Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak Sędziowie Sędzia WSA Marek Sachajko (spr.) Asesor WSA Arkadiusz Skomra Protokolant: starszy sekretarz sądowy Krzysztof Dzierzgowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 lutego 2025 r. sprawy ze skargi M. G. i H. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 9 maja 2024 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania małoletniego w rodzinie zastępczej uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] z dnia 2 kwietnia 2024 r., nr [...]

Zaskarżoną decyzją z 9 maja 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: SKO, organ odwoławczy) utrzymało w mocy decyzję Starosty S. - Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w S. (dalej: organ I instancji) z 2 kwietnia 2024r. o odmowie przyznania świadczenia pieniężnego niezawodowej rodzinie zastępczej - M. G. i H. G. (dalej: strona, wnioskodawcy) na pokrycie kosztów utrzymania małoletniego E. S..

Decyzje te zostały wydane w następujących okolicznościach sprawy.

Sąd Rejonowy w J. postanowieniem z dnia 20 grudnia 2023 r., sygn. akt III Nsm [...], orzekł, że małoletni - E. S. umieszczony został w niezawodowej rodzinie zastępczej tj. u M. G. i H. G.. Dnia 11 stycznia 2024 r. strona złożyła wniosek o przyznanie kosztów utrzymania małoletniego od dnia 10 marca 2023 r., powołując się na wydane przez Sąd Rejonowy w Z. postanowienie z dnia 5 stycznia 2023 r. o tymczasowym umieszczeniu małoletniego w rodzinnym domu dziecka, rodzinie zastępczej, rodzinnej zastępczej o charakterze pogotowia rodzinnego, zastępczej pieczy instytucjonalnej. Organ wskazał, że brak jest w tym postanowieniu imiennego wskazania wnioskodawców jako rodziców zastępczych. W dniu 2 marca 2023 r. Sąd Rejonowy w Z. wydał postanowienie o umieszczeniu małoletniego - E. S. w instytucjonalnej pieczy zastępczej. W dniu 20 marca 2023 r. małoletni został przekazany pod faktyczną opiekę M. G. i H. G.. Małoletni przebywa od tego czasu u wnioskodawców nieprzerwanie.

Podkreślić należy, że Sąd Rejonowy w J. postanowieniem z dnia 30 stycznia 2024 r. oddalił wniosek M. G. i H. G. o sprostowanie ww. postanowienia z 20 grudnia 2023 r. poprzez dopisanie w tym postanowieniu daty umieszczenia małoletniego w rodzinie zawodowej od 20 marca 2023 r. Sąd Rejonowy w J. stwierdził w uzasadnieniu postanowienia z dnia 30 stycznia 2024r., że postanowienie z dnia 5 stycznia 2023 r. posiada charakter blankietowy.

W związku z powyższym organ I instancji odmówił wnioskodawcom przyznania świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania małoletniego.

W wyniku wniesionego przez wnioskodawców odwołania organ II instancji uznał zarzuty odwołania za niezasadne. W uzasadnieniu decyzji organ ten wskazał, ze zgodnie z art. 41 ust. 3 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej rodzinę zastępczą zawodową lub rodzinę zastępczą niezawodową tworzą małżonkowie lub osoba, o których mowa w ust. 1, niebędący wstępnymi lub rodzeństwem dziecka. Zgodnie z art. 80 ust. 1 pkt 2 tej ustawy rodzinie zastępczej oraz prowadzącemu rodzinny dom dziecka, na każde umieszczone dziecko, przysługuje świadczenie na pokrycie kosztów jego utrzymania, nie niższe niż kwota 1361 zł miesięcznie – w przypadku dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej zawodowej, rodzinie zastępczej niezawodowej lub rodzinnym domu dziecka. Ponadto zgodnie z art. 87 ust. 1 pkt 1 ustawy świadczenia i dodatki, o których mowa w art. 80 ust. 1 i art. 81 przyznaje się od dnia faktycznego umieszczenia dziecka odpowiednio w rodzinie zastępczej lub rodzinnym domu dziecka do dnia faktycznego opuszczenia przez dziecko lub osobę, o której mowa w art. 37 ust. 2 i 3, rodziny zastępczej lub rodzinnego domu dziecka.

