 § 3 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. z 2024 r. poz. 622; dalej: ustawa o SN) przez odrzucenie skargi z uwagi na uznanie, że sprawa kontroli aktu kontrasygnaty Prezesa Rady Ministrów wobec postanowienia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z 17 sierpnia 2024 r. numer 1131.18.2024 w przedmiocie wyznaczenia przewodniczącego zgromadzenia sędziów Izby Cywilnej Sądu Najwyższego nie należy do kognicji sądów administracyjnych;

2) art. 161 § 1 pkt 3 w związku z art. 54 § 3 p.p.s.a. poprzez nieumorzenie postępowania administracyjnego w sytuacji, gdy zachodziły ku temu przesłanki, gdyż Prezes Rady Ministrów uwzględniając w trybie autokontroli skargę na akt z zakresu administracji publicznej uchylił akt kontrasygnaty wobec postanowienia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z 17 sierpnia 2024 r. numer 1131.18.2024 w przedmiocie wyznaczenia przewodniczącego zgromadzenia sędziów Izby Cywilnej Sądu Najwyższego.

2. Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez:

1) błędną wykładnię art. 144 ust. 2 Konstytucji RP w zw. z art. 15 § 3 w zw. z art. 13 § 3 ustawy o SN w zakresie charakteru aktu kontrasygnaty Prezesa Rady Ministrów wobec postanowienia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z 17 sierpnia 2024 r. numer 1131.18.2024 w przedmiocie wyznaczenia przewodniczącego zgromadzenia sędziów Izby Cywilnej Sądu Najwyższego, które są aktami w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a.;

2) niewłaściwe zastosowanie art. 54 § 3 p.p.s.a. polegające na uznaniu, że przepis ten nie znajduje zastosowania do aktu kontrasygnaty Prezesa Rady Ministrów wobec postanowienia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z 17 sierpnia 2024r. numer 1131.18.2024 w przedmiocie wyznaczenia przewodniczącego zgromadzenia sędziów Izby Cywilnej Sądu Najwyższego.

Wskazując na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia WSA w Warszawie w całości i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku WSA w Warszawie i wydanie orzeczenia co do istoty sprawy. Jednocześnie na postawie art. 176 § 2 p.p.s.a. oświadczono o zrzeczeniu się przeprowadzenia rozprawy w niniejszej sprawie.

III

Skargę kasacyjną od powyższego postanowienia WSA w Warszawie złożyli także skarżący D.Z. i K.W., zaskarżając je w całości. Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zaskarżonemu postanowieniu zarzucono mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania, tj.:

1) art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. oraz art. 3 § 2 pkt 1-9 p.p.s.a. w zw. z art. 144 ust. 1 i 2 Konstytucji RP w zw. z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP w zw. z art. 184 Konstytucji RP w zw. z art. 15 § 3 w zw. z art. 13 § 3 ustawy o SN w związku z art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, art. 19 ust. 1 akapit 2 Traktatu o Unii Europejskiej, art. 47 Karty Praw Podstawowych, poprzez błędne odrzucenie skargi z uwagi na uznanie, że skarga na akt kontrasygnaty Prezesa Rady Ministrów względem postanowienia Prezydenta RP w sprawie wyznaczenia przewodniczącego zgromadzenia sędziów Izby Cywilnej Sądu Najwyższego nie należy do właściwości sądu administracyjnego;

2) art. 1 § 1 i § 2 p.u.s.a. w zw. z art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 54 § 3 p.p.s.a. poprzez zaniechanie dokonania kontroli działalności administracji publicznej, co skutkowało pozbawieniem skarżących kasacyjnie prawa do sądu;

3) art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. w zw. z art. 54 § 3 p.p.s.a. poprzez ich niezastosowanie, podczas gdy Prezes Rady Ministrów działając w trybie autokontroli, uwzględnił skargę w całości, co w konsekwencji powinno prowadzić do umorzenia postępowania z uwagi na jego bezprzedmiotowość (brak przedmiotu zaskarżenia).

