Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Dnia 9 kwietnia 2026 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Dańczak, Sędziowie Sędzia WSA Monika Krzyżaniak (spr.), Sędzia WSA Agnieszka Krawczyk, Protokolant, Starszy asystent sędziego Dominika Trella, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 kwietnia 2026 roku sprawy ze skargi J.S. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 14 sierpnia 2024 roku nr 459/05/2024/KL w przedmiocie ustalenia obowiązku poniesienia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej oddala skargę.

Decyzją z 14 sierpnia 2024 r., nr 459/05/2024/KL Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej Prezes NFZ) na podstawie art. 50 ust. 18 i 19 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r., poz. 146 ze zm.), dalej u.ś.o.z., w pkt 1 ustalił obowiązek poniesienia przez J.S. kosztów świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych 15 grudnia 2020 r. i 19 stycznia 2021 r. przez Ax. Poradnia Zdrowia Rodzinnego w C. oraz 21 grudnia 2020 r. przez Bx. w P., jak i kosztów recepty podlegającej refundacji wystawionej 28 lutego 2020 r. przez Ośrodek Zdrowia Ax. w B., w łącznej kwocie 546,13 zł w terminie 14 dni od dnia doręczenia, w pkt 2 wskazał, że w przypadku nieterminowego wykonania obowiązku wymienionego w pkt 1 decyzji naliczone zostaną odsetki ustawowe za opóźnienie poczynając od dnia, w którym upłynął termin płatności tej należności. Niezapłacona kwota wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie podlega przymusowemu ściągnięciu w trybie określonym w przepisach o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Z akt sprawy wynika, że w związku z powzięciem informacji o udzieleniu J.S. świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych 15 grudnia 2020 r. i 19 stycznia 2021 r. przez Ax. Poradnia Zdrowia Rodzinnego w C. oraz 21 grudnia 2020 r. przez Bx. w P., jak i kosztów recepty podlegającej refundacji wystawionej 28 lutego 2020 r. przez Ośrodek Zdrowia Ax. w B., w łącznej kwocie 546,13 zł pomimo braku uprawnień do świadczeń, pismem z 31 maja 2024 r. Prezes NFZ zawiadomił o wszczęciu z urzędu postępowania w celu ustalenia obowiązku poniesienia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych ze środków publicznych, jak i obowiązku poniesienia kosztów z tytułu wystawionych i zrealizowanych recept podlegających refundacji. Powyższe zawiadomienie wraz z pouczeniem o treści art. 50 ust. 18a u.ś.o.z., zostało doręczone J.S. 10 czerwca 2024 r.

Zawiadomieniem z 18 lipca 2024 r. Prezes NFZ poinformował stronę o zakończeniu postępowania w sprawie ustalenia obowiązku poniesienia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych ze środków publicznych oraz o możliwości zapoznania się z aktami sprawy, uzyskiwania wyjaśnień, składania wniosków i zastrzeżeń przed wydaniem decyzji, w terminie 7 dni od daty otrzymania zawiadomienia. Zawiadomienie zostało doręczone stronie 23 lipca 2024 r.

Wskazaną na wstępie decyzją z 14 sierpnia 2024 r. Prezes NFZ ustalił obowiązek poniesienia przez J.S. kosztów świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych ze środków publicznych, jak i poniesienia kosztów z tytułu wystawionej i zrealizowanej recepty podlegającej refundacji w łącznej kwocie 546,13 zł. W uzasadnieniu decyzji Prezes NFZ odwołując się w pierwszej kolejności do treści art. 50 ust. 16 i 18 u.ś.o.z. wskazał, że w toku prowadzonego postępowania strona nie zakwestionowała okoliczności udzielenia jej świadczeń zdrowotnych na koszt Funduszu. Ubiegając się o udzielenie świadczeń opieki zdrowotnej strona podpisała oświadczenia cztery razy, które sugerowały świadczeniodawcom, że była osobą ubezpieczoną, co jednak nie miało miejsca.

