Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj, sędzia WSA Magdalena Durzyńska, asesor WSA Justyna Wtulich-Gruszczyńska (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 30 lipca 2024 r. sprawy ze skargi A. B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia 22 lutego 2024 r. nr KOC/1100/Op/24 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania oddala skargę.

Zaskarżonym postanowieniem z 22 lutego 2024 r., sygn. akt KOC/1100/Op/24 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie, powoływane dalej jako: "Kolegium" po rozpatrzeniu zażalenia A. B. na postanowienie Prezydenta m. st. Warszawy z 19 grudnia 2023 r., nr OPS.F1.Pśrl.5101.53.2023.KP o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia świadczenia nienależnie pobranego przyznanego decyzją nr OPS.F1.RŚ.5101.007281.2016 z 9 września 2016 r., uchyliło zaskarżone postanowienie w całości oraz przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

Stan faktyczny i prawny sprawy przedstawiał się następująco :

Prezydent m.st. Warszawy decyzją z 9 września 2016r., nr OPS.F1.RŚ.5101.007281.2016 przyznał A. B. pomoc w formie zasiłku okresowego w wys. 500 zł z powodu bezrobocia. Podstawą przyznania przedmiotowej pomocy było ustalenie, że dochód wnioskodawczyni mieści się w granicach kryterium wynikającego z art. 8 ustawy z 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023r., poz. 901 ze zm.), powoływanej dalej jako: "u.p.s.", co wynikało z dokumentów oraz wywiadu środowiskowego.

W lutym 2021r. organ ustalił, iż zgodnie z treścią księgi wieczystej nr [...], od lutego 2015r. wnioskodawczyni jest właścicielką lokalu nr [...] przy ul. [...]. Podczas wywiadu środowiskowego wnioskodawczyni nie poinformowała o tej okoliczności. W związku z tym w dniu 19 lutego 2021r. organ wydał postanowienie o wznowieniu postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. ze względu na ujawnienie istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktycznych istniejących w dniu wydania decyzji i nieznanych organowi, który wydał decyzję.

Prezydent m. st. Warszawy decyzją z 29 czerwca 2021r., nr OPS.RŚ.5101.8377.2021 uchylił ostateczną decyzję Prezydenta m. st. Warszawy z

9 września 2016r. przyznającą A. B. pomoc w formie zasiłku okresowego w wys. 500 zł z powodu bezrobocia i odmówił A. B. pomocy w formie zasiłku okresowego w wys. 500 zł z powodu bezrobocia.

W dniu 3 sierpnia 2021r. do Kolegium wpłynęło odwołanie A. B. od ww. decyzji Prezydenta m.st. Warszawy.

Kolegium decyzją z 29 listopada 2021r., nr KOC/5274/Op/21 po rozpoznaniu odwołania uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i stwierdziło, że ostateczna decyzja Prezydenta m.st. Warszawy z 9 września 2016r. została wydana z naruszeniem prawa, jednakże nie można jej uchylić, bowiem od dnia jej doręczenia upłynęło pięć lat.

Decyzja Kolegium z 29 listopada 2021r., została zaskarżona przez stronę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z 13 grudnia 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 289/22 oddalił skargę.

Prezydent m. st. Warszawy decyzją z 30 października 2023r., nr OPS.RŚ.5101.18261.2023 orzekł w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń z pomocy społecznej. Od ww. decyzji A. B. wniosła odwołanie.

Kolegium decyzją z 27 grudnia 2023r., nr KOC/7382/OP/23 utrzymało w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z 30 października 2023r. Sprawa nienależnie pobranych świadczeń z ww. tytułu jest obecnie przedmiotem kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

W dniu 24 listopada 2023r. A. B. wystąpiła o umorzenie świadczeń nienależnie pobranych wynikających z decyzji wydanych 30 października 2023 r.,

m. in. z decyzji nr OPS.RŚ.5101.18261.2023.

Postanowieniem z 19 grudnia 2023 r., nr OPS.F1.Pśrl.5101.53.2023.KP Prezydent m. st. Warszawy odmówił wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia świadczenia nienależnie pobranego przyznanego decyzją z 9 września 2016r. Organ wskazał, że wnioskodawczyni złożyła odwołanie od decyzji z 30 października 2023 r., o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia, w związku z czym decyzja ta nie jest ostateczna. Z tego względu, do czasu ostatecznego rozstrzygnięcia sprawy nienależnie pobranego świadczenia nie może rozstrzygnąć kwestii umorzenia kwoty nienależnie pobranego świadczenia.

Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła A. B.

Rozpoznając sprawę Kolegium zaznaczyło, że podanie skarżącej dotyczy umorzenia świadczeń nienależnie pobranych. Postępowanie w tego rodzaju sprawach reguluje ustawa z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, a zwłaszcza art. 104 ust. 4 u.p.s.

