Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Gabriela Jyż (spr.) Sędzia NSA Zbigniew Czarnik sędzia del. NSA Stefan Kowalczyk Protokolant Konrad Piasecki po rozpoznaniu w dniu 6 lutego 2018 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Głównego Inspektora Transportu Drogowego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 17 listopada 2015 r. sygn. akt VI SA/Wa 1599/15 w sprawie ze skargi B. sp. z o.o. w T. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za przejazd pojazdem nienormatywnym 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Głównego Inspektora Transportu Drogowego na rzecz B. sp. z o.o. w T. 1.200 (jeden tysiąc dwieście) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z dnia 17 listopada 2015 r., uwzględnił skargę "B." Spółki z o.o. w T. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] marca 2015 r. w przedmiocie kary pieniężnej za przejazd pojazdem nienormatywnym, uchylając tą decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję K. – P. Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] października 2014 r. Orzekł również o kosztach postępowania sądowego.

Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy. W dniu 14 lutego 2014 r. na drodze krajowej nr [...] o dopuszczalnych naciskach osi do 10 t zatrzymano do kontroli zespół pojazdów należący do M. K. przewożący 4 elementy betonowe, uznane przez kontrolującego za ładunek podzielny o łącznej wadze brutto wg CMR 32100kg. Pojazd został załadowany w firmie B. sp. z o.o. w T. skąd wyjechał w trasę. W wyniku przeprowadzonego wagami nieautomatycznymi elektronicznymi SAW 10C ważenia stwierdzono przekroczenie na jednej z podwójnej osi napędowej (3) o 8,55 t (nacisk wynosił 13,55 t), w związku z tym stwierdzono przekroczenie na podwójnej osi napędowej o 43,95%, oraz na jednej z potrójnej osi nie napędowej (6) o 4,55 t (nacisk wynosił 9,5 t), stwierdzając przekroczenie na potrójnej osi nie napędowej naczepy o 18,96%. Z arkusza pomiaru wynikało, że na trzeciej osi napędowej nacisk pierwszego koła wynosił 7.000 kg a drugiego koła 6.850 kg, zaś na szóstej osi nie napędowej nacisk pierwszego koła wynosił 4.650 kg a drugiego 9.700 kg. Ponadto, w wyniku pomiaru rzeczywistej masy całkowitej pojazdu, stwierdzono jego przekroczenie o 23,9 t (dmc wynosiła 63,9 t) stanowiące przekroczenie o 59,75%. Pomiar długości pojazdu z ładunkiem wykazały natomiast przekroczenie o 6,17 m (wynosił 22,67 m) z przekroczenie o 37,40%. Pomiar szerokości wykazał przekroczenie o 0,16 m (wynosił 2,71 m) z przekroczeniem 6,38%). Kierowca skontrolowanego pojazdu, przesłuchany w charakterze świadka podał, że jest pracownikiem M. K., ładunek załadowano w firmie B. sp. z o.o. w T. przez pracowników tej spółki, biorąc udział w załadunku wskazywał jak go należy rozmieścić. Nie pytał i nie miał informacji o masie ładunku oraz nie zgłaszał w tym zakresie uwag, gdyż mając zezwolenia kat VI uważał, że wszystko będzie w porządku.

Ustalenia te stały się podstawą decyzji K. – P. Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] października 2014 r., nakładającą na skarżącą spółkę "B." karę pieniężną w kwocie 15.000 zł za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia kat VII. Organ uznał, że przewożony ładunek był podzielny, a okazane zezwolenia kat VI było niewystarczające z powodu przekroczenia nacisków na podwójnej osi napędowej pojazdu silnikowego, na potrójnej osi nie napędowej naczepy i dmc pojazdu członowego. Stroną postępowania był załadowca przewożonego ładunku posiadający umowę o świadczenie usług spedycyjnych z J. H. (spedytorem), który był uprawniony do korzystania z pomocy podwykonawców (przewoźników). Zgodnie z umową skarżąca spółka była wyłącznie odpowiedzialna za załadunek towaru i jego prawidłowe rozmieszczenie na pojeździe. Wobec tego strona nie dochowała należytej staranności pełniąc funkcje załadowcy, co najmniej godząc się na zaistniałe naruszenia.