Rozważając natomiast możliwość odstąpienia od stosowania art. 50 ust. 16 u.ś.o.z., w oparciu o przesłanki wynikające z art. 50 ust. 17 u.ś.o.z. Prezes NFZ stwierdził, że ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że strona otrzymała w dniach udzielenia świadczeń do podpisu czterokrotnie oświadczenia o przysługującym świadczeniobiorcy prawie do świadczeń opieki zdrowotnej. Skarżący korzystając ze świadczeń opieki zdrowotnej we wskazanych powyżej dniach został poinformowany przez świadczeniodawcę, że figuruje w systemie komputerowym e-WUŚ, jako osoba nieubezpieczona. Pomimo powyższej okoliczności podpisał oświadczenia, że jest uprawniony do korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, będąc świadomy, że nie posiada żadnego tytułu do korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Jednocześnie, strona nie wykazała inicjatywy w celu wyjaśnienia swojego statusu ubezpieczeniowego, w związku z udzielonymi świadczeniami opieki zdrowotnej w rozpatrywanych dniach. Organ podkreślił przy tym, że na skarżącym ciążyła powinność zapoznania się z obowiązkami prawnymi dotyczącymi jego ubezpieczenia zdrowotnego, a w razie wątpliwości co do treści zasad prawnych dotyczących prawa do świadczeń opieki zdrowotnej miał możliwość zwrócenia się z zapytaniem do odpowiednich jednostek terytorialnych NFZ, które w zakresie swoich kompetencji udzielają stosownych wyjaśnień. Zdaniem Prezesa NFZ skarżący nie dochował należytej staranności w zakresie swojej sytuacji prawnej, co do posiadania prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Nie skorzystał też z prawa do wypowiedzenia się i tym samym nie wskazał okoliczności uzasadniających zastosowanie art. 50 ust. 17 u.ś.o.z.

W konsekwencji, w ocenie Prezesa NFZ z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie nie wynika, że skarżący w dniach objętych niniejszym postępowaniem działał w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu, co do posiadanego ubezpieczenia zdrowotnego. Zdaniem organu nawet bowiem gdyby przyjąć, że był przekonany o posiadaniu ubezpieczenia zdrowotnego, to nie było to przekonanie usprawiedliwione. Potwierdza to ustalenie, że J.S. posiadał zgłoszenie do ubezpieczenia zdrowotnego w okresie od 1 sierpnia 2016 r. do 30 listopada 2016 r. jako osoba wykonująca umowę zlecenia, posiadając jeszcze 30-dniowy okres prawa do bezpłatnych świadczeń, zgodnie z art. 67 ust. 4 u.ś.o.z., a kolejne zgłoszenie do ubezpieczenia zdrowotnego miało miejsce od 1 grudnia 2021 r. do 30 kwietnia 2021 r., jako pracownik. Z powyższego bezspornie wynika zatem, że w rozpatrywanych dniach objętych niniejszym postępowaniem skarżący nie był osobą ubezpieczoną i nie posiadał tytułu do korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych pomimo, że podpisał oświadczenia o przysługującym prawie do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. W ocenie organu w niniejszej sprawie nie znajduje zastosowania art. 50 ust. 17 u.ś.o.z. Z regulacji zawartej w art. 50 ust. 17 u.ś.o.z. wynika bowiem, że ocena przesłanki wyłączającej obowiązek uiszczenia kosztów świadczenia opieki zdrowotnej przez osobę, której mimo braku uprawnień świadczeń udzielono, winna odnosić się do przekonania tej osoby o prawie do świadczeń w dacie ich udzielania, tymczasem powyższej przesłanki nie można odnieść do rozpatrywanego przypadku.