Organ wyjaśnił, że wniosek dotyczy umorzenia świadczeń nienależnie pobranych ustalonych decyzją z 30 października 2023r., nr OPS.RŚ.5101.18261.2023. Wniosek o umorzenie świadczeń został złożony 24 listopada 2023 r., tj. w czasie, gdy w Kolegium toczyło się postępowanie z odwołania skarżącej od ww. decyzji Prezydenta m. st. Warszawy.

Kolegium zaznaczyło, że w dniu rozstrzygania zażalenia postępowanie odwoławcze w sprawie zwrotu świadczeń nienależnie pobranych jest ostatecznie zakończone. Decyzją z 27 grudnia 2023r., nr KOC/7382/OP/23 Kolegium utrzymało w mocy decyzję Prezydenta m. st. Warszawy z 30 października 2023r. W dniu 23 stycznia 2024r. na ww. decyzję Kolegium z 27 grudnia 2023 r. A. B. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Kolegium wskazało, że w sprawie nienależnie pobranego zasiłku okresowego, pierwotnie przyznanego na podstawie decyzji z 9 września 2016 r., wydane zostały decyzje Prezydenta m.st. Warszawy z 30 października 2023r. oraz Kolegium

z 27 grudnia 2023r. Decyzje powyższe są ostateczne, w związku z czym odpadła przyczyna wydania przez organ I instancji zaskarżonego postanowienia. Z tego względu, Kolegium uchyliło zaskarżone postanowienie i przekazało sprawę wniosku o umorzenie świadczeń nienależnie pobranych do rozpatrzenia organowi I instancji.

Kolegium zaznaczyło, że powyższe decyzje nie stały się jednak prawomocne wskutek złożenia skargi do WSA w Warszawie na decyzję Kolegium z 27 grudnia 2023r. Rozstrzygnięcie sprawy pozostaje zatem obecnie w gestii Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Natomiast orzeczenie przez organ I instancji o przedmiotowym świadczeniu stanowiłoby orzeczenie o przedmiocie poddanym w wątpliwość na mocy czynności przed właściwym sądem. Ponadto, nadanie biegu wnioskowi skarżącej w postępowaniu administracyjnym, jeszcze przed prawomocnym rozstrzygnięciem sprawy sądowoadministracyjnej, powodowałoby niepożądaną dwutorowość postępowania. Pomimo bowiem odrębnej podstawy prawnej, oba postępowania niewątpliwie dotyczą tego samego świadczenia. Z tego względu, Kolegium poddało pod rozwagę Prezydenta m. st. Warszawy zawieszenie postępowania w sprawie umorzenia świadczeń nienależnie pobranych. Zdaniem Kolegium, istnienie nienależnie pobranego świadczenia, a zatem również możliwość orzekania o nim zależy od wyniku sprawy zawisłej przed Sądem w związku ze skargą A. B.

Skargę na postanowienie Kolegium z 22 lutego 2024r., wniosła A. B. Skarżąca wskazała, że postępowanie odwoławcze w sprawie zwrotu świadczeń - w trybie administracyjnym - zostało zakończone i Organ może żądać jego wykonania. W związku z powyższym skarżąca mogła wystąpić z wnioskiem o umorzenie świadczeń i postępowanie może być w tym przedmiocie przez organ prowadzone, gdyż dotyczy ustalonego już przez organy administracyjne stanu prawnego. Podniosła, że gdyby Organ rozpatrzył wniosek strony i umorzył pobrane świadczenia, wówczas sądowe postępowanie odwoławcze w WSA stałoby się bezprzedmiotowe. Zaznaczyła, że rozpoznanie jej wniosku ma wpływ na toczące się postępowanie sądowo-administracyjne i powinno być prowadzone, nie zaś - zgodnie z zaleceniami Kolegium - zawieszane. Toczenie się sądowego postępowania odwoławczego od decyzji Organu nie stoi na przeszkodzie rozpatrzeniu wniosku strony. W prowadzonym postępowaniu o umorzenie świadczenia Organ może je umorzyć na wniosek strony. Postępowanie sądowe może stać się wówczas bezprzedmiotowe i nie będzie potrzeby rozstrzygnięcia kwestii istnienia bądź nie zobowiązania, zaś w toku postępowania toczącego się z wniosku - w przypadku umorzenia świadczenia - nie będzie ono wymagalne niezależnie od wyroku sądowego. Skarżąca dodała, że zarówno Sąd, jak i Organ mogą działać niezależnie od siebie, a ich rozstrzygnięcia wzajemnie na siebie wpływają.

W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu i wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje :

Na wstępie wyjaśnić należy, że uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m. in. art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) oraz art. 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2024 r., poz. 935) dalej jako: "p.p.s.a.", sprowadzają się do kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd rozstrzyga przy tym w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Rozpoznając sprawę według powyższych kryteriów Sąd uznał, że skarga

nie zasługuje na uwzględnienie.