Wobec powyższego wniesiono na podstawie art. 179a p.p.s.a. o uchylenie zaskarżonego postanowienia przez WSA w Warszawie w całości, gdyż podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście usprawiedliwione. Ewentualnie, w przypadku przekazania skargi kasacyjnej wraz z aktami sprawy do Naczelnego Sądu Administracyjnego, wniesiono o uchylenie (na podstawie art. 189 p.p.s.a.) zaskarżonego postanowienia w całości oraz umorzenie postępowania z uwagi na uwzględnienie przez organ skargi w całości w trybie art. 54 § 3 p.p.s.a., ewentualnie uchylenie (na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a.) zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy w tym zakresie do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie. W każdym zaś przypadku wniesiono na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. o rozpoznanie niniejszej skargi kasacyjnej na rozprawie, na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a. o zasądzenie od organu na rzecz skarżących kasacyjnie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

IV

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Jak wynika z art. 54 § 3 p.p.s.a. organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania zaskarżono, może w zakresie swojej właściwości uwzględnić skargę w całości w terminie trzydziestu dni od dnia jej otrzymania. Regulacja ta daje organowi administracji publicznej możliwość dokonania autokontroli swojego rozstrzygnięcia, pod warunkiem, że skarga zostanie uwzględniona w całości zgodnie z żądaniem podmiotu ją wnoszącego.

W rozpatrywanej sprawie skarżący zaskarżyli kontrasygnatę Prezesa Rady Ministrów wobec postanowienia Prezydenta RP z 17 sierpnia 2024 r., domagając się jej uchylenia oraz podnosząc, że kontrasygnata ta nie powinna zostać udzielona z powodów w skardze wskazanych. Prezes Rady Ministrów w dniu 9 września 2024 r. na podstawie art. 54 § 3 zd. 3 p.p.s.a. uwzględnił skargę i uchylił zaskarżony akt oraz odmówił udzielenia kontrasygnaty.

Jak z powyższego wynika, zaskarżona kontrasygnata została wyeliminowana z obrotu prawnego. Jednocześnie Prezes Rady Ministrów realizując obowiązek wynikający z art. 54 § 3 zd. 3 p.p.s.a., przekazał skargę WSA w Warszawie. W dacie wpływu skargi do tego sądu i podjęciu przez niego wstępnych czynności związanych z badaniem dopuszczalności skargi, skarga została już uwzględniona przez organ, a zaskarżony akt już nie istniał w obrocie prawnym.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w takim przypadku zastosowanie powinna znaleźć dyspozycja przewidziana w art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a., który przewiduje, że sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania, gdy postępowanie z innych przyczyn stało się bezprzedmiotowe.

Z bezprzedmiotowością postępowania sądowoadministracyjnego "z innych przyczyn" w rozumieniu powyższego przepisu mamy do czynienia wówczas, gdy w toku tego postępowania, a przed wydaniem wyroku zaistnieją zdarzenia, które uniemożliwiają osiągnięcie jego celu albo spowodują, że kontrola zaskarżonego aktu lub czynności stała się zbędna, przy czym owo zdarzenie skutkujące bezprzedmiotowością postępowania musi zaistnieć dopiero w toku postępowania, albowiem jego zaistnienie przed datą wniesienia skargi powinno skutkować jej odrzuceniem. Innymi słowy, postępowanie przed sądem staje się bezprzedmiotowe, jeżeli w jego trakcie wystąpiły zdarzenia, w następstwie których przestaje istnieć sprawa sądowoadministracyjna. W powołanym przepisie chodzi o przeszkodę mającą charakter trwały, uniemożliwiającą prowadzenie dalszego postępowania w sprawie.