Objętą skargą decyzją z dnia [...] marca 2015 r., Główny Inspektor Transportu Drogowego utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji, wskazując w motywach, iż prawidłowo ustalono, iż przewożony ładunek był podzielny nie spełniając wymagań z art. 2 ust. 35 lit. b) ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (j.t. Dz. U. z 2012 r. poz. 1137 ze zm., dalej: p.r.d.) - ładunkiem były cztery elementy – pojazd był zatem, stosowanie do art. 64 ust. 2 p.r.d. pojazdem nienormatywny naruszając zakaz przejazdu z tym ładunkiem. Organ wskazał również, że pojazd został zważony na zalegalizowanym stanowisku do ważenia pojazdów wagami SAW 10C posiadającymi ważne świadectwa legalizacji ponownej.

Sąd I instancji uwzględniając skargę na tą decyzję wskazał, że pomiaru poddanego kontroli pojazdu dokonano przy pomocy dwóch wag typu SAW 10C posiadających w chwili dokonywania kontroli świadectwa homologacji i dokumenty potwierdzające ich legalizację, a więc dokumenty potwierdzające spełnienie stosownych wymagań w zakresie zgodności z dyrektywą Rady (WE) nr 90/384/EWG. Procedura ważenia została przeprowadzona w miejscu do tego przeznaczonym i odpowiednio wypoziomowanym. Ustalenia te, w ocenie Sądu, nie miały decydującego znaczenia dla sprawy albowiem istotnym problemem było, czy wagi zostały wykorzystane w sposób zgodny z warunkami ich stosowania określonymi w instrukcji ich obsługi i w homologacji.

Sąd wskazał, że sporne wagi zostały przeznaczone, zgodnie z instrukcja obsługi ich producenta, do wykonywania ważenia pojazdów w konfiguracjach podanych w pkt 2.4 instrukcji - indywidualnie, czyli jedną wagą, można dokonać zważenia jednego koła; w konfiguracji dwóch wag można dokonać pomiaru obciążenia (nacisku na drogę) jednej osi; w grupach od czterech do sześciu wag można dokonać pomiaru obciążenia grupowego osi lub pomiaru wagi netto pojazdu dwu lub trzyosiowego, podczas jednej procedury ważenia. Ze Świadectwa Homologacji UE nr D98-09-08 wynikało, że wagi SAW 10C przeznaczone są do pomiaru obciążenia koła i osi (tak jak w pkt 2.4 instrukcji obsługi) w ramach nadzoru ruchu drogowego.

Wskazując na wywody Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt II GSK 1333/13 i treść świadectwa homologacji (załącznik PTB, str. 3 pkt 5.2), w którym stwierdza się, że istnieje możliwość połączenia dwóch wag do pomiaru obciążenia koła o tej samej konstrukcji, przy wykorzystaniu istniejącego interfejsu oraz przewodu, w celu stworzenia wagi do pomiaru obciążenia osi, Sąd I instancji stwierdził, że z arkusza pomiarowego można było wyprowadzić wniosek, iż wagi użyte do kontroli nie były połączone przewodem, wskazywały bowiem na pierwszym i drugim kole drugiej osi napędowej pojazdu różne wartości, tak jak na pierwszym i drugim kole szóstej osi nie napędowej naczepy. Ustalenia faktyczne, w ocenie Sądu, nie uzasadniały stwierdzenia o faktycznych naciskach zakwestionowanych osi wielokrotnych.

Sąd I instancji stwierdził również, że ze świadectwa homologacji nie wynikało, iż użyte podczas kontroli wagi przeznaczone są do pomiaru masy całkowitej pojazdów wieloosiowych poprzez sumowanie wyników pomiarów, a w taki sposób ustalono podczas kontroli masę całkowitą kontrolowanego pojazdu członowego składającego się z sześciu osi. Ani świadectwo homologacji ani instrukcja obsługi wag SAW 10 nie określają w sposób jednoznaczny, że przy pomocy stanowiska z jedną parą wag można ważyć pojazdy członowe o liczbie osi większej niż trzy ani też, że przy użyciu tych wag, w ilości dwóch wag, można ustalać masę całkowitą ważonego pojazdu. Wątpliwości tych nie usuwała, zdaniem Sądu, także uzyskana przez wagi ocena zgodności, bowiem nie chodziło o to, że wagi były wadliwe, tylko o to, czy używane w zespołach dwóch wag nie połączonych mogły dawać precyzyjne pomiary nacisku osi na drogę w pojazdach członowych więcej niż trzy osiowych oraz czy można było przy ich pomocy ustalać masę całkowitą pojazdów.

Mając powyższe na uwadze Sądu uznał, że zasadnym było poszerzenie materiału dowodowego poprzez uzyskanie jednoznacznej opinii Głównego Urzędu Miar w przedmiocie możliwości zastosowania jednej pary wag SAW 10 do wyżej wskazanych celów, ewentualnie także opinii biegłego dla ustalenia, czy uzyskane w czasie kontroli pomiary pozyskano wagami połączonymi, zgodnie z instrukcją i homologacją, a jeżeli wagi nie były połączone, to czy pozwalały obliczyć w sposób obiektywny i precyzyjny rzeczywiste naciski osi wielokrotnych na drogę w kontrolowanym pojeździe oraz jego masę.