Stosownie do treści art. 50 ust. 18a u.ś.o.z., w ciągu 30 dni od dnia odebrania zawiadomienia o wszczęciu postępowania, strona może dokonać tzw. "wstecznego" zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego. W niniejszej sprawie pomimo zawiadomienia strona nie przedstawiła (w przewidzianym terminie) dowodów potwierdzających swoje stanowisko, co wyłącza możliwość skutecznego podnoszenia zarzutu, że zaskarżona decyzja jest niezgodna z prawem wskutek naruszenia obowiązku organu wyjaśnienia okoliczności sprawy, zgodnie z art. 7 i art. 77 k.p.a. - w sprawie przeprowadzono bowiem postępowanie wyjaśniające oraz analizę danych zawartych w Centralnym Wykazie Ubezpieczonych, zasilanego m.in. danymi z ZUS, prowadzonym przez NFZ na podstawie art. 97 ust. 3 pkt 8 u.ś.o.z.

Na powyższą decyzję skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, podnosząc, że nie zgadza się z treścią zaskarżonej decyzji. Zaznaczył, że we wskazanym okresie został zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego przez żonę – K.S. W załączeniu do skargi przedstawił zaświadczenie z 12 września 2024 r. wydane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, z którego wynika, że m.in. w okresie od 1 grudnia 2016 r. do 31 stycznia 2021 r. został zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego jako członek rodziny osoby ubezpieczonej uprawnionej do świadczeń z ubezpieczenia zdrowotnego.

W odpowiedzi na skargę Prezes NFZ podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie, wniósł o oddalenie skargi. Odnosząc się do załączonego do skargi zaświadczenia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 12 września 2024 r. wskazał, że zaświadczenie zawiera informacje na dzień wystawienia, tj. 12 września 2024 r. Tymczasem zgodnie z danymi zawartymi w Centralnym Wykazie Ubezpieczonych, przekazanymi przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, zgłoszenie strony do ubezpieczenia zdrowotnego na okres wskazany w zaświadczeniu, tj. m.in. od 1 grudnia 2016 r. do 31 stycznia 2021 r. zostało dokonane 9 września 2024 r., czyli po doręczeniu zaskarżonej decyzji. Tym samym, skarżący nie dotrzymał ustawowego, nieprzekraczalnego, terminu 30 dni od dnia odebrania zawiadomienia o wszczęciu postępowania, o którym mowa w art. 50 ust. 18a u.ś.o.z. Dokonał zgłoszenia dopiero po doręczeniu decyzji ustalającej obowiązek poniesienia kosztów przedmiotowych świadczeń, co w ocenie organu potwierdza, że był świadomy możliwości dokonania wstecznego zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego, jednakże nie dopełnił tego obowiązku, w terminie przewidzianym w art. 50 ust. 18a u.ś.o.z.

Wyrokiem z 22 stycznia 2025 r., sygn. akt III SA/Łd 770/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa NFZ z 14 sierpnia 2024 r. wskazując, że w świetle materiału dowodowego zgromadzonego w toku postępowania istniały przesłanki do obciążenia skarżącego kosztami udzielonych świadczeń publicznej opieki zdrowotnej. Niemniej jednak w skardze skierowanej do sądu administracyjnego skarżący podniósł, że w okresie udzielania świadczeń opieki zdrowotnej był objęty ochroną ubezpieczeniową, załączając zaświadczenie wystawione przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych 12 września 2024 r., w którym stwierdzono, że skarżący został zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego w okresach: od 1 stycznia 1999 r. do 6 sierpnia 2000 r., od 6 listopada 2015 r. do 6 marca 2016 r, od 1 grudnia 2016 r. do 31 stycznia 2021 r. oraz od 1 maja 2021 r. do 30 czerwca 2021 r. - jako członek rodziny ubezpieczonej uprawniony do świadczeń z ubezpieczenia zdrowotnego.