Zdaniem organu odwoławczego wnioskodawcom nie przysługuje wnioskowane świadczenie, albowiem w postanowieniu Sądu Rejonowego w Z. z 5 stycznia 2023 r. nie było imiennego wskazania wnioskodawców jako osób sprawujących funkcję rodziców zastępczych dla małoletniego. Dopiero w postanowieniu z 20 grudnia 2023 r. Sąd Rejonowy w J. umieścił małoletniego w rodzinie zastępczej w osobach wnioskodawców. Organ odwoławczy stwierdził, że na dzień 20 marca 2023 r. wnioskodawcy nie byli ustanowieni rodziną zastępczą dla małoletniego E. S.. Dopiero powyższe orzeczenie z 20 grudnia 2023 r. Sądu Rejonowego w J. posiada charakter konstytutywny.

W skardze do WSA w Poznaniu strony wniosły, że środki należą się małoletniemu, albowiem przebywał on pod opieką skarżących w charakterze rodziny zastępczej.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przechodząc do kontroli legalności zaskarżonej decyzji należy wyjaśnić, że stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.), w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne.

Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji (postanowienia) następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania (lit. b) lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Natomiast w myśl art. 151 p.p.s.a. w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części.

Sąd badając legalność zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz poprzedzającej ją decyzji Starosty S. uznał, że zostały one wydane z naruszeniem przepisów obowiązującego prawa, co uzasadniało ich wyeliminowanie z obrotu prawnego.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2020 r. poz. 821 ze zm., dalej: ustawa).

Istota sporu sprowadza się do ustalenia czy rodzina sprawująca pieczę zastępczą, ma możliwość pobierania świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania dziecka w rodzinie zastępczej. W niniejszej sprawie dotyczy to świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania w rodzinie zastępczej E. S. za okres od 20 marca 2023 r. do 19 grudnia 2023 r.

Zgodnie z art. 80 ust. 1 ustawy rodzinie zastępczej oraz prowadzącemu rodzinny dom dziecka, na każde umieszczone dziecko, przysługuje świadczenie na pokrycie kosztów jego utrzymania. W myśl art. 87 ust. 1 świadczenia i dodatki, o których mowa w art. 80 ust. 1 i art. 81, przyznaje się od dnia faktycznego umieszczenia dziecka odpowiednio w rodzinie zastępczej lub rodzinnym domu dziecka do dnia faktycznego opuszczenia przez dziecko rodziny zastępczej lub rodzinnego domu dziecka, przy czym zgodnie z dyspozycją art. 88 ust. 1 ustawy świadczenia, dodatki i dofinansowanie do wypoczynku, o których mowa w art. 80 ust. 1, art. 81, art. 83 i art. 84, są udzielane na wniosek odpowiednio rodziny zastępczej, rodziny pomocowej lub prowadzącego rodzinny dom dziecka. Wniosek, o którym mowa w ust. 1, rodzina pomocowa składa, w przypadku gdy rodzina zastępcza lub prowadzący rodzinny dom dziecka nie pobierali świadczeń, dodatków lub dofinansowania do wypoczynku, o których mowa w art. 80 ust. 1, art. 81, art. 83 i art. 84. (art. 88 ust. 2).

Podkreślić należy, że zgodnie z art. 35 ust. 1 ustawy dla umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej istotne znaczenie ma orzeczenie sądu, to dla ustalenia okresu przyznawania świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania dziecka w rodzinie zastępczej, zgodnie z art. 87 ust. 1 ustawy, istotne znaczenie ma także faktyczne sprawowanie pieczy zastępczej. Nie można zapominać o celu jaki przyświecał ustawodawcy przy wprowadzaniu do systemu prawnego regulacji dotyczących pieczy zastępczej, który następnie został zawarty w preambule uchwalonej ustawy, a mianowicie o dobru dziecka i zapewnieniu mu harmonijnego rozwoju w środowisku wolnym od przemocy i w atmosferze szczęścia, miłości i zrozumienia. Nie można również pominąć przepisów rangi konstytucyjnej i prawnomiędzynarodowej, w tym w szczególności Konwencji o prawach dziecka, która wprost w art. 20 ust. 1 stanowi, że dziecko pozbawione czasowo lub na stałe swego środowiska rodzinnego lub gdy ze względu na swoje dobro nie może pozostawać w tym środowisku, będzie miało prawo do specjalnej ochrony i pomocy ze strony państwa. Wskazane regulacje, składające się na system ochrony i opieki nad dziećmi, winny zatem stanowić dla organów punkt odniesienia dla dokonywanej interpretacji przepisów.

