Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Mirosław Gdesz Sędziowie: sędzia NSA Jerzy Stankowski sędzia del. WSA Grzegorz Antas (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 2 marca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 maja 2025 r. sygn. akt IV SA/Wa 587/25 w sprawie ze skargi A. K. i A. A. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia 16 grudnia 2024 r. nr RdU-418-1/S/24 w przedmiocie odmowy udzielenia ochrony międzynarodowej oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 29 maja 2025 r., sygn. IV SA/Wa 587/25 oddalił skargę A. K. i A. A. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców (dalej: RdSU) z 16 grudnia 2024 r., nr RdU-418-1/S/24, utrzymującą w mocy decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców (dalej: SUdSC) z 22 lipca 2024 r., znak DPU.420.1393.2024, którą wskazany organ, działając na podstawie art. 19 ust. 1 pkt 1, art. 20 ust. 1 pkt 1, art. 39 ust. 1 pkt 3 i art. 47 ust. 1 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2023 r. poz. 1504), dalej: u.u.c.o., w wyniku rozpatrzenia wniosku A. K., obywatela Armenii, obejmującego również małoletniego syna cudzoziemca (A. A.), odmówił nadania statusu uchodźcy i udzielenia ochrony uzupełniającej.

A. K. złożył skargę kasacyjną, którą zaskarżył powyższy wyrok w całości, zarzucając Sądowi I instancji, stosownie do art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935), dalej: p.p.s.a., naruszenie przepisów prawa materialnego i postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572 ze zm.), dalej: k.p.a., poprzez bezzasadne oddalenie skargi i uznanie, że ustalone okoliczności faktyczne organ rozpatrzył należycie w zakresie domniemanego przez organ braku prześladowania osób LGBT na terytorium Armenii oraz braku wpływu transseksualnej orientacji brata skarżącego na prześladowania skarżącego, podczas gdy przywołany w skardze z 31 stycznia 2025 r. raport organizacji pozarządowej (do którego Sąd I instancji się nie odniósł) wskazuje na daleko posuniętą nietolerancję osób LGBT na terytorium Armenii;

2) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez bezzasadne oddalenie skargi i uznanie, że ustalone okoliczności faktyczne organ rozpatrzył należycie w zakresie domniemanego przez organ braku negatywnego stosunku Ormian do osób pochodzenia rosyjskiego, podczas gdy organ w niewystarczającym stopniu zbadał stosunek ludności ormiańskiej do osób pochodzenia rosyjskiego, który jest wysoce negatywny i w społeczeństwie ormiańskim występuje niechęć do Rosjan;

3) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 19 ust. 1 pkt 1 u.u.c.o. poprzez oddalenie skargi w wyniku błędnego uznania, że nie istnieje uzasadniona obawa przed prześladowaniem skarżącego w kraju pochodzenia w sytuacji, gdy skarżący posiada uzasadnioną obawę przed prześladowaniem w Armenii z powodu rosyjskiej narodowości jego ojca oraz przynależności jego brata do osób LGBT.

Z uwagi na powyższe zarzuty skargi kasacyjnej A. K. wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji SUdSC, względnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, a także zasądzenie kosztów postępowania, oświadczając, że zrzeka się rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Przeprowadzając kontrolę instancyjną zaskarżonego wyroku, przypomnieć należy, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki, enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Oceniając w tak zakreślonych granicach skargę kasacyjną wniesioną w niniejszej sprawie, należy stwierdzić, że nie została ona oparta przez skarżącego kasacyjnie na usprawiedliwionych podstawach.

Wbrew postawionym zarzutom, Sąd I instancji nie naruszył art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., ponieważ Sąd ten trafnie przyjął, że RdSU podjęła czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz dokonała właściwej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w zakresie, w jakim zachodziła konieczność określenia, czy żądanie zgłoszone przez skarżącego we wniosku z 27 lutego 2024 r. o udzielenie ochrony międzynarodowej jest uzasadnione tym, że powrót skarżącego do kraju pochodzenia (Armenia) może narazić go na prześladowanie albo rzeczywiste ryzyko doznania poważnej krzywdy. Stanowisko, że organy orzekające nie rozpatrzyły "należycie" ustalonych okoliczności faktycznych odnośnie do "braku prześladowania osób LGBT na terytorium Armenii", co miałoby stanowić pominiętą przez Sąd I instancji wadliwość dotykającą podstawy faktycznej zaskarżonej decyzji RdSU, nie znajduje potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym i motywach podjętego przez organ rozstrzygnięcia.