W ocenie sądu, ustalenia organu budzą wątpliwości w kontekście twierdzeń strony skarżącej. Co prawda stanowisko strony skarżącej zostało podniesione dopiero w skardze, niemniej jednak prowadzi do wniosku, że ustalenia poczynione przez organ, że skarżący nie posiadał prawa do świadczeń opieki zdrowotnej, wymagają zweryfikowania i jednoznacznego ustalenia. Skarżący podniósł bowiem w skardze, że w okresie od 1 grudnia 2016 r. do 31 stycznia 2021 r. był objęty ubezpieczeniem zdrowotnym swojej żony. Na potwierdzenie swojego stanowiska przedstawił wskazane powyżej zaświadczenie z 12 września 2024 r. wydane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, co prowadzi do konstatacji, że przepływ informacji między organami nie nastąpił w sposób właściwy i w tej sytuacji nieuprawnione jest obciążanie odpowiedzialnością za zaistniałą nieprawidłowość skarżącego.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Prezes NFZ.

Wyrokiem z 25 września 2025 r., sygn. akt II GSK 793/25 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi, zasądził od skarżącego na rzecz Prezesa NFZ kwotę 370 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

NSA wskazał, że z akt administracyjnych sprawy wynika, iż treść zaświadczenia z 12 września 2024 r. stała się znana organowi dopiero po wydaniu zaskarżonej decyzji. Z wydruku z systemu e-WUŚ załączonego do akt administracyjnych wynika bowiem, że faktyczne zgłoszenie wsteczne do ubezpieczenia nastąpiło 9 września 2024 r. Wsteczne ubezpieczenie dotyczyło między innymi okresu od 1 grudnia 2016 r. do 1 lutego 2021 r. (tj. data wyrejestrowania). Z kolei organ odnosząc się do przedstawionego przez skarżącego dowodu wskazał, że zawiera informację na dzień wystawienia zaświadczenia (tj. 12 września 2024 r.). Zgodnie z danymi zawartymi w Centralnym Wykazie Ubezpieczonych, a przekazanymi przez Zakład Ubezpieczeń Zdrowotnych, zgłoszenie do ubezpieczenia zdrowotnego J.S. na okres wskazany w zaświadczeniu ZUS, o którym mowa powyżej, tj. od 1 grudnia 2016 r. do 31 stycznia 2021 r. zostało dokonane 9 września 2024 r., tj. dopiero po odebraniu zaskarżonej decyzji. Taki charakter załączonego zaświadczenia potwierdza wzmiankowany wyżej wydruk z Centralnego Wykazu Ubezpieczonych.

Wobec powyższego, zdaniem NSA wbrew twierdzeniom sądu pierwszej instancji, nie można przyjąć, że zaświadczenie potwierdzało fakt, że na dzień wydania zaskarżonej decyzji, 15 grudnia 2020 r., 21 grudnia 2020 r., 28 lutego 2020 r. oraz 19 stycznia 2021 r. skarżący posiadał prawo do świadczeń zdrowotnych. Innymi słowy, nie wynika z niego fakt ubezpieczenia skarżącego w momencie skorzystania przez niego ze świadczeń opieki zdrowotnej. Niezasadne jest stwierdzenie sądu pierwszej instancji, że zaświadczenie stanowiło nową okoliczności faktyczną lub nowy dowód istniejący w dniu wydania decyzji, nieznany organowi, który wydał decyzję. W momencie wydania zaskarżonej decyzji skarżący nie był bowiem ubezpieczony i nie zmienia tego fakt, że dokonał wstecznego zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego po jej wydaniu, a właśnie tej okoliczności dotyczy sporne zaświadczenie. Doszło zatem do naruszenia przez sąd pierwszej instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a., w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.

