Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jan Paweł Tarno Sędziowie: Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk Sędzia del. NSA Tomasz Zbrojewski (spr.) Protokolant: asystent sędziego Katarzyna Kudrzycka po rozpoznaniu w dniu 27 października 2015 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej W. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 12 września 2013 r. sygn. akt II SA/Ke 637/13 w sprawie ze skargi W. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę kasacyjną.

I OSK 659/14

U Z A S A D N I E N I E

Wyrokiem z dnia 12 września 2013 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalił skargę W. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach, z dnia [...] czerwca 2013 r. w przedmiocie zasiłku celowego.

W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji przyjął następujące okoliczności faktyczne i prawne:

Wnioskiem z dnia 8 kwietnia 2013 r. W. K. wystąpił do MOPR w Kielcach o przyznanie pomocy finansowej na wykonanie niezbędnych napraw i zainstalowanie podwieszanego łóżka w mieszkaniu.

Decyzją z dnia 30 kwietnia 2013 r. Dyrektor MOPR w Kielcach, działający z upoważnienia Prezydenta Miasta Kielce, na podstawie art. 39 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, odmówił W. K. przyznania zasiłku celowego z przeznaczeniem na remont związany z instalacją podwieszanego łóżka. W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, że nie widzi konieczności pokrywania wydatków związanych z instalacją podwieszanego łóżka, gdyż idea pomocy społecznej nie polega na udzielaniu jej beneficjentom, środków pieniężnych w wysokości dla nich wygodnej czy pożądanej. Wnioskodawca ma zaś możliwość takiego zagospodarowania mieszkania, aby znalazły się w nim podstawowe sprzęty i meble.

Po rozpatrzeniu odwołania W. K., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach, decyzją z dnia [...] czerwca 2013 r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji.

W uzasadnieniu organ wskazał, że wnioskodawca jest osobą bezrobotną, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest zaliczony do osób o lekkim stopniu niepełnosprawności, źródłem jego utrzymania jest pomoc społeczna z MOPR, z której korzysta od maja 2005 r. w formie zasiłków okresowych, celowych specjalnych, świadczeń zdrowotnych, obiadów barowych, zakupu opału, żywności. W 2013 r. W. K. otrzymał od MOPR w Kielcach następującą pomoc: zasiłek okresowy - I, II/2013 po 224,87 zł miesięcznie, III -V/2013 po 224,16 miesięcznie; zasiłek celowy - I/2013 -145 zł na dofinansowanie do należności za energię elektryczną oraz zakup czujnika tlenku węgla, zasiłek celowy - III/2013 -160 zł na zakup obuwia i kurtki, zasiłek celowy IV/2013 na dofinansowanie do należności za energię elektryczną, zasiłek celowy w formie świadczenia pieniężnego na zakup żywności, I, II/2013 po 150 zł miesięcznie, III-V/2013 po 150 zł, zasiłek celowy–V/2013- 150 zł., na dofinansowanie zakupu obuwia i leków.

Dalej Kolegium wskazało, że zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby, a organ I instancji zasadnie uznał, że cel, na jaki W. K. zamierza wydatkować środki z pomocy społecznej nie jest wydatkiem niezbędnym, tym bardziej, że wnioskodawca posiada miejsce do spania.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach W. K. wskazał, że ze względu na ograniczoną przestrzeń lokalu nie ma możliwości innego umieszczenia łóżka, jak tylko jego instalację jako łóżka podwieszanego, dlatego jest to jego niezbędna potrzeba życiowa.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach wskazał, że zasiłek celowy może być przyznany wyłącznie w celu zaspokojenia niezbędnych potrzeb bytowych, tj. takich bez zaspokojenia których osoba nie może egzystować, zagrożone są warunki jej istnienia, a w szczególności życie lub zdrowie. Sąd I instancji uznał, że zgłoszona przez skarżącego potrzeba z całą pewnością nie stanowi niezbędnej potrzeby bytowej w rozumieniu art. 39 ust. 2 oraz 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, a tym samym nie odpowiada celom pomocy społecznej. Instalacja podwieszanego łóżka, w sytuacji gdy skarżący posiada miejsce do spania, a problem jedynie leży w rozmieszczeniu posiadanych mebli (czy też ich nadmiarze), jest bez wątpienia potrzebą drugoplanową w stosunku do zabezpieczenia środków na zakup żywności, środków czystości czy leków, a więc potrzeb pierwszoplanowych. Sąd uznał więc, że zgłoszona przez skarżącego potrzeba nie mieściła się w celach pomocy społecznej, to już z tego powodu nie mógł być mu przyznany zasiłek celowy, służący zaspokojeniu niezbędnej potrzeby bytowej.

