Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Przemysław Żmich Sędziowie: WSA Iwona Maciejuk (spr.) WSA Bożena Marciniak Protokolant starszy sekretarz sądowy Aleksandra Borkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 lipca 2014 r. sprawy ze skargi E. Ś., Z. R., I. K. i W. O. na postanowienie Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu.

Postanowieniem z dnia [...] lipca 2013 r. znak: [...] Wojewoda [...] po rozpatrzeniu wniosku z dnia 27 maja 2013 r. E. Ś., Z. R., I. K. oraz W. O. odmówił wznowienia postępowania zakończonego decyzją nr [...] z dnia

[...] lutego 2013 r. potwierdzającą prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. Z. oraz J. Z. nieruchomości w L. przy

ul. [...], powiat [...], województwo [...]. Organ uznał,

że wnioskodawczynie nigdy nie złożyły wniosku o potwierdzenie prawa

do rekompensaty, nie występowały również w charakterze stron

w postępowaniu zakończonym decyzją z dnia [...] lutego 2013 r.

Minister Skarbu Państwa postanowieniem z dnia [...] września 2013 r., znak: [...] uchylił postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2013 r. Wskazał, że Wojewoda [...] błędnie przyjął,

że obowiązkiem organu na wstępnym etapie badania wniosku złożonego z powołaniem się na art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. jest sprawdzenie czy podanie pochodzi od strony zakończonego postępowania i wydanie rozstrzygnięcia w tym zakresie. Organ

nie dokonał ponadto oceny złożonego wniosku pod kątem spełnienia pozostałych przesłanek do wznowienia postępowania - nie badał czy wnioskodawczynie spełniły warunek określony w art. 148 § 2 k.p.a.

Wojewoda [...] ponownie rozpatrując sprawę, postanowieniem z dnia

[...] grudnia 2013 r. [...] odmówił wznowienia postępowania zakończonego decyzją nr [...] z dnia [...] lutego 2013 r.

W uzasadnieniu wskazał, że postępowanie w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez J. i J. Z. zostało wszczęte

na wnioski z dnia 29 grudnia 2008r. złożone przez S. J.

i Z. Z. Przedmiotowe postępowanie zostało zakończone decyzją Wojewody [...] potwierdzającą prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP z dnia [...] lutego 2013r., która w dniu 6 marca 2013r. stała się ostateczna.

Organ podał, że E. Ś., Z. R., I. K. oraz W. O. wnioskiem z dnia 27 maja 2013r. wystąpiły o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją nr [...] z dnia [...] lutego 2013 r. potwierdzającą prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. Z. oraz J. Z. nieruchomości w L. przy ul. [...]. powiat [...], województwo [...]. W uzasadnieniu wskazały, że nie wiedziały o możliwości złożenia wniosku o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. Z. oraz J.Z. w L., nie zostały poinformowane o takiej możliwości przez swoją rodzinę oraz nie posiadały dokumentów potwierdzających pozostawienie mienia poza granicami Polski. Następnie wnioskiem z dnia 11 czerwca 2013 r. strony ponownie wystąpiły o wznowienie postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 4, tj. "strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu ".

Wojewoda wskazał, że E. Ś. i Z. R. w piśmie z dnia

7 kwietnia 2013 r. skierowanym do Ministra Skarbu Państwa wskazały,

że "Po siedmiu miesiącach trwania przekazywania dokumentów siostra I. K. zadzwoniła do rodziny w G. i dowiedziała się, że sprawa jest już zakończona". Z kolei w piśmie Wydziału Nadzoru Właścicielskiego [...] Urzędu Wojewódzkiego w [...] skierowanym do W. O. i I. K. zostały one poinformowane, że postępowanie wszczęte na wniosek S. J. i Z. Z. zostało zakończone decyzją ostateczną. W. O. odebrała ww. pismo w dniu 19 kwietnia 2013r., natomiast I. K. w dniu 20 kwietnia 2013 r. Analizując powyższe stwierdzono,

że termin do złożenia wniosku o wznowienie postępowania przez: E. Ś. upłynął w dniu 7 maja 2013r., Z. R. upłynął w dniu 7 maja 2013r., W. O. upłynął w dniu 19 maja 2013r., I. K. upłynął w dniu

20 kwietnia 2013r.