W świetle art. 13 ust. 1 u.u.c.o. status uchodźcy może być nadany cudzoziemcowi, jeżeli na skutek uzasadnionej obawy przed prześladowaniem w kraju pochodzenia z powodu przynależności do określonej grupy społecznej nie może lub nie chce korzystać z ochrony tego kraju, przy czym wskazana kategoria prawna "grupy społecznej" może być odnoszona do osób ("członków grupy") mających wspólną orientację seksualną (art. 14 ust. 2 u.u.c.o.). W dotychczasowym orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dalej: TSUE) przyjętym na gruncie art. 2 lit. d dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/95/UE z dnia 13 grudnia 2011 r. w sprawie norm dotyczących kwalifikowania obywateli państw trzecich lub bezpaństwowców jako beneficjentów ochrony międzynarodowej, jednolitego statusu uchodźców lub osób kwalifikujących się do otrzymania ochrony uzupełniającej oraz zakresu udzielanej ochrony (wersja przekształcona) (Dz. U. UE.L. z 2011 r. nr 337, s. 9) wskazuje się, że orientacja seksualna stanowi cechę pozwalającą na określenie przynależności wnioskodawcy do określonej grupy społecznej w sytuacji, gdy grupa osób, której członkowie mają taką samą orientację seksualną, jest postrzegana przez otaczające ją społeczeństwo jako inna. Dokonanie oceny wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej motywowanego obawą przed prześladowaniem ze względu na orientację seksualną wymaga od organu ustalenia sytuacji panującej w państwie pochodzenia wnioskodawcy w celu stwierdzenia, czy po powrocie do niego może być on poddany aktom prześladowania w rozumieniu art. 9 ust. 1 dyrektywy 2011/95/UE, które jako naruszenie podstawowych praw człowieka charakteryzują się określonym poziomem powagi (por. wyrok z 25 stycznia 2018 r., F, C-473/16, EU:C:2018:36, pkt 30; wyrok z 7 listopada 2013 r., X i in., od C‑199/12 do C‑201/12, EU:C:2013:720, pkt 46, 47 i 53). Europejski Trybunał Praw Człowieka w wyroku z 17 maja 2022 r., O. przeciwko Armenii (skargi nr 71367/12 i 72961/12) przyjął, że w Armenii nie jest zapewniana odpowiednia ochrona przed atakami homofobicznymi, a społeczność LGBT w świetle ogólnego nastawienia do niej, znajduje się w trudnym położeniu ("a precarious position", § 92).

Ustalenia, na których oparły się orzekające organy w sprawie kontrolowanej przez Sąd I instancji, nie pozostawały w żadnej sprzeczności na płaszczyźnie faktycznej i prawnej z przywołanymi powyżej zapatrywaniami, albowiem to nie przypisywany organowi pogląd odnoszący się do "braku prześladowania osób LGBT na terytorium Armenii" stanowił podstawę podjęcia decyzji odmawiającej udzielenia skarżącemu ochrony międzynarodowej, ale stanowisko, że omawiana materia pozbawiona jest w rozpoznawanej sprawie zasadniczej doniosłości prawnej.

Z akt administracyjnych sprawy wynika, że skarżący przyczyn ubiegania się o ochronę międzynarodową nie powiązał z przynależnością do grupy społecznej w rozumieniu przedstawionym w art. 14 ust. 2 u.u.c.o., z powodu której podlegałby prześladowaniu w kraju pochodzenia. Skarżący kasacyjnie odwołał się do transseksualnej orientacji swojego zmarłego brata, jednakże miało to związek z wyjaśnieniem powodów, jakich miał doświadczać w młodości. W świetle przedstawionych przez skarżącego zeznań ujawniających podejmowane przez niego wybory życiowe skutkujące wchodzeniem w konflikt z prawem i w konsekwencji przebywaniem w więzieniu przez większą część życia (od wczesnych lat 90. ubiegłego wieku do 2015 r.) brak jest powiązania pomiędzy bratem a indywidualną sytuacją skarżącego, która podlegała, ze względu na przedmiot prowadzonego postępowania, aktualnemu rozważeniu w jego toku. Tym bardziej nie jest możliwe dostrzeżenie wpływu, który mógłby być wywierany przez tożsamość płciową nieżyjącego wujka na sytuację dzieci skarżącego.

