Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Marek Kołaczek po rozpoznaniu w dniu 1 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia P. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 10 marca 2014 r., sygn. akt I SA/Wr 286/13 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych ponad zwolnienie od wpisu od skargi w części przewyższającej kwotę 2000 zł w sprawie ze skargi P. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 17 grudnia 2012 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do grudnia 2007 r. postanawia oddalić zażalenie.

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 10 marca 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, na skutek wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, zwolnił stronę od obowiązku uiszczania wpisu od skargi w części przewyższającej kwotę 2000 zł.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji, chociaż sytuacja majątkowa samego skarżącego nie pozwoliłaby mu na uiszczenie w niniejszej sprawie pełnego wpisu od skargi w wysokości 66.313 zł., to kwota 2000 zł mieści się w granicach możliwości finansowych rodziców i żony wnioskodawcy, która to pomimo separacji nadal jest zobowiązana do pomocy swojemu małżonkowi na podstawie art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 788 ze zm., dalej również jako "K.r.o.").

W zażaleniu skarżący wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym oraz o wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia do czasu rozstrzygnięcia zażalenia, zarzucił rozstrzygnięciu Sądu pierwszej instancji naruszenie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej również jako "P.p.s.a."), poprzez jego pominięcie w wyniku uznania, iż jest on wstanie uiścić kwotę 2000 zł, bowiem "owa kwota mieści się w granicach możliwości finansowych rodziców i żony", podczas gdy ww. przepis miał zastosowanie, gdyż zgromadzony materiał w sprawie wskazuje, że strona nie dysponuje środkami wystarczającymi na pokrycie jakichkolwiek kosztów postępowania, a wyjątkowe okoliczności, w których się znajduje (choroba, duża pomoc rodziców, separacja z żoną, nie łożenie na córkę) powoduje, iż nie jest on w stanie ponieść kosztów sądowych, tym samym brak środków uniemożliwia mu dostęp do Sądu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie.

Przede wszystkim należy podnieść, iż kwestie związane z przyznaniem prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, obejmującym w rozpoznawanym przypadku zwolnienie od kosztów sądowych, reguluje art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., a nie wskazany przez stronę w zażaleniu przepis zawarty w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Powyższe, w świetle wniosku skarżącego, obejmującego zwolnienie w całości z kosztów sądowych wynika z treści art. 245 § 3 P.p.s.a., który przewiduje, że Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Jednakże uchybienie strony nie tamuje rozpoznania niniejszego zażalenia, gdyż odmiennie niż w przypadku skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny nie jest związany podstawami zażalenia. NSA rozpoznając zażalenie orzeka w granicach wyznaczonych przez jego przedmiot, bada zatem zgodność zaskarżonego orzeczenia z mającymi zastosowanie w sprawie, obowiązującymi przepisami prawa.

W myśl wspomnianego na wstępie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą budżetu państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę okoliczności przemawiających za rozstrzygnięciem korzystnym dla strony. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe.

Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. (por.: M. Niezgódka – Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 594).

Z przepisu art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. wynika, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. W związku z tym zgodnie z art. 252 § 1 P.p.s.a. wniosek ten powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach.

W rozpoznawanym przypadku Sąd pierwszej instancji nie miał wątpliwości, że sam skarżący nie będzie w stanie uiścić pełnego wpisu od skargi w wysokości 66.313 zł. Jednak zdaniem WSA kwota 2000 zł mieści się w granicach możliwości finansowych rodziców i żony wnioskodawcy, która to pomimo separacji nadal jest zobowiązana do pomocy swojemu małżonkowi na podstawie art. 27 K.r.o.

Z taką oceną Sądu pierwszej instancji należy się zgodzić.

Dla oceny, czy strona jest w stanie ponieść koszty postępowania, istotne znaczenie mają okoliczności dotyczące sytuacji rodzinnej i majątkowej oraz wysokość dochodów strony i jej rodziny. Strona musi wykazać nie tylko swoją sytuację majątkową, ale również sytuację majątkową innych członków rodziny, którzy pozostają z nią we wspólnym gospodarstwie domowym bądź są zobowiązani do jej alimentacji (art. 252 p.p.s.a.). Przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego regulujące stosunki między małżonkami i między rodzicami i dziećmi nakładają na małżonków, rodziców i dzieci określone obowiązki alimentacyjne (art. 128 K.r.o.). W orzecznictwie zarówno sądów administracyjnych, jak i sądów powszechnych do obowiązków tych zalicza się – wbrew zarzutom zażalenia – nie tylko utrzymanie, ale również pomoc w opłaceniu kosztów postępowania sądowego, toczonego przez osobę uprawnioną do alimentacji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 maja 1989 r., sygn. akt II CZ 80/89, opubl. w Lex pod nr 8963 i z dnia 5 maja 1967 r., sygn. akt I CZ 37/67, opubl. w Lex pod nr 6155, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, opubl. w ONSA i WSA z 2005 r., nr 1,poz. 8). Obowiązek alimentacyjny nie został w żaden sposób ograniczony w czasie przez ustawodawcę i występuje także po uzyskaniu przez dziecko pełnoletności. Rodzice i dzieci obowiązani są bowiem wspierać się wzajemnie na co wskazuje wyraźnie art. 87 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Także art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego stanowi, że obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Również o czym mówi art. 614 § 3 K.r.o. małżonkowie pozostający w separacji obowiązani są do wzajemnej pomocy, gdy wymagają tego względy słuszności.

Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji.