Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Zalewski, Sędziowie Sędzia WSA Ewa Ibrom (sprawozdawca),, Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak, Protokolant Asystent sędziego Małgorzata Olejowska, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 12 lutego 2015 r. sprawy ze skargi W. H. J. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] maja 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję.

W. H. J. wniósł o umorzenie zaległych składek na ubezpieczenie emerytalno-rentowe rolników. W uzasadnieniu wniosku skarżący podniósł, że trudna sytuacja rodzinna i materialna nie pozwala mu na systematyczne regulowanie zobowiązań. Stan zdrowia nie pozwala mu na wykonanie ciężkich prac fizycznych. Skarżący wskazał, że posiada gospodarstwo rolne, z którego rocznie uzyskuje dochód w wysokości 4302 zł, co miesięcznie stanowi 358,50 zł. Kwota ta nie pozwala na zaspokojenie podstawowych, usprawiedliwionych potrzeb życiowych. Podniósł, że niska klasa gleby nie pozwala na uzyskiwanie większych dochodów z rolnictwa.

Oświadczył, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Ma na utrzymaniu syna, na rzecz, którego ma obowiązek płacić alimenty w wysokości 400 zł miesięcznie. Z tytułu alimentów również posiada zadłużenie.

Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego decyzją z dnia [...] kwietnia 2014 r., znak: [...],[...]:

- umorzył w całości odsetki od należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników w kwocie 725 zł na ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie za okres od 3 kwartału 2008 r. do września 3 kwartału 2012 r.;

- odmówił umorzenia należności głównej w kwocie 2520 zł na ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie za okres od 3 kwartału 2008 r. do marca 1 kwartału 2014 r. oraz kosztów upomnienia w kwocie 11,60 zł;

-odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników objętych pomocą de minimis na ubezpieczenie emerytalno-rentowe w kwocie 6699 zł za okres od 3 kwartału 2008 r. do marca 1 kwartału 2014 r., wyrażonej jako ekwiwalent dotacji brutto – EDB w kwocie 6999 zł.

W uzasadnieniu organ podniósł, że nie odmówiono umorzenia zaległości na ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie za okres od 3 kwartału 2008 r. do marca 1 kwartału 2014 r. oraz kosztów upomnienia z uwagi na fakt, że całe zobowiązanie powstało w związku z niezłożeniem przez skarżącego wniosku o świadczenie emerytalne w momencie nabycia uprawnień.

Organ stwierdził również brak spełnienia przesłanek określonych w rozporządzeniu Komisji (WE) Nr 1535/2007 z dnia 20 grudnia 2007 r. w sprawie zastosowania art. 87 i art. 88 traktatu WE w odniesieniu do pomocy deminimis w sektorze produkcji rolnej (Dz. U. UE L z dnia 21 grudnia 2007 r. Nr 337, str. 35).

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy W. H. J. oświadczył, że decyzją z dnia [...] kwietnia 2014 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych przyznał mu emeryturę w wysokości 326,93 zł i wniósł o uwzględnienie wniosku o umorzenie zaległych należności w całości.

Po ponownym rozpatrzeniu, Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego decyzją z dnia [...] maja 2014 r., znak [...] utrzymał w mocy rozstrzygnięcie z dnia [...] kwietnia 2014 r.

W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że skarżący prowadząc działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2013 r., poz. 1403 z późn. zm.), dalej: ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników. Skarżący miał obowiązek terminowego opłacania składek. Z tego obowiązku skarżący nie wywiązywał się od lipca 2008 r., co doprowadziło do powstania zaległości. Zaległości za okres od 3 kwartału 1998 r. do 1 kwartału 2012 r. zostały zabezpieczone na hipotece gospodarstwa.

Organ podniósł, że ze względu na trudne warunki materialno-bytowe oraz problemy zdrowotne zostały skarżącemu umorzone odsetki za zwłokę za okres od 3 kwartału 2008 r. do 3 kwartału 2012 r. W pozostałym zakresie organ odmówił umorzenia zaległych składek podnosząc, że całe zobowiązanie powstało w związku z tym, że skarżący nie złożył wniosku o świadczenie emerytalne w momencie nabycia uprawnień. Organ nie umorzył należności na ubezpieczenie emerytalno-rentowe, ponieważ należności te mogą być tylko umarzane w ramach pomocy de minimis. Organ stwierdził również brak spełnienia przesłanek określonych w rozporządzeniu Komisji (WE) Nr 1408/2013 z dnia 18 grudnia 2013 r. w sprawie zastosowania art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do pomocy de minimis w sektorze produkcji rolnej (Dz. U. UE L z dnia 24 grudnia 2013 r. Nr 352, str. 9).

