Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Sygn.akt II OSK 523 /05 W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 9 marca 2006 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Alicja Plucińska-Filipowicz (spr), Sędziowie NSA Andrzej Jurkiewicz, Ludwik Żukowski, , Protokolant Maria Połowniak, po rozpoznaniu w dniu 24 lutego 2006 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej P. w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 15 grudnia 2004 r. sygn. akt 3 II SA/Po 1985/02 w sprawie ze skargi P. w K. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Poznaniu z dnia [...] lipca 2002 r. Nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej oddala skargę kasacyjną

Wyrokiem z dnia 15 grudnia 2004 r. sygn. akt 3/II SA/Po 1985/02 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu po rozpoznaniu skargi P. w K. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Poznaniu z dnia [...] lipca 2002 r. Nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Sanitarnego dla Miasta i Powiatu K. w K. z dnia [...] lutego 2002 r. wydaną na podstawie przepisu ( 10 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych /Dz. U. Nr 65, poz. 294 ze zm./ stwierdzającą u W. J. niewydolność głośni w wyniku niedowładu mięśni głosowych, jako chorobę zawodową wymienioną w poz. 7 wykazu stanowiącego załącznik w ww. rozporządzenia. W postępowaniu administracyjnym przyjęto, że W. J. była zatrudniona w P. w K. od dnia 16 listopada 1983 r. do 15 listopada 1998 r. na stanowisku telefonistki, gdzie była narażona na duży wysiłek głosowy, który w połączeniu z długoletnim stażem pracy spowodował trwałe zmiany w krtani mające cechy kliniczne choroby zawodowej narządu głosu. Został ustalony związek przyczynowy pomiędzy pracą na stanowisku telefonistki a rozpoznaną chorobą. Odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji złożył podmiot wnoszący skargę kasacyjną /pracodawca/ kwestionując rodzaj badań lekarskich, jakim została poddana W. J. oraz podważając brak możliwości zaskarżenia orzeczenia lekarskiego. W uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego podkreślono, iż o wyborze metody i zakresie badań decyduje jednostka uprawniona do ich przeprowadzenia. Przepis ( 9 cyt. rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych przesądza o tym, że tylko pracownik, który nie zgadza się z treścią orzeczenia lekarskiego, może wystąpić z wnioskiem o przeprowadzenie ponownego badania przez instytut naukowo-badawczy resortu zdrowia i opieki społecznej, dlatego też wniosek pracodawcy o ponowne badanie nie został uwzględniony.

W skardze na powyższą decyzję zarzuca się naruszenie prawa /art. 7, 24, 75-88 i 136 kpa a przede wszystkim pominięcie wniosku o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego w zakresie nowej opinii lekarskiej. W ocenie wnoszącej skargę kasacyjną schorzenie występujące u W. J. może być wynikiem nie wyleczonych stanów zapalnych uszu a nie choroby zawodowej. Podczas pracy nigdy nie chorowała, nie poddała się badaniu lekarskiemu /okresowemu/ w zakresie schorzeń gardła.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku stwierdził, iż przepis ( 1 ust. 2 rozporządzenia z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych wskazuje, że przy ocenie działania czynnika szkodliwego uwzględnia się m. in. rodzaj, stopień i czas narażenia zawodowego.