Odwołując się do art. 50 ust. 18a u.ś.o.z. NSA podkreślił, że zawiadomienie o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia obowiązku poniesienia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej wraz z informacją o możliwości dokonania wstecznego zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego w terminie 30 dni od dnia odebrania zawiadomienia, zostało doręczone skarżącemu 10 czerwca 2024 r. Stąd też trafnie organ podniósł w skardze kasacyjnej, że skarżący dokonując zgłoszenia wstecznego 9 września 2024 r. uchybił 30 - dniowemu terminowi. Wskazany w art. 50 ust. 18a u.ś.o.z. 30-dniowy termin jest terminem prawa materialnego, z uwagi na fakt, że dokonanie wstecznego obowiązku ubezpieczenia obliguje organ do niestosowania art. 50 ust. 16 i 18 u.ś.o.z., a więc koszty świadczeń opieki zdrowotnej udzielone pomimo braku prawa do tych świadczeń nie podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Termin ten niewątpliwie ma więc wpływ na sytuację materialnoprawną podmiotu, gdyż powoduje wygaśnięcie lub całkowity brak jego obowiązku o charakterze materialnoprawnym, a więc obowiązku pokrycia kosztów świadczenia opieki zdrowotnej. Skarżący natomiast dokonał wstecznego ubezpieczenia 9 września 2024 r., a więc po upływie 30-dniowego terminu, o którym mowa w art. 50 ust. 18a u.ś.o.z., który rozpoczął bieg 11 czerwca 2024 r. (skuteczne doręczenie zawiadomienia nastąpiło 10 czerwca 2024 r.). Doszło więc do uchybienia przez skarżącego terminowi materialnemu, a więc dokonanie wstecznego zgłoszenia przez skarżącego nie powoduje skutku prawnego określonego w art. 50 ust. 18a u.ś.o.z.

NSA nie podzielił zarzutu, że sąd pierwszej instancji naruszył art. 50 ust. 18a u.ś.o.z. poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji uznanie, że termin 30 dni na dokonanie zgłoszenia wstecznego do ubezpieczenia zdrowotnego określony w tym przepisie nie stanowi terminu zawitego. WSA błędnie przyjął, że przesłane przez skarżącego zaświadczenie pomimo tego, że wystawione 12 września 2024 r., dokumentuje stan ubezpieczenia zdrowotnego skarżącego na dzień wydania zaskarżonej decyzji. WSA nie zauważył, że skarżący dopiero 9 września 2024 r. dokonał wstecznego ubezpieczenia, a zaświadczenie z 12 września 2024 r. dokumentuje jedynie tę czynność. WSA nie dokonał więc błędnej interpretacji art. 50 ust. 18a u.ś.o.z., a jedynie błędnie ustalił stan faktyczny sprawy. Na dzień bowiem wydawania zaskarżonej decyzji skarżący nie był ubezpieczony, a niewątpliwie świadczenia opieki zdrowotnej, we wskazanych w decyzji terminach, zostały mu udzielone. Stąd zobligowany jest do poniesienia ich kosztów.

W ocenie NSA w niniejszej sprawie powinny zostać należycie rozpatrzone przesłanki działania przez skarżącego w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu, że posiada prawo do świadczeń opieki zdrowotnej. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku brak jest rozważań w powyższym zakresie i z tego względu NSA nie mógł dokonać ich kontroli.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r., poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2026 r., poz. 143), dalej p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. W razie nieuwzględnienia skargi w całości lub w części sąd oddala skargę w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).

Przedmiotem kontroli sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z 14 sierpnia 2024 r. o ustaleniu obowiązku poniesienia przez skarżącego kosztów świadczeń opieki zdrowotnej.

Na wstępie podkreślić należy, że zaskarżona decyzja była już przedmiotem kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego, który wyrokiem z 25 września 2025 r., sygn. akt II GSK 793/25 uchylił w całości zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 22 stycznia 2025 r., sygn. akt III SA/Łd 770/24 i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi.