Z tak rozumianą bezprzedmiotowością postępowania sądowoadministracyjnego "z innych przyczyn" w rozumieniu art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a., uzasadniającą jego umorzenie, "będziemy mieć do czynienia w szczególności wówczas, gdy zaskarżona decyzja zostanie pozbawiona bytu prawnego (uchylona) w rezultacie skorzystania przez organ, którego decyzja została zaskarżona, z uprawnień "autokontrolnych" przewidzianych w art. 54 § 3 p.p.s.a." (por. wyrok NSA z 16 stycznia 2024 r., sygn. akt III OSK 2769/22 – dostępny na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl).

W niniejszej sprawie wystąpiła taka właśnie sytuacja. Po wniesieniu skargi, która zainicjowała postępowanie przed WSA w Warszawie, Prezes Rady Ministrów, uwzględnił skargę i wyeliminował z obrotu prawnego zaskarżony akt. Nastąpiło to już "w toku postępowania sądowoadministracyjnego", gdyż zostało ono wszczęte w momencie wniesienia skargi do sądu za pośrednictwem organu, którego działanie było przedmiotem skargi.

Podkreślenia wymaga, że żaden sąd, także sąd administracyjny, nie działa z urzędu. Skoro zatem w dacie przekazania Sądowi pierwszej instancji skargi oraz akt sprawy wraz z odpowiedzią na skargę, zaskarżony akt został uchylony na skutek uwzględnienia tej skargi w całości, odpadł przedmiot kontroli przez ten sąd na skutek uwzględnienia w całości skargi, która uruchomiła postępowanie sądowe. Oznacza to, że WSA w Warszawie nie mógł rozpoznawać już uwzględnionej przez sam organ skargi i nie mógł przeprowadzać kontroli nieistniejącego już w obrocie prawnym aktu (wyeliminowanego z obrotu prawnego na skutek uchylenia przez organ w ramach autokontroli) i oceniać go, w tym również przez pryzmat dopuszczalności skargi na taki akt. W kompetencji sądu kontynuującego postępowanie po uzyskaniu informacji o skorzystaniu przez organ z instytucji autokontroli przewidzianej w art. 54 § 3 p.p.s.a., a więc informacji o tym, że skarga, która uruchomiła postępowanie sądowe została już uwzględniona, a zaskarżony tą skargą akt został wyeliminowany z obrotu prawnego, pozostawało jedynie umorzenie postępowania sądowego jako bezprzedmiotowego.

Nieprawidłowo zatem uznał Sąd pierwszej instancji, że skarga podlegała odrzuceniu z powodu braku kognicji sądu administracyjnego do jej rozpoznania. Prawidłowo postępując, Sąd ten powinien był umorzyć postępowanie wywołane wniesieniem skargi z uwagi na wyeliminowanie zaskarżonego aktu z obrotu prawnego przez organ na skutek uwzględnienia skargi na podstawie art. 54 § 3 p.p.s.a. Pierwszą czynnością, jaką powinien był podjąć Wojewódzki Sąd Administracyjny po przesłaniu mu skargi przez organ, było sprawdzenie czy skarga nie została już uwzględniona przez organ i czy zaskarżony akt pozostaje w obrocie prawnym. Dopiero w razie odpowiedzi pozytywnej, sąd administracyjny byłby zobowiązany do zbadania, czy objęty skargą akt podlega kognicji sądów administracyjnych, a następnie, w razie kolejnej odpowiedzi pozytywnej, czy podmiot wnoszący skargę posiada legitymację skargową. Jeżeli natomiast skarga została już uwzględniona a zaskarżony akt wyeliminowany z obrotu, nie jest dopuszczalne badanie, czy gdyby skarga nie została uwzględniona a zaskarżony akt nadal istniał w obrocie, to podlegałby sądowej kontroli. Takie działanie Sądu należy uznać za naruszające istotę przewidzianej w art. 54 § 3 p.p.s.a. instytucji samouwzględnienia skargi przez organ.