Po przeprowadzeniu dochodzenia epidemiologicznego, o którym mowa w ( 5 rozporządzenia wydaje się orzeczenie wskazujące, czy rozpoznana u danej osoby choroba jest wymieniona w wykazie chorób zawodowych, stanowiącym załącznik do rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, zaś w dalszym toku postępowania organy inspekcji sanitarnej ustalają, w oparciu o zgromadzony w aktach sprawy materiał dokumentacyjny, czy istnieje związek przyczynowy pomiędzy czynnikami szkodliwymi występującymi w środowisku pracy a stwierdzonym schorzeniem wymienionym w wykazie chorób zawodowych. Rozstrzygnięcie następuje poprzez wydanie decyzji o stwierdzeniu istnienia choroby zawodowej lub o braku podstaw do jej stwierdzenia. Opinia placówki naukowej co do rozpoznania choroby zawodowej jest środkiem dowodowym w rozumieniu art. 75 kpa w związku z art. 84 kpa, podlegającym ocenie organu orzekającego stosownie do art. 80 kpa, łącznie z pozostałym zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym. W rozpoznawanej sprawie w ocenie Sądu I instancji ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że W. J. była zatrudniona w P. w K w okresie od 15 listopada 1983 r. do 15 listopada 1998 r. na stanowisku telefonistki w pełnym wymiarze czasu pracy, gdzie była narażona na wysiłek głosowy. Długoletnia praca w narażeniu na wysiłek głosowy spowodowała trwałe zmiany w krtani, potwierdzone orzeczeniem Wielkopolskiego Centrum Medycyny Pracy w Poznaniu. Zgodnie z utrwalonym poglądem panującym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, występowanie szkodliwych czynników w środowisku pracy nie musi być zawinione przez pracodawcę i nie musi wynikać z przekroczenia dopuszczalnych norm. Wystarczy samo występowanie w środowisku pracy czynnika, który jest szkodliwy, choćby dla jednego pracownika ze względu na jego osobniczą wrażliwość, co oznacza, że zaistnienie takiej sytuacji może powodować odpowiedzialność pracodawcy w przypadku wystąpienia choroby zawodowej /wyrok NSA w Warszawie z dnia 7 stycznia 1994 r. sygn. akt I SA 1640/93, ONSA nr 1/1995, poz. 28 oraz z dnia 22 stycznia 1998 r. sygn. akt I SA 1029/97/ Ponadto, jak wynika z wyroku sądu Najwyższego z dnia 3 lutego 1999 r. sygn. akt III RN 110/98, Prok. i Pr. 1999/7-8/56 w przypadku pozytywnego ustalenia, że stwierdzona u pracownika choroba jest wymieniona w wykazie chorób zawodowych i praca była wykonywana w warunkach narażających na jej powstanie, istnieje domniemanie związku przyczynowego między chorobą zawodową a warunkami narażającymi na jej powstanie. Ustalenie, że u W. J. wystąpiła niewydolność głośni w wyniku niedowładu mięśni głosowych, które to schorzenie jest tożsame ze wskazaną w pozycji 7 wykazu przewlekłą chorobą narządu głosu związaną z nadmiernym wysiłkiem głosowym - niedowładem strun głosowych oraz wykonywanie pracy w warunkach narażających na jej powstanie, jest wystarczające do stwierdzenia choroby zawodowej. Bez znaczenia jest, czy jednocześnie istniały inne poza zawodowe przyczyny powstania schorzenia, np. występujące u W. J. stany zapalne uszu, które nie zostały u niej stwierdzone. W uzupełnieniu orzeczenia Wielkopolskiego Centrum Medycyny Pracy w Poznaniu stwierdza się, iż przewlekłe zapalenie ucha środowego nie ma związku przyczynowego ze stwierdzonymi zmianami w narządzie głosu, gdyż niedosłuch nie zaburza społecznej wydolności słuchu. Mając na uwadze powyższe Sąd I instancji uznał, iż organy inspekcji sanitarnej w sposób prawidłowy dokonały ustaleń i oceny całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Z dokumentacji lekarskiej wynika zwłaszcza, że W. J. już od 1993 roku zgłaszała lekarzowi prowadzącemu bóle gardła, chrypki. Wszelkie zarzuty podnoszone w postępowaniu przez skarżącego są natomiast bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosło P. w K. zaskarżając wyrok w całości oraz zarzucając:

1/ naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie przepisów ( 1 ust. 1 i 2, – 7 ust. 4, ( 9 i 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych polegającą na błędnym przyjęciu, że u W. J. wystąpiły normatywne przesłanki pozwalające uznać stwierdzone u niej schorzenia za chorobę zawodową,

2/ naruszenie przepisów prawa procesowego - art. 145 ( 1 pkt 1c, art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./, zwanej dalej "ppsa".