Organ wskazał, że wniosek o wznowienie postępowania z dnia 27 maja 2013 r. został nadany na poczcie w dniu 28 maja 2013 r. tj. w terminie przekraczającym termin określony w art. 148 § 2 k.p.a.

Minister Skarbu Państwa, po rozpatrzeniu zażalenia stron, postanowieniem

z dnia [...] stycznia 2014 r. [...] utrzymał

w mocy postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2013 r., znak: [...].

W uzasadnieniu Minister podał, że w dniu 20 marca 2013 r. podczas rozmowy telefonicznej z pracownikiem [...] Urzędu Wojewódzkiego E. Ś., Z. R. oraz I. K. poinformowały, że są następcami prawnymi R. Z., syna J. i J. Z. Osoby te wskazały również, że nie złożyły stosownych wniosków o potwierdzenie prawa do rekompensaty, ponieważ nie wiedziały o takiej możliwości oraz nie posiadały żadnych dokumentów, które mogłyby stanowić dowód w sprawie. Nie wiedziały również, że takie wnioski złożyli pozostali spadkobiercy małżeństwa Z.

Minister Skarbu Państwa stwierdził, że organ pierwszej instancji prawidłowo ustalił, iż wnioskodawczynie nie spełniły warunku określonego w art. 148 § 2 k.p.a. Termin do złożenia wniosku o wznowienie postępowania przez E. Ś. oraz Z. R. upłynął w dniu 7 maja 2013 r. tj. jeden miesiąc od wysłania pisma z dnia

7 kwietnia 2013 r., w którym wnioskodawczynie oświadczyły, iż są w posiadaniu informacji stanowiących przesłankę do wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. Dla W. O. oraz I. K. termin ten upłynął odpowiednio

w dniu 19 maja i 20 maja 2013 r. tj. jeden miesiąc od doręczenia pisma Wojewody [...], w którym to organ administracyjny poinformował wnioskodawczynie,

że postępowanie wszczęte na wniosek S. J. i Z. Z. zostało zakończone decyzją ostateczną.

Minister podał, że wnioskodawczynie dopiero pismem z dnia 27 maja 2013 r. (nadanym w dniu 28 maja 2013 r.) wniosły o wznowienie postępowania, przekraczając tym samym termin określony w art. 148 § 2 k.p.a. W związku z tym organ pierwszej instancji prawidłowo odmówił E. Ś., Z. R., I. K. oraz W. O. wznowienia postępowania z uwagi na niezachowanie wymogu terminowości podania.

Odnosząc się do podniesionej w zażaleniu informacji, co do tego, że jeden ze spadkobierców Z. Z. w toku postępowania spadkowego zataił przed sądem informację, że jego ojciec miał z pierwszego małżeństwa z R. Z. trzech synów, którzy również mogą być następcami prawnymi J. Z. organ wskazał, że okoliczność ta może stanowić przesłankę do wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a.

Postanowienie Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] stycznia 2014 r. [...] stało się przedmiotem skargi E. Ś., Z. R., I. K. i W. O. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżące wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia zarzuciły naruszenie art. 9 k.p.a., poprzez nieudzielanie informacji o możliwości wystąpienia

o wzruszenie decyzji, co miało istotny wpływ na wynik sprawy. Podniosły,

że organy nierzetelnie analizowały pisma skarżących, nie wzięto pod uwagę pisma

z dnia 28 kwietnia 2013 r., gdzie wnosiły o wzruszenie postępowania. Zarzucono,

że Wojewoda [...] wskazywał, że skarżące nie są stroną postępowania, albowiem

nie złożyły wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty. Skarżące wskazały,

iż faktem jest, że Z. Z. wraz z rodziną nie wskazali nazwisk skarżących

we wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty.

