Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Przewodniczący: sędzia NSA Karol Kiczka (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Mariola Kowalska sędzia NSA Piotr Niczyporuk po rozpoznaniu w dniu 7 lutego 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Wójta Gminy Kamienica o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy Kamienica a Wójtem Gminy Łapanów przez wskazanie organu właściwego do rozpoznania wniosku [...] o przyznanie świadczenia w formie tymczasowego schronienia w Schronisku dla osób bezdomnych w Gorenicach oraz do ponoszenia wydatków z tego tytułu postanawia: wskazać Wójta Gminy Kamienica jako organ właściwy w sprawie.

Pismem z dnia 28 lipca 2022 r. Wójt Gminy Kamienica wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu o właściwość zaistniałego między tym organem a Wójtem Gminy Łapanów, przez wskazanie Wójta Gminy Łapanów, jako organu właściwego do przyznania świadczenia w formie tymczasowego schronienia w Schronisku dla osób bezdomnych w Gorenicach, ul. [...] (32–327 Gorenice) dla [...] oraz do ponoszenia wydatków z tytułu przyznanego świadczenia w formie tymczasowego schronienia dla [...] w Schronisku dla osób bezdomnych w Gorenicach.

W uzasadnieniu organ wskazał, że pismem z dnia 4 lipca 2022 r. Wójt Gminy Łapanów (Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Łapanowie) zwrócił się do Wójta Gminy Kamienica (Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy społecznej w Kamienicy) z wnioskiem o zwrot wydatków na rzecz Gminy Łapanów, która przyznała świadczenie w formie tymczasowego schronienia dla [...] w schronisku dla osób bezdomnych w Gorenicach. W uzasadnieniu wskazanego wniosku Kierownik GOPS w Łapanowie wskazał, że ostatnim miejscem zameldowania [...] na pobyt stały była Gmina Kamienica, stąd też w sprawie znajduje zastosowanie przepis art. 107 ust. 2 i 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021r., poz. 2268, dalej u.p.s.), z którego wynika, że Gmina Kamienica jako właściwa ze względu na ostatnie miejsce zameldowania [...] na pobyt stały jest zobowiązana do zwrotu wydatków Gminie Łapanów, która przyznała ww. świadczenie i zastępczo pokryje jego koszty. Kierownik GOPS w Łapanowie do przedmiotowego pisma dołączył także odpis decyzji wójta Gminy Łapanów z dnia 30 czerwca 2022 r. w przedmiocie przyznania [...] z pomocy społecznej świadczenia w formie schronienia w schronisku dla osób bezdomnych oddział w Gorenicach, ul. [...] (32–327 Gorenice) prowadzonym przez Chrześcijańskie Stowarzyszenia Dobroczynne na okres od 01.07.2022 r. do 31.07.2022 r. Wójt Gminy Kamienica nie zgodził się z powyższą argumentacją. Wskazał, że owszem ostatnim miejscem zameldowania na pobyt stały Pani [...] była miejscowość [...], gm. Kamienica, jednak od 2015 r. przebywa ona na terenie Gminy Łapanów. Pani [...] wynajmowała od prywatnych osób jak i od Gminy Łapanów w tym czasie mieszkanie, z tytułu czego uiszczała należności za czynsz i media. Pobierała także w tym czasie zasiłek stały i zasiłki okresowe, które również zostały jej przyznane przez Wójta Gminy Łapanów. Zasiłek stały został jej przyznany do 31 sierpnia 2022 r. Podkreślił również, że nie jest organem właściwym w sprawie. Powołując się na treść art. 101 ust. 1–3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2021r., poz. 2268, dalej u.p.s.) Wójt Gminy Kamienica wskazał, że w przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały jednak najpierw należy zbadać warunki i przesłanki bezdomności określone w art. 6 pkt 8 u.p.s.

W odpowiedzi na wniosek Wójt Gminy Łapanów wniósł o wskazanie Wójta Gminy Kamienica jako organu właściwego w sprawie. Uzasadniając swoje stanowisko, wskazał, że [...] była osobą bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.p.s., nadto, była osobą bezdomną już od miesiąca kwietnia 2022 r. i tej sytuacji w żadnej mierze nie zmienia okoliczność, iż od kwietnia 2022 r. do dnia 30 czerwca 2022 r. przebywała ona na terenie domków rekreacyjnych nad zalewem w Łapanowie – albowiem nie spełniają one żadnych wymagań lokalu mieszkalnego opisanych w ustawie o ochronie praw lokatorów oraz mieszkaniowym zasobie. [...] nigdy też nie była zameldowana na pobyt stały na terenie Gminy Łapanów. Podsumowując Wójt Gminy Łapanów wskazał, że [...] w dacie wydawania decyzji przyznającej świadczenie w postaci schronienia tymczasowego była osoba bezdomną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w zw. z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329, dalej: p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.