Zgodnie z art. 190 p.p.s.a. sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Nie można oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

W doktrynie i orzecznictwie wskazuje się, że ratio legis tego unormowania sprowadza się do przyspieszenia postępowania sądowoadministracyjnego przez uznanie, że pomimo uchylenia orzeczenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania pewne kwestie sporne zostały już ostatecznie przesądzone. Powoduje to w konsekwencji zawężenie granic ponownego rozpoznania sprawy (por. wyrok NSA z 2 grudnia 2014 r., sygn. akt I FSK 1448/13). Przy ponownym rozpoznaniu sprawy przez wojewódzki sąd administracyjny granice sprawy podlegają zawężeniu do granic, w jakich Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną (por. m.in. wyrok NSA z 20 września 2006 r., sygn. akt II OSK 1117/05). Związanie dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny wykładnią prawa w rozumieniu art. 190 p.p.s.a., odnosi się zarówno do przepisów prawa materialnego, jak i przepisów postępowania, przy czym ocena ustaleń faktycznych jest pochodną oceny wykładni (a w konsekwencji zastosowania) przepisów postępowania. W tym kontekście, przy ponownym rozpoznaniu sprawy przez sąd pierwszej instancji "granice sprawy", o których mowa w art. 134 § 1 i art. 135 p.p.s.a., podlegają zawężeniu do granic, w jakich Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną (por. wyrok NSA z 24 listopada 2023 r., sygn. akt I FSK 411/23, Lex nr 3918856).

W uzasadnieniu wskazanego powyżej wyroku NSA stwierdził, że zgłoszenie do ubezpieczenia zdrowotnego skarżącego na okres wskazany w zaświadczeniu z 12 września 2014 r. wystawionym przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, tj. od 1 grudnia 2016 r. do 31 stycznia 2021 r. zostało dokonane 9 września 2024 r., tj. dopiero po doręczeniu skarżącemu zaskarżonej decyzji. Okoliczność powyższą, zdaniem NSA potwierdza znajdujący w aktach administracyjnych sprawy, wydruk z Centralnego Wykazu Ubezpieczonych. Wobec powyższego NSA wskazał, że w momencie wydania zaskarżonej decyzji skarżący nie był osobą ubezpieczoną i nie zmienia tego fakt, iż dokonał wstecznego zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego po wydaniu decyzji.

NSA wskazał również, że zawiadomienie o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia obowiązku poniesienia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej wraz z informacją o możliwości dokonania wstecznego zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego w terminie 30 dni od dnia odebrania zawiadomienia, zostało doręczone skarżącemu 10 czerwca 2024 r. Skarżący dokonał wstecznego zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego 9 września 2024 r., a więc po upływie 30-dniowego terminu, o którym mowa w art. 50 ust. 18a u.ś.o.z., który rozpoczął bieg 11 czerwca 2024 r. Uchybienie przez skarżącego powyższemu terminowi prawa materialnego, a więc dokonanie wstecznego zgłoszenia do ubezpieczenia przez skarżącego nie powoduje skutku prawnego określonego w art. 50 ust. 18a u.ś.o.z. Zdaniem NSA na dzień wydania zaskarżonej decyzji skarżący nie był osobą ubezpieczoną, a świadczenia opieki zdrowotnej, we wskazanych w decyzji terminach zostały udzielone, stąd skarżący zobligowany jest do poniesienia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. W niniejszej sprawie, jak wskazał NSA nie zostały natomiast rozpatrzone przesłanki działania przez skarżącego w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu, że posiada prawo do świadczeń opieki zdrowotnej, o których mowa w art. 50 ust. 17 u.ś.o.z., co uniemożliwiło kontrolę w powyższym zakresie.

Przedstawione powyżej rozważania NSA wyznaczyły zatem w istocie kierunek i granice rozpoznania niniejszej sprawy.