Podniosły, że organy wydające zaskarżoną decyzję już na samym początku postępowania wprowadziły skarżące w błąd nie wskazując możliwości wzruszenia postępowania. Następnie nie uwzględniono pisma z 25 kwietnia 2013 r., w którym wnosiły o wzruszenie postępowania.

W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Panstwa wniósł o jej oddalenie, powołując dotychczasowe ustalenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga jest zasadna.

W ocenie Sądu, zarówno zaskarżone postanowienie Ministra Skarbu Państwa, jak i postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2013 r. wydane zostały

z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 7, art. 8, art. 9 w zw. z art. 64 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267), zwanej dalej k.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Minister Skarbu Państwa utrzymując w mocy postanowienie wydane

z naruszeniem powołanych przepisów, naruszył nadto przepis art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.

Wznowienie postępowania jest instytucją procesową, która stwarza możliwość ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej zakończonej decyzją ostateczną, jeżeli postępowanie, w którym decyzja zapadła dotknięte jest kwalifikowaną wadliwością wymienioną m.in. w art. 145 § 1 k.p.a.

Zanim jednak dojdzie do wznowienia postępowania, obowiązkiem organu jest ustalenie, czy to wznowienie jest dopuszczalne. Konieczne jest zatem ustalenie m.in.,

czy powołano się na jedną z przesłanek wznowienia postępowania wymienionych

w art. 145 § 1 pkt 1-8, art. 145a lub art. 145b k.p.a., jak też ustalenie, czy wniosek

o wznowienie postępowania złożony został w terminie przewidzianym w art. 148 § 1 k.p.a. lub odpowiednio w art. 145a § 2 k.p.a. i art. 145b § 2 k.p.a.

W sprawie niniejszej, organy obu instancji przyjęły, że E. Ś., Z. R., I. K. oraz W. O. o wznowienie postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. wniosły dopiero pismem z dnia 27 maja 2013 r. (nadanym

w dniu 28 maja 2013 r.). Zarówno Wojewoda [...], jak i Minister Skarbu Państwa nie wzywając wnioskodawczyń do wskazania, kiedy dowiedziały się o decyzji, przyjęli

z urzędu, w jakich nastąpiło to dniach, a następnie na tej podstawie organy te ustaliły,

że upłynął termin do złożenia wniosku o wznowienie postępowania.

Tymczasem, z akt postępowania administracyjnego wynika, że pierwsze pismo wskazujące na pominięcie wnioskodawczyń jako spadkobierczyń w postępowaniu

o potwierdzenie prawa do rekompensaty złożone zostało przez W. O.

i I. K. do Ministra Sprawiedliwości w dniu 22 marca 2013 r. Wymienione,

już w tym piśmie wskazywały, że są spadkobiercami po dawnym właścicielu mienia pozostawionego poza granicami RP, prosiły o pomoc w sprawie uznania ich za stronę postępowania w sprawie prowadzonej przez Wojewodę [...] i przywrócenie należnej im części spadku. Powołały się także na rozmowę telefoniczną z pracownikiem [...] Urzędu Wojewódzkiego, w toku której w dniu 20 marca 2013 r. poinformowano je, iż prawo do rekompensaty im się nie należy, bo nie złożyły wniosku. Pismo to przekazane zostało do Wojewody [...] zgodnie z właściwością pismem

z dnia 27 marca 2013 r.

W. O. i I. K. kolejne pismo, z dnia 4 kwietnia 2013 r., skierowały już wprost do Wojewody [...], wskazując na pozbawienie ich udziału

w postępowaniu w sprawie o potwierdzenie prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza granicami RP.