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie W. H. J. zaskarżył powyższą decyzję w całości i wniósł uchylenie decyzji I i II instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania.

Skarżący zarzucił, że organ całkowicie pominął okoliczność, że nie poinformował skarżącego o konieczności złożenia wniosku o świadczenie emerytalne, nie uwzględnił, że skarżący jest obciążony obowiązkiem alimentacyjnym wobec małoletniego syna, pominął okoliczność, że skarżący nie pobiera dotacji unijnych. Skarżący zarzucił również błędne ustalenie przez organ, że prowadzi działalność rolniczą, podczas gdy ze względu na wiek skarżący nie jest w stanie pracować i osiągać dochód z gospodarstwa rolnego oraz błędną interpretację rozporządzenia Nr 1408/2013.

W odpowiedzi na skargę Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny Lublinie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja narusza przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] maja 2014 r., w której organ umorzył H. W. J. w całości odsetki od należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od 3 kwartału 2008 r. do września 3 kwartału 2012 r., odmówił umorzenia należności głównej w kwocie 2520 zł za okres od 3 kwartału 2008 r. do marca 1 kwartału 2014 r. oraz kosztów upomnienia w kwocie 11,60 zł oraz odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników objętych pomocą de minimis na ubezpieczenie emerytalno-rentowe w kwocie 6699 zł za okres od 3 kwartału 2008 r. do marca 1 kwartału 2014 r.

Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, zgodnie z którym Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części.

Z przywołanego przepisu wynika, że rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek (odsetek) na ubezpieczenie społeczne rolników są podejmowane w ramach tzw. uznania administracyjnego. W jego ramach organ ma prawo wyboru sposobu rozstrzygnięcia, stąd nawet w sytuacji, kiedy wnioskujący o umorzenie spełnia ustawowe kryteria spotkać się może z decyzją negatywną.

Podkreślić jednak należy, że wybór taki nie może być dowolny. Wynikać musi z wszechstronnego oraz wnikliwego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, przy prawidłowo dokonanych ustaleniach faktycznych.

Sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, że obejmuje zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem. Sąd nie ocenia natomiast wydanej decyzji z punktu widzenia jej celowości czy słuszności.

Zgodnie z art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267), dalej: k.p.a., w toku postępowania organy administracji publicznej podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Realizacji wyrażonej tym przepisem zasady prawdy obiektywnej służy przepis art. 77 § 1 k.p.a. stanowiący, że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Wyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego polega zaś na takim ustosunkowaniu się do każdego ze zgromadzonych w sprawie dowodów z uwzględnieniem wzajemnych powiązań między nimi, aby uzyskać jednoznaczność ustaleń faktycznych i prawnych. Ocena materiału dowodowego następuje natomiast zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, określoną w art. 80 k.p.a.

Decyzja powinna również spełniać wymogi określone w art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. W przypadku decyzji uznaniowych uzasadnienie decyzji ma szczególne znaczenie dla oceny prawidłowości rozstrzygnięcia. Szczególnie negatywne rozstrzygnięcie dotyczące umorzenia należności powinno zawierać precyzyjne uzasadnienie faktyczne i prawne, wskazujące, że wszystkie okoliczności sprawy zostały szczegółowo rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją.

Ważny interes w umorzeniu składek ze względu na trudną sytuację materialną strony istnieje wówczas, gdy wykonanie obowiązku zapłaty składek mogłoby spowodować niemożność zaspokojenia przez zobowiązanego i jego bliskich podstawowych potrzeb życiowych.

Dla ustalenia sytuacji bytowej zobowiązanego istotne jest przede wszystkim ustalenie jego dochodów i wydatków, a także relacji pomiędzy dochodami a wydatkami koniecznymi dla egzystencji konkretnego zobowiązanego. Obowiązkiem organu wydającego orzeczenie na podstawie art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, wynikającym z art. 77 § 1 k.p.a., jest ustalenie rzeczywistej sytuacji materialnej i życiowej strony oraz wyjaśnienie czy w sytuacji osoby, która złożyła wniosek o umorzenie należności składkowych nie występuje ważny interes umożliwiający umorzenie tych należności, który powinien być wyjaśniony przy uwzględnieniu możliwości płatniczych wnioskodawcy i stanu finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego. Niezbędne jest zatem wyjaśnienie jak również odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji stanu faktycznego sprawy w zakresie sytuacji osobistej oraz majątkowej wnioskodawcy ze szczególnym uwzględnieniem jego możliwości płatniczych. Następnie odniesienie takiego stanu faktycznego do wysokości zadłużenia względem Kasy.