W podstawie prawnej wyroku Sąd I instancji podała art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej: p.p.s.a.).

Główny Inspektor Transportu Drogowego skargą kasacyjną zaskarżył w całości wyrok Sądu I instancji zarzucając mu naruszenie:

1. naruszenie przepisów postępowania – art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 133 § 1, art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. oraz art. 64 ust. 1, art. 64d ust. 1 i art. 140ab ust. 1 pkt 3 lit. c) p.r.d., polegające na nierozpoznaniu sprawy przez Sąd I instancji w jej całokształcie i pominięciu istotnych ustaleń w sprawie, a w konsekwencji mylnym uznaniu, że ewentualne wątpliwości co do prawidłowości uzyskania pomiaru masy całkowitej kontrolowanego pojazdu za pomocą wag typu SAW 10 C mogły mieć wpływ na wynik sprawy, podczas gdy wobec pozostałego stwierdzonego naruszenia w toku kontroli drogowej polegającego na przekroczeniu nacisków osi podwójnej pojazdu, potrójnej osi napędowej naczepy oraz długości pojazdu członowego z ładunkiem, okoliczność przekroczenia masy pojazdu nie mogła mieć już żadnego znaczenia dla zakwalifikowania przedmiotowego przewozu jako realizowanego bez wymaganego zezwolenia kategorii VII i wymierzenia kary pieniężnej w wysokości 15.000 zł stosownie do treści art. 140ab ust. 1 pkt 3 lit. c) p.r.d.;

2. naruszenie przepisów postępowania – art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 133 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a., przejawiające się w niczym nieuprawnionym i błędnym przyjęciu przez Sąd I instancji w zakresie ustaleń faktycznych, że pomiar masy całkowitej kontrolowanego pojazdu członowego mógł być wadliwy, gdyż został przeprowadzony za pomocą wag SAW 10C, które w ocenie Sądu I instancji nie były przeznaczone do określania masy całkowitej oraz nacisków osi wielokrotnych, podczas gdy sposób pomiaru nacisku osi i rzeczywistej masy całkowitej odpowiadał przewidzianemu w Instrukcji Obsługi wag, natomiast skarżąca w żaden sposób nie wykazała, że wyniki ww. parametrów uzyskane za pomocą wag SAW 10C były błędne, a jeśli tak to w jakim stopniu, natomiast organy dowiodły w toku postępowania, że w oparciu o obowiązujące w tym zakresie regulacje prawne oraz dokumenty dopuszczające wagi do użytkowania, za ich pomocą prawnie dopuszczalne i w pełni uprawnione było dokonanie ustaleń w zakresie nacisku osi podwójnych i potrójnych, a w konsekwencji także masy całkowitej kontrolowanego pojazdu członowego składającego się w sumie z sześciu osi;

3. prawa materialnego, art. 1 ust. 2 lit a) pkt (ii) dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady nr 2009/23/WE w sprawie wag nieautomatycznych, poprzedzone przez nieobowiązujące w dacie dopuszczenia wag SAW 10C do użytkowania – art. 1 ust. 2 lit. a) pkt 2 i art. 3 Dyrektywy Rady nr 90/384/EWG w sprawie harmonizacji ustawodawstw Państw Członkowskich odnoszących się do wag nieautomatycznych, § 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 11 grudnia 2003 r. w sprawie zasadniczych wymagań dla wag nieautomatycznych podlegających ocenie zgodności (Dz. U. z 2004 r., Nr 4, poz. 23), § 6 ust. 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 31 stycznia 2008 r. w sprawie wymagań, którym powinny odpowiadać wagi nieautomatyczne, oraz szczegółowego zakresu sprawdzeń wykonywanych podczas prawnej kontroli metrologicznej tych przyrządów pomiarowych (Dz.U. z 2008 r., Nr 26, poz. 152), polegające na ich niewłaściwym zastosowaniu i w konsekwencji mylnym przyjęciu, że wagi typu SAW 10C przeznaczone są wyłącznie do pomiaru nacisku kół i pojedynczych osi pojazdu, a w przypadku wyznaczenia masy całkowitej pojazdu mogą służyć wyłącznie do pomiaru pojazdów o maksymalnie trzech osiach składowych, podczas gdy przepisy te wprost dopuszczają przy ich użyciu pomiary zarówno osi wielokrotnych pojazdu jak i jego masy całkowitej, natomiast wytyczne zamieszczone w punkcie 2.5 Instrukcji Obsługi wag mają charakter wyłącznie przykładowy co do sposobu ich użycia, przy czym w żadnym razie nie mogą być uznanie jako wykluczające możliwość wyznaczania za ich pomocą masy całkowitej pojazdów o liczbie osi większej niż 3.