Kontroli Sądu w niniejszej sprawie podlegało postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z 22 lutego 2024r., którym organ, działając na podstawie art. 144 w zw. z art. 138 § 2 k.p.a., uchylił zaskarżone postanowienie Prezydenta m.st. Warszawy z 19 grudnia 2023r. o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia świadczenia nienależnie pobranego i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Podstawą uchylenia przez Kolegium postanowienia Prezydenta m. st. Warszawy z 19 grudnia 2023r. było stwierdzenie, że decyzje wydane w sprawie zwrotu nienależnie pobranego zasiłku okresowego są ostateczne.

Jak wynika z akt sprawy, w dacie orzekania przez Kolegium, wniesione przez skarżącą odwołanie od decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z 30 października 2023r. zostało rozpoznane ostateczną decyzją Kolegium z 27 grudnia 2023r., którą organ utrzymał w mocy decyzję organu I instancji w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia.

Odpadła zatem przyczyna wydania przez Prezydenta m.st. Warszawy postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia świadczenia nienależnie pobranego. W dacie orzekania przez Kolegium zarówno decyzja Prezydenta m. st. Warszawy z 30 października 2023r. o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia, jak i decyzja Kolegium z 27 grudnia 2023r. były ostateczne.

W związku z powyższym prawidłowo Kolegium stwierdziło, że brak jest podstaw do odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wniosku skarżącej o umorzenie świadczeń nienależnie pobranych. Słusznie zatem Kolegium uchyliło zaskarżone postanowienie Prezydenta m.st. Warszawy 19 grudnia 2023r. i przekazało sprawę z wniosku skarżącej o umorzenie świadczeń nienależnie pobranych do rozpatrzenia organowi I instancji. Zaznaczyć należy, że organ I instancji dotychczas nie rozpoznawał wniosku skarżącej co do jego meritum.

Stosownie do treści art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej (Dz.U. z 2023r., poz. 901 ze zm.) powoływanej dalej jako: "u.p.s." w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty. Celem tego unormowana jest ochrona osoby zobowiązanej do zwrotu pobranych świadczeń, co wiąże się z kolei z określoną w art. 100 ust. 1 u.p.s. zasadą kierowania się w postępowaniu w sprawie świadczeń z pomocy społecznej dobrem korzystających z niej osób.

Ocena istnienia "szczególnie uzasadnionego przypadku" dająca organom możliwość umorzenia, odroczenia terminu płatności czy rozłożenia na raty nienależnie pobranego świadczenia powinna być dokonywana w odniesieniu do aktualnej sytuacji życiowej. Zatem organ, rozpoznając wniosek o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń, powinien dokonać oceny całokształtu sytuacji materialnej, zdrowotnej, jak i życiowej wnioskodawcy, tj. ustalić, czy sytuacja życiowa wnioskodawcy, w tym stan rodzinny, wiek, niepełnosprawność, stan zdrowia mieszczą się w ustawowym pojęciu "szczególnie uzasadnionego przypadku". Przed wydaniem decyzji organ powinien ustalić, w jaki sposób zwrot nienależnie pobranych świadczeń będzie mieć wpływ na sytuację życiową zobowiązanego, w szczególności, czy pozbawienie zobowiązanego świadczeń nie pogorszy jego sytuacji na tyle, że będzie on zmuszony ubiegać się o kolejne świadczenia.

W niniejszej sprawie skarżąca pismem z 24 listopada 2021r. wystąpiła

z wnioskiem o umorzenie świadczeń nienależnie pobranych. Organ powinien zatem ocenić, czy żądanie umorzenia świadczenia w okolicznościach tej sprawy jest zasadne.

W szczególności powinien ustalić, czy umorzenie postępowania w sytuacji faktycznej skarżącej nie stanowiłoby nadmiernego jej obciążenia lub też niweczyłoby skutków udzielanej pomocy. Przy ocenie wniosku, jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, organ powinien mieć na uwadze to, że pomoc społeczna jest instytucją polityki państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości - art. 2 ust. 1 u.p.s. (por. wyrok NSA z 28 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 4/20, Lex nr 2978253).

Reasumując, prawidłowo organ odwoławczy uchylił postanowienie Prezydenta m.st. Warszawy o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia świadczenia nienależnie pobranego przyznanego decyzję z 9 września 2016 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Zarówno decyzja Prezydenta m.st. Warszawy z 9 września 206 r. oraz Kolegium z 27 grudnia 2023 r. są ostateczne, a zatem odpadła przyczyna dla której organ I instancji odmówił wszczęcia postępowania.

W ocenie Sądu, Kolegium wydając zaskarżone postanowienie nie naruszyło przepisów prawa. Z tego względu, zarzuty podniesione w skardze do Sądu nie mogły odnieść zamierzonego przez skarżącą skutku tj. uchylenia zaskarżonego postanowienia.

W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł o oddaleniu skargi. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a.