Wojewoda [...] w odpowiedzi na to pismo, pismem z dnia 15 kwietnia 2013 r. poinformował wnioskodawczynie, że ustawodawca określił termin na złożenie wniosku

o potwierdzenie prawa do rekompensaty, zaś wymienione takiego wniosku nie złożyły

w terminie. Organ wskazał, że sprawa o potwierdzenie prawa do rekompensaty zakończyła się decyzją ostateczną i nie ma możliwości rozpatrzenia sprawy w zakresie przysługujących im uprawnień.

Także E.Ś. i Z. R., jeszcze przed 27 maja 2013 r., albowiem

w dniu 7 kwietnia 2013 r. skierowały pismo do Ministra Skarbu Państwa wnosząc

o przywrócenie prawa do rekompensaty za mienie zabużańskie, którego zostały pozbawione decyzją nr sprawy [...].

Minister Skarbu Państwa w odpowiedzi z dnia 18 kwietnia 2013 r. poinformował wnioskodawczynie, że nie ma kompetencji do zajęcia się sprawą, albowiem nie wpłynęło do niego odwołanie. Minister podał jednocześnie, że w Kodeksie postępowania administracyjnego przewidziane są tryby nadzwyczajne, organ wskazał na przepisy art. 154-163 k.p.a. Jednocześnie Minister przekazał pismo z dnia 7 kwietnia 2013 r. według właściwości do Wojewody [...].

Wojewoda [...] pismem z dnia 2 maja 2013 r. poinformował E. Ś.

i Z. R., że wymienione nie złożyły w terminie wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty i że w związku z tym, nie ma możliwości rozpatrzenia sprawy,

a postępowanie zakończyło się decyzją ostateczną.

E. Ś. i Z. R., po uzyskaniu odpowiedzi Ministra Skarbu Państwa na swoje pismo z dnia 7 kwietnia 2013 r., wystosowały do Wojewody [...] pismo z dnia 25 kwietnia 2013 r. nazwane odwołanie od decyzji dotyczącej prawa do rekompensaty (znak sprawy [...]), w którym wniosły

o wzruszenie ostatecznej decyzji administracyjnej, na mocy której nie wypłacono im rekompensaty za mienie pozostawione poza granicami RP.

W odpowiedzi na to pismo Wojewoda [...] pismem z dnia 20 maja 2013 r. wskazał, że upłynął termin do złożenia odwołania, że wnioskodawczynie nie mają przymiotu strony i nie ma możliwości, aby wniosły odwołanie. Dopiero wówczas też Wojewoda [...] skierował do wnioskodawczyń pytanie, o jaką formę wzruszenia decyzji wnoszą. Wówczas też pismem z dnia 27 maja 2013 r. wszystkie wnioskodawczynie wskazały, że wnoszą o uznanie za strony postępowania w sprawie

o potwierdzenie prawa do rekompensaty, które to pismo organ uznał za wniosek

o wznowienie postępowania administracyjnego, złożony w dniu 28 maja 2013 r.

W świetle powyższego, wskazania wymaga, że zgodnie z przepisem art. 7 k.p.a., w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności,

z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, o czym jest mowa w powołanym przepisie, jak też jej załatwienie z uwzględnieniem interesu obywateli wymaga, aby organ, do którego kierowane są pisma, wyjaśnił

z należytą starannością, o co wnioskodawca wnosi, jaki charakter ma złożone pismo, jaka jest intencja wnoszącego. Ustalenie we wskazanym zakresie wyznacza bowiem sposób procedowania organu. Właściwe zastosowanie przepisu art. 7 k.p.a. ma zatem wpływ na sposób rozpatrzenia danego podania, a tym samym prawidłowość postępowania.

W sprawie niniejszej, ani Wojewoda [...], ani Minister Skarbu Państwa

nie podjęli działań zmierzających do ustalenia istoty żądań wnioskodawczyń, które – pominięcie ich w postępowaniu o potwierdzenie prawa do rekompensaty – kwestionowały już w pismach z dnia 22 marca 2013 r. (pismo W. O. i I. K.) i z dnia 7 kwietnia 2013 r. (pismo E. Ś. i Z. R.), a zatem

w czasie, gdy decyzja Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2013 r. była już ostateczna.