Wojewódzki Sąd Administracyjny nie uwzględniając skargi na podstawie art. 145 ( 1 pkt 1c ppsa dopuścił do naruszenia przez organ administracji przepisów art. 7, 24, 75-88 i 36 kpa, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z tych względów został naruszony art. 151 ppsa.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wywodzi się, iż sprawa nie została dogłębnie w postępowaniu administracyjnym wyjaśniona w aspekcie zaistnienia choroby zawodowej, a zwłaszcza Sąd nie odniósł się do zarzutu nie uwzględnienia w postępowaniu administracyjnym wniosku Przedsiębiorstwa o dopuszczenie dowodu z opinii Instytutu Medycyny Pracy im. Nofera w Łodzi na okoliczność stanu zdrowia W. J. W analogicznej sytuacji Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 5 maja 1994 r. sygn. akt I SA 102/94 /ONSA 1995, nr 2, poz. 106/ wypowiedział się za uwzględnieniem wniosków dowodowych zakładu pracy w kwestii poddania pracownika specjalistycznym badaniu. Skarga w niniejszej sprawie nie została ponadto uwzględniona pomimo, iż opinia - orzeczenie z dnia 12 grudnia 2001 r. zostało wydane przez lekarza wcześniej leczącego W. J. w swoim Gabinecie Laryngologicznym jest to więc opinia wydana przez biegłego podlegającego wyłączeniu /art. 24 w zw., z art. 84 kpa/. W skardze kasacyjnej podtrzymuje się zarzut, iż przewlekłe stany zapalne uszu mogą mieć wpływ na choroby gardła u W. J.

Na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym pełnomocnik wnoszącego skargę kasacyjną wyjaśniła, że w świetle obowiązujących przepisów zakład pracy nie jest już, tak jak to było poprzednio, podmiotem zobowiązanym do ponoszenia odpowiedzialności odszkodowawczej z tytułu choroby zawodowej, lecz osoba, u której stwierdzono chorobę zawodową otrzymuje świadczenia z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Może jednak wystąpić do pracodawcy o rentę uzupełniającą na podstawie art. 444 ( 2 Kc.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 193 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./, jeżeli nie ma szczególnych przepisów postępowania przed Naczelnym Sądem administracyjnym, do postępowania tego stosuje się odpowiednio przepisy postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym.

W myśl art. 50 ( 1 ppsa, uprawnionym do wniesienia skargi jest ten, kto ma w tym interes prawny. To czy podmiot wnoszący skargę ma w tym interes prawny, sąd administracyjny obowiązany jest w każdym przypadku zbadać z urzędu. Przepis ten powinien być stosowany odpowiednio w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w myśl art. 193 ppsa.

Pogląd ten potwierdza w pełni uchwała składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 kwietnia 2005 r. sygn. akt OPS I/04 w której stwierdza się w tezie, iż: "Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając skargę kasacyjną może z urzędu badać, czy skarga ta została wniesiona przez stronę /art. 173 ( 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./".