Należy przy tym podkreślić, że nie ogranicza to gwarantowanej konstytucyjnie sądowej kontroli działań administracji ani prawa do sądu. Po skorzystaniu przez organ z uprawnień autokontrolnych, sąd administracyjny do którego wpłynęła skarga na uchylony akt, nie może przeprowadzić kontroli zgodności z prawem tego aktu, w tym także badać jego charakteru prawnego z punktu widzenia kognicji sądu, ale wydany przez organ administracyjny w trybie autokontroli na podstawie art. 54 § 3 p.p.s.a. akt zyskuje odrębny byt prawny. Oznacza to, że jeżeli strona nie zgadza się z treścią tego rozstrzygnięcia autokontrolnego, może wnieść na nie skargę. Rozpoznając zaś skargę na akt autokontrolny, sąd administracyjny będzie uprawniony także do badania, czy nie został on wydany z naruszeniem dyspozycji przewidzianej w art. 54 § 3 p.p.s.a. W razie stwierdzenia że tak się stało, będzie zobowiązany do uchylenia takiego aktu i w takim przypadku jego kontroli podlegać będzie również zaskarżony wcześniej akt, jako akt wydany w granicach sprawy o której mowa w art. 135 p.p.s.a. Regulacja wynikająca z tego przepisu daje bowiem sądowi administracyjnemu możliwość stosowania przewidzianych ustawą środków w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Sąd administracyjny ma kompetencje do kontroli zgodności z prawem wszelkich rozstrzygnięć, pod warunkiem, że wydane one zostały w granicach danej sprawy. Tą kontrolą będzie zatem mógł być objęty zarówno akt z 9 września 2024 r. uchylający tę kontrasygnatę, jak i sama kontrasygnata Prezesa Rady Ministrów.

Z powodów wyżej wskazanych Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zasadny okazał się podniesiony w obu skargach kasacyjnych zarzut naruszenia art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a., poprzez jego niezastosowanie.

Uwzględnienie zarzutu naruszenia powyższego przepisu prowadzi do jednoznacznego wniosku, że Sąd I instancji nie miał podstaw do stosowania art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a., którego naruszenie również zostało zarzucone w obydwu skargach kasacyjnych. Za pozbawione wpływu na wynik niniejszej sprawy i niedopuszczalne z powodu przedwczesności na tym etapie postępowania, uznał NSA wypowiadanie się co do podnoszonych w obu skargach kasacyjnych argumentów dotyczących kognicji sądów administracyjnych w sprawie aktu kontrasygnaty Prezesa Rady Ministrów, a także do pozostałych stawianych w obydwu skargach kasacyjnych zarzutów, których celem było wykazanie kognicji sądu do rozpoznania skargi na taki akt. Jak już wcześniej wskazano, warunkiem posiadania przez sąd kompetencji do badania swojej właściwości do rozpoznania skargi na określony akt, jest istnienie skargi wymagającej rozpoznania (a więc skargi jeszcze nieuwzględnionej) oraz zaskarżonego nią aktu. Warunki te nie zostały jednak w niniejszej sprawie spełnione.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie i umorzył postępowanie sądowe, działając na podstawie art. 189 p.p.s.a. w zw. z art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. w zw. z art. 54 § 3 p.p.s.a.

O kosztach postępowania sądowego Sąd orzekł na podstawie art. 201 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. Na zasądzone koszty postępowania składa się wpis od skargi złożonej w jednym piśmie w kwocie 200 zł (art. 214 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 2 ust. 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, j.t. Dz.U. z 2021 r., poz. 535) oraz wynagrodzenie pełnomocnika skarżących w kwocie 480 zł (§ 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie, j.t.: Dz.U. z 2023 r., poz. 1964). Jednocześnie Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że brak było podstaw prawnych do zasądzenia kosztów postępowania wywołanych wniesieniem skarg kasacyjnych. Przepisy art. 203 i 204 p.p.s.a., które regulują zasady zasądzania takich kosztów, odnoszą się do przypadków, kiedy skarga została uwzględniona bądź oddalona, czyli doszło do merytorycznego rozpoznania skargi, zaś w niniejszym przypadku sprawa przed sądem pierwszej instancji zakończyła się orzeczeniem formalnym.