Wojewoda [...], do którego pisma te przekazane zostały według właściwości, nie wezwał wnioskodawczyń do wskazania, w jakim celu pisma te złożyły. Organ

nie wystąpił do wnioskodawczyń o sprecyzowanie żądań, zgodnie z art. 64 § 2 k.p.a., jak również nie dopełnił obowiązku informacyjnego, o którym mowa w art. 9 k.p.a. Zgodnie z drugim z powołanych przepisów, organy administracji publicznej

są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.

Podkreślenia wymaga, że zwłaszcza w sytuacji, gdy wnoszący podanie kwestionują sposób procedowania przez organ w konkretnej sprawie, jak miało to miejsce w tym przypadku, obowiązkiem organu było przede wszystkim wyjaśnienie istoty żądania przy jednoczesnym udzieleniu niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Tymczasem w sprawie niniejszej, Wojewoda [...] w odpowiedzi na wymienione wyżej pisma wskazał jedynie, że postępowanie zostało zakończone decyzją, stwierdził,

że wnoszące podanie nie złożyły wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty w ustawowym terminie i nie ma możliwości rozpatrzenia sprawy w zakresie ich uprawnień. Takie działanie organu, w ocenie Sądu narusza nie tylko art. 7 i 9 k.p.a., ale także art. 8 k.p.a., tj. zasadę pogłębiania zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej. Sposób działania Wojewody [...] – znajdujący odzwierciedlenie w aktach sprawy – nie wskazuje, aby organ administracji dążył do wyjaśnienia istoty żądań wnoszących podania oraz zmierzał do załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu jednostki. Także Minister Skarbu Państwa udzielając pismem z dnia 18 kwietnia 2013 r. odpowiedzi na pismo E. Ś. i Z. R., pominął wskazanie trybu nadzwyczajnego dochodzenia praw, jakim jest wznowienie postępowania (art. 145 k.p.a.).

Stwierdzenie zatem – we wskazanych wyżej okolicznościach sprawy –

w zaskarżonym postanowieniu i postanowieniu Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2013 r., że wnioskodawczynie dopiero pismem z dnia 27 maja wniosły o wznowienie postępowania nie jest uprawnione. W konsekwencji, nieuprawnione jest również stwierdzenie organów, że wniosek o wznowienie postępowania złożony został po terminie, o którym mowa w art. 148 § 2 k.p.a.

Ponownie rozpoznając sprawę, organ zwróci się do wnioskodawczyń

o wskazanie, jaki charakter ma odpowiednio pierwsze pismo W. O. i I. K. z dnia 22 marca 2013 r. (przekazane Wojewodzie [...]), w którym wymienione powołały się m.in. na rozmowę telefoniczną z pracownikiem [...] Urzędu Wojewódzkiego i pismo E. Ś. i Z. R. z dnia 7 kwietnia 2013 r. (przekazane Wojewodzie [...]). Organ wezwie wnioskodawczynie do udzielenia informacji, jaki charakter mają te pisma, czy należy tratować je jako żądania

wznowienia postępowania zakończonego decyzją Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2013 r. w związku z brakiem udziału w postępowaniu, co strony podnosiły. Jednocześnie organ wezwie wnioskodawczynie do wskazania, kiedy, to jest, w jakim dokładnie dniu, każda z nich dowiedziała się o decyzji Wojewody [...] z dnia

[...] lutego 2013 r. Dopiero wówczas organ dokona ustalenia, czy żądania wznowienia postępowania administracyjnego złożone zostały w terminie.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie,

na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł, jak w punkcie pierwszym wyroku. Rozstrzygnięcie zawarte w punkcie drugim wyroku, Sąd oparł na przepisie art. 152 powołanej ustawy.