W uzasadnieniu uchwały Sąd podkreślił, że nie można przyjąć, iż skarga kasacyjna została skutecznie wniesiona jedynie z tego powodu, że wojewódzki sąd administracyjny zawiadomił określoną osobę o terminie rozprawy a następnie doręczył jej odpis wyroku z uzasadnieniem. W takim wypadku nie jest bowiem spełniony warunek, aby skarga kasacyjna mogła być merytorycznie rozpoznana, bowiem tylko podmiot rzeczywiście i obiektywnie legitymujący się interesem prawnym może domagać się jego ochrony przed sądem administracyjnym, bez względu na to, czy jest to sąd I, czy II instancji. W orzecznictwie przyjmuje się, że mieć interes prawny to tyle, co wskazać przepis prawa uprawniający dany podmiot do wystąpienia z określonym żądaniem w stosunku do organu administracji publicznej - por. wyrok NSA z dnia 22 lutego 1984 r. I SA 1748/83. Tak jednak, jak w postępowaniu administracyjnym, interes ten musi być wywodzony przede wszystkim z przepisów prawa materialnego, to w postępowaniu sądowo-administracyjnym, może być on oparty także o przepisy prawa procesowego lub ustrojowego. Ze skargą może więc wystąpić, co do zasady, podmiot, który wykaże "związek między chronionym przez przepisy prawa materialnego interesem prawnym a aktem lub czynnością organu administracji publicznej" - B. Adamiak /w:/B. Adamiak, J. Borkowski, "Postępowanie administracyjne i sądowo-administracyjne", Warszawa 2003, s. 424. Osoba nie mająca interesu prawnego nie może poszukiwać ochrony na gruncie postępowania sądowo-administracyjnego. W rezultacie skarga wniesiona przez podmiot, który a limine nie może mieć legitymacji skargowej, podlega odrzuceniu, natomiast stwierdzenie w toku postępowania, że wnoszący skargę nie legitymuje się interesem prawnym powoduje oddalenie skargi. Aby wniesienie skargi kasacyjnej wywołało skutek w postaci wszczęcia sądowo-administracyjnego postępowania drugoinstancyjnego musi dojść do łącznego spełnienia 5 warunków:

1/ skarga musi być wniesiona w przepisanym terminie /art. 177 ppsa/,

2/ skargę wniósł uprawniony podmiot /art. 173 ( 2 ppsa/,

3/ skargę sporządził adwokat, radca prawny, względnie inna uprawniona osoba /art. 175 ppsa/,

4/ zostały zachowane wskazane wymagania formalnoprawne i konstrukcyjne /art. 176 w zw. z art 174 ppsa/,

5/ skarga została należycie opłacona /art. 221 ppsa/.

Niespełnienie któregokolwiek z powyższych warunków czyni skargę kasacyjną niedopuszczalną, a w konsekwencji powoduje jej odrzucenie /art. 178 ppsa/. Z tego względu również Naczelny Sąd Administracyjny ma obowiązek ustalić, czy skarga kasacyjna jest dopuszczalna /art. 180 ppsa/. Należy wszak pamiętać, że charakter prawny skargi kasacyjnej jest odmienny zarówno w porównaniu ze skargą wnoszoną do sądu administracyjnego I instancji, jak i z funkcjonującą w postępowaniu sądowo-administracyjnym do dnia 31 grudnia 2003 r. rewizją nadzwyczajną. Istotną cechą postępowania wywołanego wniesieniem skargi kasacyjnej jest związanie sądu II instancji granicami skargi kasacyjnej, o czym stanowi art. 183 ppsa. Oznacza to związanie zarówno wnioskami skargi kasacyjnej jak i jej podstawami. Nawet nieważność postępowania może być wzięta pod uwagę dopiero po stwierdzeniu przez sąd, że skarga kasacyjna jest dopuszczalna. Powyższe upoważnia do stwierdzenia, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając skargę kasacyjną może z urzędu badać, czy skarga ta została wniesiona przez stronę /art. 173 ( 2 ppsa, ponieważ jest to jedna z przesłanek warunkujących jej dopuszczalność.