W skardze kasacyjnej skierowanej do Naczelnego Sądu Administracyjnego W. K., reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu, podniósł zarzut naruszenia art. 39 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej poprzez uznanie, że wykonanie podwieszanego łóżka w lokalu socjalnym o bardzo małej powierzchni, w którym znajduje się szereg mebli nabytych przed powzięciem wiedzy o przyznaniu takiego lokalu, nie stanowi niezbędnej potrzeby bytowej, a wręcz stanowi podniesienie standardu mieszkania.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor wskazał, że skarżący posiada w zamieszkiwanym lokalu o powierzchni 20 m2 następujące meble: 3 szafki kuchenne o szerokościach 80 cm, 40 cm, 60 cm, szafa o długości 100 cm, 4 biblioteczki o szerokościach 140, 100, 100 i 50 cm, 2 segmenty o szerokości 50 cm każdy, biurko komputerowe, stolik pod telewizor. Meble te skarżący zakupił ok. 2009 r., gdy zamieszkiwał w mieszkaniu o powierzchni 80 mkw., przydział do obecnego mieszkania otrzymał dopiero w maju 2012 r. Ustawodawca nie zdefiniował pojęcia niezbędnej potrzeby życiowej, jednak stwierdzić należy, że celem zasiłku celowego jest zaspokojenie potrzeb życiowych niezbędnych do życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Godność człowieka wymaga natomiast egzystencji w lokalu, w którym jest określona przestrzeń do w miarę swobodnego poruszania się oraz możliwość spania na przeznaczonych do tego rzeczach. Zmuszanie skarżącego do zamieszkiwania w mieszkaniu, w którym po ustawieniu wszystkich posiadanych mebli nie ma miejsca do poruszania się urąga jego godności, jako człowieka. W jego sytuacji mieszkaniowej wykonanie podwieszanego łózka stanowi jedyną możliwość zapewnienia mu choćby minimum powierzchni do poruszania się. Nie jest zatem jak twierdzi WSA, że wykonanie podwieszanego łóżka jest remontem podnoszącym standard mieszkania.

Powołując takie argumenty w ramach podstawy kasacyjnej jej autor wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji, ewentualnie o rozpoznanie skargi. Jednocześnie pełnomocnik skarżącego kasacyjnie wniósł o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych i przyznanie pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenia za pełnioną funkcję według norm przepisanych, nieuiszczonego nawet w części.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje;

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Została ona oparta na zarzucie naruszenia prawa materialnego, które nie może wywołać zamierzonego rezultatu w postaci uchylenia zaskarżonego wyroku.

Przedmiotem skargi skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego stała się decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia [...] czerwca 2013 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta Kielce z dnia [...] kwietnia 2013 r. o odmowie przyznania zasiłku celowego w wysokości 800 zł na remont mieszkania związany z instalacją podwieszanego łóżka.

Stosownie do treść art. 39 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2013 r., poz. 182 z późn. zm.), w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Nastąpić to może w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu.

Wyjaśnienia wymaga, że rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania zasiłku celowego podejmowane jest przez organy administracji w ramach uznania administracyjnego. Sam zatem fakt spełnienia ustawowych kryteriów nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej zasiłku celowego i to w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami, a także na cel, jaki wskazała. Z przepisów regulujących tryb przyznania zasiłku celowego wynika, że udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnienia potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej (por. wyrok NSA z dnia 19 czerwca 2007 r., I OSK 1464/06).

Nie można tracić z pola widzenia, że celem pomocy społecznej nie jest stałe dostarczanie środków utrzymania i zaspakajanie wszystkich potrzeb jej beneficjentów. Pomoc nie może polegać na stałym zapewnieniu środków utrzymania i ma jedynie subsydiarny charakter w stosunku do aktywności samego zainteresowanego. Rozpatrując wniosek o przyznanie pomocy społecznej organ winien brać pod uwagę zarówno cele pomocy społecznej określone w ustawie, jak i możliwości finansowe w zakresie udzielania pomocy. Winien on uwzględniać sytuację ubiegającego się o przyznanie świadczenia, jego zaangażowanie w zakresie współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, jak i zakres udzielonej mu ze środków publicznych pomocy. Stopień pokrycia potrzeb osób uprawnionych jest bowiem zależny od poziomu ogólnej zamożności społeczeństwa i od stanu finansów publicznych.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że odmowa przyznania skarżącemu kasacyjnie zasiłku celowego nie stoi w sprzeczności z zasadami pomocy społecznej w sposób naruszający godność człowieka, jak twierdzi autor skargi kasacyjnej. Nie sposób bowiem podzielić stanowiska, że wykonanie podwieszanego łóżka stanowi zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej, gdyż wbrew temu, co twierdzi skarżący kasacyjnie, nie jest to jedyna możliwość zapewnienia wnioskodawcy choćby minimum powierzchni do poruszania się. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie do zaakceptowania jest sytuacja, w której beneficjent pomocy społecznej, chcąc wygospodarowania wolnej przestrzeni w udostępnionym mu mieszkaniu socjalnym, na utrzymanie którego otrzymuje również pomoc finansową (energia elektryczna, czujnik tlenku węgla, opał), odmawia rezygnacji z części mebli, przerzucając ciężar urządzenia mieszkania zgodnie ze swoimi oczekiwaniami na pozostałych obywateli, w szczególności wobec faktu, że skarżący i tak systematycznie korzysta ze środków pomocy społecznych. W tym kontekście za niezasadny uznać należy zarzut skargi kasacyjnej błędnej wykładni art. 39 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej poprzez nieuznanie, że wykonanie podwieszanego łóżka w socjalnym lokalu mieszkalnym o powierzchni 20 mkw. nie stanowi zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej.

Jako że podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut okazał się niezasadny, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne do Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.), przyznawane jest przez referendarzy sądowych w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 – 261 p.p.s.a.