Na wstępie należy przypomnieć, że zgodnie z art. 50 ust. 16 u.ś.o.z., w przypadku gdy świadczenie opieki zdrowotnej zostało udzielone pomimo braku prawa do świadczeń opieki zdrowotnej w wyniku:

1) posługiwania się kartą ubezpieczenia zdrowotnego albo innym dokumentem potwierdzającym prawo do świadczeń opieki zdrowotnej przez osobę, która utraciła to prawo w okresie ważności karty albo innego dokumentu, albo

1a) potwierdzenia prawa do świadczeń w sposób określony w ust. 3 osób, o których mowa w art. 52 ust. 1, albo

2) złożenia oświadczenia, o którym mowa w ust. 2a albo 6,

- osoba, której udzielono świadczenia opieki zdrowotnej, jest obowiązana do uiszczenia kosztów tego świadczenia, z wyłączeniem osoby, której udzielono świadczenia, o którym mowa w art. 15 ust. 2 pkt 1.

Obowiązku, o którym mowa w ust. 16, nie stosuje się do osoby, która w chwili przedstawienia innego dokumentu potwierdzającego prawo do świadczeń opieki zdrowotnej albo złożenia pisemnego oświadczenia o przysługującym jej prawie do świadczeń opieki zdrowotnej działała w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu, że posiada prawo do świadczeń opieki zdrowotnej (art. 50 ust. 17 u.ś.o.z.).

W orzecznictwie podkreśla się, że w odniesieniu do wyjątku uregulowanego w art. 50 ust. 17 u.ś.o.z. skorzystanie z niego wiąże się z koniecznością ustalenia istnienia po stronie osoby nieuprawnionej "usprawiedliwionego błędnego przekonania". Ustawodawca nie zdefiniował pojęcia "działania w usprawiedliwionym przekonaniu posiadania prawa do świadczeń". Na ulgowe traktowanie powinny jednak zasługiwać te sytuacje, w których brak prawa do świadczeń wynika z działania (zaniechania) innych podmiotów, niż osoba składająca oświadczenie, czyli np. z przyczyn zawinionych przez płatnika składki na ubezpieczenie zdrowotne. Skoro bowiem ustawodawca nie zdefiniował pojęcia "działania w usprawiedliwionym przekonaniu posiadania prawa do świadczeń", to każdy taki przypadek należy analizować i oceniać indywidualnie (por. m.in. wyrok NSA z 20 lipca 2023 r., sygn. akt II GSK 1575/22).

Cytowany powyżej art. 50 ust. 17 u.ś.o.z. przewiduje brak konieczności opłacenia kosztów udzielonych świadczeń zdrowotnych, jeżeli osoba, która z nich skorzystała złożyła oświadczenie o posiadanym prawie do świadczeń opieki zdrowotnej i składając to oświadczenie działa w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu, że posiada takie prawo. Przedmiotem oceny Prezesa NFZ w kontekście zastosowania art. 50 ust. 17 u.ś.o.z. powinien być zatem stan świadomości skarżącego z chwili składania oświadczenia o posiadanym prawie do świadczeń zdrowotnych. Oceny stanu świadomości osoby składającej oświadczenie o posiadaniu prawa do świadczeń należy dokonać na moment jego składania (por. wyrok NSA z 27 czerwca 2024 r., sygn. akt II GSK 431/24, Lex nr 3911693).