Od zasady, że wniesienie skargi kasacyjnej przez nieuprawniony podmiot powoduje jej odrzucenie należy przyjąć pewien, jednakże istotny wyjątek. Nie można odrzucić skargi kasacyjnej z tego powodu, ze została wniesiona przez podmiot nie będący stroną, jeżeli podmiot ten został dopuszczony do udziału przed wojewódzkim sądem administracyjnym i brał udział w tym postępowaniu jako strona. Odrzucenie skargi kasacyjnej na zasadzie art. 178 ppsa może mieć miejsce jedynie w przypadku, gdy nie ma wątpliwości, że skarga została wniesiona przez podmiot, który w ogóle nie może być stroną w rozumieniu art. 12 w związku z art. 32 i 33 ppsa. Ten warunek nie jest spełniony w przypadku, gdy skarga kasacyjna pochodzi od osoby traktowanej jak strona przez sąd I instancji. Wtedy ustalenie, że wnoszący skargę kasacyjną nie jest stroną wymaga merytorycznego rozpoznania sprawy w kontekście posiadania przezeń interesu prawnego w sprawie i może prowadzić do oddalenia skargi kasacyjnej. Badanie tej skargi od strony formalnoprawnej w tej sytuacji jest zdecydowanie niewystarczające. W takim przypadku skarga kasacyjna może być oceniona jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw, ponieważ zaskarżenie wyroku poprzez wskazanie określonych podstaw kasacyjnych jest ściśle związane z interesem prawnym wnoszącego skargę kasacyjną.

W konkluzji powyższej uchwały stwierdzono, iż należy przyjąć, że Naczelny Sąd Administracyjny powinien z urzędu badać, czy skarga kasacyjna została wniesiona przez stronę.

Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny uznał za konieczne dokonanie w pierwszym względnie oceny, czy podmiot wnoszący skargę kasacyjną, pomimo iż został dopuszczony do postępowania administracyjnego oraz postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym, ma interes prawny w rozumieniu art. 50 ( 1 ppsa, uprawniający go do wniesienia skargi kasacyjnej.

Otóż należy zauważyć, iż w poprzednim okresie interes prawny zakładów pracy w uczestniczeniu w postępowaniu administracyjnym prowadzonym w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej wyrażał się w tym, że były one zobowiązane do wypłaty jednorazowych odszkodowań poszkodowanym pracownikom, niezależnie od świadczeń wypłacanych z tego tytułu przez ZUS. Ten system świadczeń ustąpił jednak obecnej regulacji, zgodnie z którą wyłącznie od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przysługują świadczenia z tytułu choroby zawodowej. O zerwaniu z obowiązującym poprzednio dualizmem podmiotów zobowiązanych do wypłaty jednorazowych odszkodowań dla poszkodowanych pracowników por. Kodeks pracy Komentarz Jerzy Wratny wydawnictwo C.H. BECK Warszawa 2005, str.588; W. Sanetra O założeniach nowego systemu świadczeń z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych PiZS, 2003 Nr 3, s. 2-10; T. Bińczyk-Majewska, Charakterystyka i zakres świadczeń w systemie ubezpieczenia z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, PiZS 2003, Nr 5, s. 14-23; T. Romer, Ustawa wypadkowa od 1.1.2003 r. PiZS 2003, Nr 5, s. 14-23.

W związku z tym, iż zakład pracy nie jest już zobowiązany do wypłacenia pracownikowi jednorazowego świadczenia z tytułu choroby zawodowej, odpadła materialnoprawna podstawa do udziału zakładu pracy w charakterze strony w postępowaniu administracyjnym w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej.

Za taką materialnoprawną podstawę nie może być bowiem uważany przepis art. 444 ( 2 kc, na podstawie którego pracownik mógłby ewentualnie dochodzić od zakładu pracy /względnie wszystkich zakładów pracy, w których był zatrudniony przed zachorowaniem/ renty uzupełniającej. Jest to bowiem kwestia odpowiedzialności cywilnoprawnej pracodawcy, z którą nie ma bezpośredniego związku interes prawny wymagany do udziału w sprawie administracyjnej, której przedmiotem jest stwierdzenie choroby zawodowej.

Mając na uwadze powyższe orzeczono jak w sentencji wyroku na podstawie art. 184 ppsa.