Podnosząc te zarzuty skarżący kasacyjnie organ wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi strony, ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w W. oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

"B." Spółka z o.o. w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosła o jej oddalenie w całości i zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie znajduje usprawiedliwionych podstaw.

Sformułowane w punktach 1 i 2 petitum skargi kasacyjnej zarzuty naruszenia przez Sąd I instancji przepisów prawa procesowego (k.p.a. i p.p.s.a.) oraz przepisów prawa materialnego (u.d.t. i p.r.d.) w swej istocie, co wynika tak z samej treści zarzutów jak i uzasadnia skargi kasacyjnej, sprowadzają się do zakwestionowania przez organ, stwierdzonego przez Sąd I instancji uchybienia w zakresie stanu faktycznego sprawy dotyczącego możliwości przeprowadzenia ważenia pojazdu członowego sześcioosiowego z wykorzystaniem dwóch wag typu SAW 10C.

Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził bowiem, nie kwestionując legalność samego użycia wymienionych wag, że zarówno z homologacji tych urządzeń jak i instrukcji ich obsługi nie wynikało w sposób jednoznaczny aby możliwym było, z użyciem pary wag, wykonanie pomiarów masy całkowitej pojazdu składającego się łącznie z sześciu osi.

Nie ulega wątpliwości, na co skazywał Sąd I instancji i sam organ w motywach skargi kasacyjnej, że wag typu SAW 10C, zgodnie z instrukcją obsługi ich producenta, można użyć do ważenia obciążenia osi w konfiguracji dwóch wag lub pomiarów obciążenia grupowego osi lub wagi netto pojazdów dwu lub trzy osiowych z wykorzystaniem wag w grupach od 4 do 6.

Jak wynika z przywołanej treści instrukcji, producent wskazał na możliwość jednoczesnego (przy jednorazowym pomiarze) dokonania ważenia pojazdów trój- osiowych z wykorzystaniem odpowiedniej konfiguracji wag – ich par. Zauważyć przy tym należy, że mowa jest o grupach od 4 do 6 dla pomiarów obciążenia grupowego osi lub wagi netto pojazdów odpowiednio dwu lub trzy osiowych. Przyjęcie, jak czyni to organ w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, że w punkcie 2.5 instrukcji obsługi wag zostały podane tylko obrazowe ustawienia pomiaru dla różnych typów pojazdów, nie pozwala na dowolne rozszerzenie możliwości przeprowadzenia pomiarów pojazdów wymienionych w punkcie 2.4 instrukcji. Jakkolwiek, obrazowe i przykładowe podanie przez producenta możliwość i sposobu dokonywania pomiarów może prowadzić do wniosku, że możliwym jest dokonanie ważenia pojazdów o liczbie osi przekraczającej trzy, to mając na uwadze wskazane konfiguracje wymienione w przywołanym punkcie 2.4 instrukcji przyjąć by należało, że pomiar tego rodzaju powinien zostać przeprowadzony z wykorzystaniem odpowiedniej liczby par wag, zależny od ilości osi wchodzących w skład danego członu pojazdu.

W przedmiotowej sprawie, co wynika z treści akt administracyjnych sprawy, ważenia poddanego kontroli pojazdu dokonano za pomocą dwóch wag SAW 10C, a więc w konfiguracji jednej pary.

Mając na uwadze zapisy zawarte w instrukcji obsługi tych wag za trafne uznać należy stanowisko Sądu I instancji, który stwierdzając niejednoznaczność przewidzianych przez producenta sposobów dokonywania pomiarów wagowych pojazdów, ich osi lub wagi netto, szczególnie w konfiguracji zastosowanej podczas kontroli pojazdu załadowanego przez skarżącą spółkę, uznał, że organ powinien był poszerzyć materiał dowodowy o dowód (opinię) wskazujący na możliwość przeprowadzenia tego typu pomiaru - masy całkowitej dwuczłonowego pojazdu sześcioosiowego – z wykorzystaniem tylko pary wag SAW 10C.