Stygmatyzacja, z którą miał zetknąć się (w młodości) skarżący kasacyjnie, nie stanowi, jak należy przyjąć, prześladowania, jeżeli dyskomfort wynikający z wymierzonych w daną osobę działań, których źródłem jest jej relacja z członkiem rodziny posiadającym odmienną orientację seksualną, nie prowadzi do obiektywnej niemożności bezpiecznej egzystencji. W kontekście akcentowanej w skardze kasacyjnej przez skarżącego obawy, że jego syna czeka "podobny los" (s. 4 skargi kasacyjnej) stwierdzić trzeba, że jakkolwiek w pełni zrozumiała jest obawa każdego rodzica o komfort psychiczny i bezpieczeństwo własnych dzieci, rówieśnicze "dokuczanie" – choć pozostaje zjawiskiem wysoce nagannym i społecznie negatywnym – nie osiąga progu dolegliwości wymaganego do uznania go za akt prześladowania lub poważną krzywdę w rozumieniu przepisów u.u.c.o. Konieczne jest zwrócenie uwagi również na sam spekulatywny charakter stanowiska prezentowanego przez skarżącego. Trafnie organ uznał akcentowane w skardze kasacyjnej zagrożenie za pozostające wyłącznie "w sferze domysłów" skarżącego, albowiem opiera się ono na założeniu, że rówieśnicy jego dziecka mieliby wiedzę o jego zmarłym wujku, dowiedzieliby się o jego tożsamości seksualnej, a równocześnie okoliczność ta byłaby na tyle dla nich ważna, że pomimo iż brak będzie w ich otoczeniu bezpośredniego celu ewentualnych uprzedzeń, stanie się ona bezpośrednim i trwałym pretekstem do ataków na syna skarżącego w razie powrotu do kraju pochodzenia. Opieranie wniosków na tak wysoce hipotetycznym łańcuchu przypuszczeń wykracza poza zasady racjonalnego rozumowania, stąd niezależnie od wskazywanej powyżej materialnoprawnej oceny twierdzeń skarżącego, trafnie zostały one odrzucone przez organ.

Podobnie, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, ocenić trzeba twierdzenia nawiązujące do negatywnego stosunku Ormian do osób pochodzenia rosyjskiego, uwzględniając, że włączone do akt opracowanie o sytuacji w kraju pochodzenia skarżącego (dokument "[...]" nr [...] z [...], k. 63-69 akt adm.) nie potwierdza faktów, które skarga kasacyjna czyni podstawą zgłoszonego zarzutu. Prowadzona przez władze ormiańskie polityka zagraniczna opierająca się, wobec utraty Górskiego Karabachu w następstwie przegranego konfliktu zbrojnego z Azerbejdżanem, na zaprzestaniu postrzegania Federacji Rosyjskiej jako sojusznika, jest okolicznością niesporną, niemniej przy jej analizie, jeżeli skarżący kasacyjnie chciałby w nawiązaniu do niej sformułować określone wnioski na gruncie przepisu art. 19 ust. 1 pkt 1 u.u.c.o., którego naruszenie zarzucił Sądowi I instancji, konieczne jest oddzielenie stosunku Ormian do państwa rosyjskiego od ich stosunku do Rosjan i zamieszkujących Armenię osób pochodzenia rosyjskiego.

Niezależnie od faktu, że skarżący ma pochodzenie ormiańskie i przykłady jego rzekomego szykanowania wiązanego z rosyjskobrzmiącym nazwiskiem odnoszą się zasadniczo do zdarzeń mających miejsce w dalekiej przeszłości, dostępne informacje dotyczące kraju pochodzenia skarżącego wskazują na tolerancyjny i pozbawiony systemowej wrogości stosunek Ormian do mieszkających w Armenii osób pochodzenia rosyjskiego. Raporty nie odnotowują podejmowania przez państwo jakichkolwiek dyskryminacyjnych działań w stosunku do mniejszości rosyjskiej. Pozbawione znaczenia jest odwoływanie się w skardze kasacyjnej do obniżenia w publikowanych badaniach opinii publicznej z lat 2018-2023 ocen relacji łączących Armenię z Federacją Rosyjską, ponieważ wyniki badań socjologicznych odnoszące się do uogólnionego opisu nastrojów społecznych w zmieniających się stosunkach geopolitycznych nie przekładają się w żaden sposób na tę warstwę ustaleń, która ma charakter relewantny dla oceny spełnienia przesłanek udzielenia ochrony międzynarodowej wiązanych z istnieniem zindywidualizowanej i obiektywnie uzasadnionej obawy przed prześladowaniem lub realnym ryzykiem doznania poważnej krzywdy w kraju pochodzenia. Te kwestie w zaskarżonym wyroku Sąd I instancji poddał prawidłowemu rozważeniu, stąd nie ma podstaw, by w zakresie wyznaczonym podstawami skargi kasacyjnej ocenę prawną Sądu podważyć.

Kierując się powyższymi względami, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a.