Rozpoznając wniosek Wójta Gminy Kamienica, należy podkreślić, że ma on na celu rozstrzygnięcie negatywnego sporu o właściwość pomiędzy tym organem a Wójtem Gminy Łapanów. Obydwa organy uznają się bowiem za niewłaściwe miejscowo do rozpoznania wniosku w kwestii przyznania świadczenia w formie tymczasowego schronienia w schronisku dla osób bezdomnych w Gorenicach dla [...] oraz do ponoszenia wydatków z tytułu przyznanego świadczenia w formie tymczasowego schronienia dla [...] w schronisku dla osób bezdomnych w Gorenicach.

Mając na uwadze przedmiot sporu, wskazać trzeba, że stosownie do art. 101 ust. 1 u.p.s. właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. W ustawie przewidziano wyjątek od tej zasady w odniesieniu do osób bezdomnych. Zgodnie z art. 101 ust. 2 u.p.s. w stosunku do tych osób właściwą miejscowo jest gmina ostatniego ich miejsca zameldowania na pobyt stały. Definicję pojęcia osoby bezdomnej zawiera art. 6 pkt 8 u.p.s., zgodnie z którym bezdomnym jest osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowana na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym i zameldowana na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Jak wykazano przepis przewiduje dwa odrębne stany faktyczne pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania, drugi natomiast odnosi się do sytuacji, kiedy osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym posiada stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. W przypadku każdej z tych sytuacji przewidzianych w ustawie przesłanki muszą występować kumulatywnie. Stosownie natomiast do treści art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 172), do której odsyła powołany wyżej art. 6 pkt 8 u.p.s., pod pojęciem "lokal mieszkalny" należy rozumieć lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych, a także lokal będący pracownią służącą twórcy do prowadzenia działalności w dziedzinie kultury i sztuki. Nie jest w rozumieniu ww. ustawy lokalem pomieszczenie przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, w szczególności znajdujące się w budynkach internatów, burs, pensjonatów, hosteli, domów wypoczynkowych lub w innych budynkach służących do celów turystycznych lub wypoczynkowych. Wszystkie pomieszczenia przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, nawet te, które nie zostały wprost wymienione, nie stanowią lokali mieszkalnych w rozumieniu powołanej ustawy (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 22 lutego 2022 r. I OW 173/21; z dnia 11 sierpnia 2020 r. sygn. akt I OW 32/20, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl).

Z akt sprawy wynika, że [...] jest osobą bezdomną. W dniu 29 czerwca 2022 r. oświadczyła, że wyraża wolę udzielenia jej wsparcia w formie schronienia w Schronisku dla osób bezdomnych oddział w Gorenicach ul. [...], prowadzone przez "Chrześcijańskie Stowarzyszenie Dobroczynne". Na podstawie rodzinnego wywiadu środowiskowego stwierdzono, że [...] jest osobą bezdomną, nie posiadającą obecnie żadnego miejsca zamieszkania. Jej ostatni adres zameldowania na pobyt stały to [...], gm. Kamienica. Od miesiąca kwietnia do czerwca 2022 r. będąc osobą bezdomną [...] przebywała na terenie domków rekreacyjnych nad zalewem w Łapanowie. Gmina Łapanów zatem w dacie wydawania przedmiotowej decyzji jest gminą miejsca pobytu ubiegającej się o świadczenie Pani [...]. Z dniem 1 lipca 2022 r. ustała możliwość dalszego pobytu na terenie domków rekreacyjnych stąd [...] została pozbawiona jakiegokolwiek schronienia i zaktualizował się obowiązek bezzwłocznego udzielenia jej wsparcia w postaci dostarczenia miejsca schronienia.

Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Łapanowie mając na względzie jej szczególną sytuację osobistą, trudna sytuacja zdrowotna potwierdzoną orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, powiązaną w tym konkretnym przypadku z brakiem miejsca zamieszkania – ocenił, iż jest to sprawa niecierpiąca zwłoki z uwagi na brzmienie art. 101 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej – wymagająca bezzwłocznego przyznania świadczenia w formie schronienia w schronisku dla osób bezdomnych.

Mając na uwadze przeprowadzoną w sprawie analizę okoliczności faktycznych i prawnych, zaistniały spór należy rozstrzygnąć stosowanie do art. 101 ust. 2 u.p.s., tj. ustalić właściwy organ według miejsca ostatniego zameldowania na pobyt stały wnioskodawcy.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z przedstawionego stanu faktycznego wynika, że miejscem ostatniego zameldowania na pobyt stały wnioskującej była gmina Kamienica. Tym samym organem właściwym do rozpoznania jej wniosku – w sprawie przyznania świadczenia w formie tymczasowego schronienia w Schronisku dla osób bezdomnych w Gorenicach dla [...] oraz do ponoszenia wydatków z tytułu przyznanego świadczenia w formie tymczasowego schronienia w Schronisku dla osób bezdomnych w Gorenicach dla [...] – jest Wójt Gminy Kamienica.

Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.