Ocena zaskarżonej decyzji Głównego Inspektora Transportu Drogowego, jakiej dokonał Sąd I instancji w omówionym zakresie, jest zasadna w świetle przepisów art. 140aa ust. 3 pkt 2 oraz art. 140ab ust. 1 pkt 3 ustawy prawo o ruchy drogowym, które przewidują nałożenie kary nie tylko na podmiot wykonujący przejazd pojazdem nienormatywnym ale również na inne podmioty, w tym na załadowcę, jeśli miał on wpływ na powstanie naruszenia i gdzie wysokość tej kary uzależniona jest od procentowego przekroczenia nacisków osi, masy całkowitej lub wymiarów pojazdu. Słusznie przy tym Sąd I instancji zauważył, że wątpliwości nasuwało spełnienie przesłanek z przywołanego art. 140aa ust. 3 pkt 2 ustawy, w sytuacji obiekcji co do przeprowadzonego badania (ważenia) poddanego kontroli pojazdu z jednoczesnym jego zaklasyfikowaniem jako pojazdu nienormatywnego, nie posiadającego zezwolenia w kategorii VII.

Reasumując tą część rozważań, za niezasadne uznać należy zarzuty pomieszczone w punktach pierwszym i drugim petitum skargi kasacyjnej, albowiem Sąd I instancji zasadnie stwierdził brak w zakresie materiału dowodowego, który wskazywałby w sposób jednoznaczny, nie nasuwający wątpliwości, iż możliwym było ustalenie masy całkowitej skontrolowanego pojazdy, w którego skład wchodziło sześć osi, za pomocą tylko dwóch wag.

Za również niezasadny uznać należy zarzut sformułowany w punkcie 3 petitum skargi kasacyjnej, w ramach którego organ podnosi naruszenie przez Sąd I instancji przepisów rozporządzeń 2009/23/WE i 90/384/EWG oraz rozporządzeń z dnia 11 grudnia 2003 r. w sprawie zasadniczych wymagań dla wag nieautomatycznych podlegających ocenie zgodności i z dnia 31 stycznia 2008 r. w sprawie wymagań, którym powinny odpowiadać wagi nieautomatyczne, oraz szczegółowego zakresu sprawdzeń wykonywanych podczas prawnej kontroli metrologicznej tych przyrządów pomiarowych, poprzez niewłaściwe ich zastosowanie przejawiające się mylnym, w ocenie skarżącego kasacyjnie organu, przyjęciu przez Sąd I instancji, że wagi typu SAW 10C przeznaczone są wyłącznie do pomiaru nacisku kół i pojedynczych osi pojazdu, a w przypadku wyznaczenia masy całkowitej pojazdu mogą służyć wyłącznie do pomiaru pojazdów o maksymalnie trzech osiach składowych.

Zauważyć należy, że żaden z wymienionych w omawianym zarzucie przepisów prawa krajowego jak i wspólnotowego, w swej treści nie skazuje wprost, co sugeruje organ, na dopuszczenie przy użyciu wag SAW 10C do pomiarów "zarówno osi wielokrotnych pojazdu jak i jego masy całkowitej...". Nie wynika z nich również zakaz ich zastosowania. Przepisy te jedynie wskazują kategorie wykorzystania wag, w tym wykorzystania wag nieautomatycznych do pomiarów mas celem kontroli spełniania wymogów określonych przepisami prawa. Są to zatem, ogólnie ujmują, założenia wyjściowe zastosowania określonych rodzajów przyrządów pomiarowych, co nie ma wpływu na dla przedmiotowej sprawy w sytuacji gdy wątpliwym było, czy za pomocą wag użytych podczas kontroli można było dokonać pomiarów masy pojazdu niewymienionego w instrukcji obsługi wag, w sposób w jaki uczynili to funkcjonariusze prowadzący kontrolę. Przepisy wymienionych aktów prawnych nie zostały zastosowane przez Sąd I instancji, który w ogóle się do nich nie odnosił, jak również nie dokonywał ich wykładni, stwierdzając braki materiału dowodowego w świetle przeprowadzonej kontroli w aspekcie treści instrukcji obsługi użytych w jej toku wag, co jak trafnie wywiódł poddawało w wątpliwość zastosowanie przepisów ustawy Prawo o ruchy drogowym w zakresie w jakim nakłada ona kary za przejazdy pod drogach publicznych pojazdami nienormatywnymi.

Brak jest wobec tego podstaw do stwierdzenia, aby w sprawie doszło do naruszenia przez Sąd I instancji przepisów wymienionych w punkcie trzecim zarzutów skargi kasacyjnej.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, w oparciu o art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku.

O kosztach, jak w punkcie 2 sentencji, postanowiono w oparciu o art. 204 pkt 2 p.p.s.a.