Wobec powyższego Sąd przyjął, organy obu instancji dopuściły się naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, co skutkować miało odmową przyznania prawa do świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania tego dziecka w rodzinie zastępczej. WSA wskazuje, że naruszone zostały także przepisy prawa materialnego, w szczególności art. 35 ust. 1, art. 80 ust. 1 pkt 2 i art. 87 ust. 1 pkt 1 ustawy.

Podkreślić należy, że ustalona przez organy okoliczność dotycząca braku jednoznacznego wskazania - w postanowieniu Sądu Rejonowego w Z. z dnia 5 stycznia 2023 r. o tymczasowym umieszczeniu małoletniego – E. S. w rodzinnym domu dziecka, rodzinie zastępczej, rodzinnej zastępczej o charakterze pogotowia rodzinnego, zastępczej pieczy instytucjonalnej - wnioskodawców jako rodziców zastępczych nie oznacza, że M. G. i H. G. funkcji rodziny zastępczej nie wykonywali. Ponadto Sąd Rejonowy w Z. dnia 2 marca 2023 r. postanowił umieścić małoletniego E. S. w instytucjonalnej pieczy zastępczej. W dniu 20 marca 2023 r. małoletni został przekazany pod faktyczną opiekę M. G. i H. G.. Małoletni od powyższego dnia stale przebywa u wnioskodawców. Podkreślić należy, że Sąd Rejonowy w J. postanowieniem z dnia 20 grudnia 2023 r., sygn. akt III Nsm [...], orzekł, że małoletni - E. S. umieszczony zostanie w rodzinnej pieczy zastępczej w postaci niezawodowej rodziny zastępczej w osobach M. G. i H. G.. Także okoliczność podnoszona w uzasadnieniu postanowienia Sądu Rejonowego w J. z dnia 30 stycznia 2024 r., sygn. akt III Nsm [...], a wskazująca, że ww. postanowienie tego Sądu posiada charakter blankietowy, nie wyklucza uznania, że M. G. i H. G. pełnili funkcję rodziny zastępczej. Wskazać należy, że Sąd Rejonowy w Z. dnia 2 marca 2023 r. postanowił umieścić małoletniego E. S. w instytucjonalnej pieczy zastępczej. Istnieje więc orzeczenie sądu w tym zakresie. W związku z tym należy uznać, że spełniona została normatywna przesłanka z art. 35 ust. 1 ustawy. Ponadto, po dokonaniu analizy akt sprawy administracyjnej Sąd stwierdza, że bezsporną okolicznością jest, że dziecko - E. S. został przekazany wnioskodawcom pod opiekę jako rodzinie zastępczej dnia 20 marca 2023r. Od tego czasu dziecko stale przebywa u wnioskodawców.

Biorąc powyższe rozważania pod uwagę Sąd stwierdza, że zaistniały normatywne przesłanki do przyznania wnioskodawcom tj. M. G. i H. G. świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania dziecka – E. S. za okres od 20 marca 2023r. do 19 grudnia 2023r. Istnieje bowiem wyżej omówione orzeczenie właściwego sądu w przedmiocie umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej. Spełniona została więc przesłanka wskazana w art. 35 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny. Ponadto, zaistniały przesłanki unormowane w art. 80 ustawy o wspieraniu rodziny, uprawniające M. G. i H. G. do przyznania tym osobom świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania dziecka – E. S. za powyższy okres (tj. od 20 marca 2023r. do 19 grudnia 2023r.), a to z uwagi na bezsporny w sprawie fakt sprawowania bieżącej, nieprzerwanej opieki nad małoletnim, pełniąc funkcję rodziny zastępczej. Ten sposób wykładni powołanych powyższej przepisów prawa zastosują organy w ponownie prowadzonym postępowaniu administracyjnym.

Wobec powyższego sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c), w zw. z art.135 p.p.s.a., uchylił decyzje organów obu instancji.