W niniejszej sprawie organ ustalił, że skarżący posiada gospodarstwo rolne w miejscowości B. [...], gmina M., o powierzchni o 3,11 ha fizyczne, 1,76 ha przeliczeniowe, dom drewniany w bardzo złym stanie technicznym, stodołę drewnianą oraz oborę w stanie ruiny. Gospodarstwo nie jest wyposażone w maszyny i urządzenia rolnicze. Roczny dochód w gospodarstwie skarżącego wynosi 4302 zł. Organ ustalił, że skarżący ma małoletniego syna ze związku pozamałżeńskiego, na rzecz którego ma obowiązek płacić alimenty w wysokości 400 zł.

W zaskarżonej decyzji Prezes KRUS umorzył odsetki za zwłokę za okres od 3 kwartału 2008 r. do 3 kwartału 2012 r. ze względu na trudne warunki materialno-bytowe oraz problemy zdrowotne skarżącego. W pozostałym zakresie organ odmówił umorzenia zaległych składek podnosząc, że całe zobowiązanie powstało w związku z tym, że skarżący nie złożył wniosku o świadczenie emerytalne w momencie nabycia uprawnień. Organ nie umorzył należności na ubezpieczenie emerytalno-rentowe, ponieważ należności te mogą być tylko umarzane w ramach pomocy de minimis.

W ocenie Sądu, powyższe rozważania organu są zbyt ogólnikowe i czynią rozstrzygnięcie w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie dowolnym.

Analiza akt sprawy prowadzi do wniosku, że organ w niniejszej sprawie nie wyjaśnił dokładnie stanu faktycznego sprawy i nie ustalił sytuacji majątkowej skarżącego.

Na rozprawie w dniu 12 lutego 2015 r. skarżący oświadczył, że posiada dom przy ulicy R. [...] w L. Dom ma powierzchnię 357 m2. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że korespondencja była kierowana do skarżącego na adres: ul. R. [...],[...] L. Organ nie ustalił okoliczności pobytu skarżącego pod wyżej wymienionym adresem. Tymczasem okoliczność, że skarżący posiada zabudowaną nieruchomość w L. ma istotny wpływ na ustalenie jego sytuacji majątkowej.

Organ nie wyjaśnił również jaka jest rzeczywista powierzchnia gospodarstwa rolnego skarżącego. Z oświadczenia skarżącego wynika bowiem, że grunty wchodzące w skład gospodarstwa rolnego były przedmiotem współwłasności.

Organ nie ustalił dokładnie skąd i w jakiej wysokości skarżący uzyskuje dochód i wydatków koniecznych ponoszonych przez skarżącego na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, takich jak koszty utrzymania, koszty wyżywienia, wydatków związanych z leczeniem oraz relacji między tymi wydatkami a dochodami. Organ przyjął, że skarżący otrzymuje emeryturę z ZUS w kwocie 326,93 zł brutto, 314,40 zł netto oraz uzyskuje dochód z gospodarstwa w wysokości 4302 zł/rocznie. Z oświadczenia skarżącego zawartego we wniosku o umorzenie zaległych składek wynika natomiast, że środki finansowe na spłatę alimentów uzyskał ze sprzedaży zboża. Skarżący posiada ponadto ciągnik i kosiarkę rotacyjną, którymi odpłatnie wykonuje prace u innych rolników. Organ nie uwzględnił powyższych okoliczności i nie wyjaśnił, czy skarżący uzyskuje inny dochód niż z tytułu emerytury i prowadzenia gospodarstwa rolnego.

Brak ustaleń w zakresie rzeczywistych dochodów skarżącego i wydatków związanych z zaspokojeniem podstawowych potrzeb życiowych spowodował niemożność skonfrontowania możliwości płatniczych skarżącego z wysokością zadłużenia względem KRUS.

Powyższe prowadzi do wniosku, że Prezes KRUS naruszył art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a.

Rozstrzygając sprawę ponownie organ uwzględni powyższe wskazania, uzupełni materiał dowodowy we wskazanym zakresie oraz ponownie wszechstronnie rozważy zebrany materiał i dokona oceny sytuacji materialnej i możliwości płatniczych skarżącego. Powyższej oceny organ dokona przy uwzględnieniu stanu finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego. Po wszechstronnym i prawidłowym ustaleniu stanu faktycznego, organ dokona oceny przesłanek "ważnego interesu", o którym mowa w art. 41a ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Uzasadniając motywy swojego rozstrzygnięcia organ będzie się kierował treścią art. 107 § 3 k.p.a.

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.), uchylił zaskarżoną decyzję.