Z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że organ nie znalazł podstaw do zastosowania art. 50 ust. 17 u.ś.o.z. Należy zauważyć, że aktach administracyjnych sprawy znajdują się cztery oświadczenia o przysługującym świadczeniobiorcy prawie do świadczeń opieki zdrowotnej, podpisane w dniach udzielenia tych świadczeń przez skarżącego. Słusznie zatem zwrócił uwagę organ, że skarżący, jak każda osoba korzystająca ze świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, w dacie udzielania świadczeń (tj. 15 grudnia 2020 r., 19 stycznia 2021 r., 21 grudnia 2020 r. oraz 28 lutego 2020 r.) został poinformowany przez każdego ze świadczeniodawców, że w wyniku weryfikacji w systemie Elektronicznej Weryfikacji Uprawnień Świadczeniobiorców (tzw. e-WUŚ) figuruje, jako osoba nieubezpieczona. Pomimo przekazanej informacji (tj. pierwszej – 15 grudnia 2020 r.), że nie posiada prawa do korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, skarżący korzystał dalej (trzykrotnie) z publicznych świadczeń opieki zdrowotnej i podpisywał kolejne oświadczenia, że jest uprawniony do korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych pomimo, że za każdym razem został przez świadczeniodawcę zweryfikowany, jako osoba nieubezpieczona. Z akt sprawy nie wynika również aby skarżący - pomimo uzyskanej wiedzy o niewystępowaniu w systemie EWUŚ jako osoba ubezpieczona, podjął jakąkolwiek inicjatywę w celu wyjaśnienia (ustalenia) swojego statusu ubezpieczeniowego, nie zwrócił się (osobiście, czy elektronicznie przez ePUAP) do właściwego oddziału NFZ, w celu zweryfikowania prawa do świadczeń opieki zdrowotnej.

Zdaniem sądu przedstawione powyżej okoliczności wskazują, że skarżący nie dochował należytej staranności w ocenie swojej sytuacji prawnej, co do posiadanego ubezpieczenia zdrowotnego. Osoba, składając w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu oświadczenie o prawie do świadczeń, działa w dobrej wierze tylko wtedy, gdy jej działanie nie jest obarczone jakimkolwiek brakiem staranności. W usprawiedliwionym błędnym przekonaniu nie jest natomiast ten, kto zna rzeczywisty stan prawny, albo nawet jeśli go nie zna, mógł się o nim dowiedzieć przy zachowaniu należytej staranności. Korzystając z świadczeń opieki zdrowotnej skarżący czterokrotnie złożył oświadczenie, że posiada prawo do korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Udzielone skarżącemu świadczenia nie miały zatem charakteru incydentalnego i za każdym razem, w dacie udzielanych świadczeń opieki zdrowotnej został poinformowany przez świadczeniodawcę, że w Elektronicznej Weryfikacji Uprawnień Świadczeniobiorców figuruje, jako osoba nieubezpieczona.

Trafnie również zwrócił uwagę Prezes NFZ, że skarżący pismem z 31 maja 2024 r. został poinformowany o wszczęciu z urzędu postępowania w celu ustalenia obowiązku poniesienia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych ze środków publicznych. Powyższe zawiadomienie wraz z pouczeniem o treści m.in. art. 50 ust. 17 u.ś.o.z. i możliwości złożenia w tym zakresie wyjaśnień zostało doręczone skarżącemu 10 czerwca 2024 r. Skarżący nie skorzystał z prawa do wypowiedzenia co materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie i w toku prowadzonego postępowania nie wskazał żadnych okoliczności, które uzasadniałyby zastosowanie art. 50 ust. 17 u.ś.o.z.

Reasumując powyższe rozważania należy wskazać, że okoliczności faktyczne i prawne rozpatrywanej sprawy wskazują, że skarżący składając czterokrotnie oświadczenia o przysługującym prawie do świadczeń opieki zdrowotnej nie działał w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu, że posiada prawo do takich świadczeń, jego zachowanie nie wypełnia dyspozycji art. 50 ust. 17 u.ś.o.z., który zwalnia od obowiązku uiszczenia kosztów udzielonych świadczeń zdrowotnych, osobę, której takich świadczeń udzielono. Rozpoznając niniejszą sprawę sąd nie stwierdził naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego w stopniu uzasadniającym uchylenie zaskarżonej decyzji Prezesa NFZ z 14 sierpnia 2024 r. Organ administracji trafnie ocenił zebrany w sprawie materiał dowodowy, a zajęte w sprawie stanowisko uzasadnił w sposób odpowiadający wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.

d.cz.