Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Sędziowie Asesor sądowy Anna Ostrowska (sprawozdawca) Protokolant Referent Natalia Kondraciuk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2023 r. znak: [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę.

M. S. wniósł skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 31 lipca 2023 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego.

Stan sprawy przedstawia się następująco.

Wnioskiem z 3 kwietnia 2023 r. skarżący zwrócił się do organu pomocy społecznej w P. (dalej również jako: "MOPS") o przyznanie zasiłku celowego na: zakup kurtki wiosennej w kwocie 250 zł, zakup obuwia wiosennego w kwocie 200 zł, zakup odzieży wiosennej – 500 zł, doładowanie telefonu komórkowego – 30 zł, dojazdy na rozmowy kwalifikacyjne w kwocie 1.500 zł, zakup środków czystości i kosmetyków – 100 zł, zakup nowej pralki w kwocie 2.500 zł. Wnioskodawca wskazał, że jego majątek dorobkowy, w tym oszczędności i samochód, pozostają we władaniu małżonki, a do chwili obecnej nie nastąpił podział majątku wspólnego, bo go na to nie stać.

W dniu 12 kwietnia 2023 r. został przeprowadzony wywiad środowiskowy, w trakcie którego ustalono, że wnioskodawca ma 46 lat i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Zajmuje jednopokojowe mieszkanie, które jest własnością siostry. Nie posiada żadnych dochodów. Jest osobą długotrwale bezrobotną, zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy w P. bez prawa do zasiłku. Ma wykształcenie wyższe techniczne — mechanika i budowa maszyn. Posiada prawo jazdy kat. B. Na podstawie umowy o pracę pracował około 4 lata. Nie podejmował żadnych prac dorywczych. Obecnie nie uzyskuje żadnych dochodów. Z informacji uzyskanych podczas wywiadu wynika, że przez większą cześć życia nie podejmował skutecznych działań związanych z poprawą sytuacji życiowej. Skarżący nie podpisał w tym dniu wywiadu środowiskowego. Dopiero w siedzibie organu w dniu 19 kwietnia 2023 r. złożył podpis pod formularzem wywiadu.

W dniu 19 kwietnia 2023 r. został przeprowadzony wywiad środowiskowy z rodzicami wnioskodawcy w celu aktualizacji informacji zawartych w cz. II wywiadu z dnia 29 listopada 2022 r. Z przeprowadzonego wywiadu wynika, że rodzice regulują wszystkie opłaty za mieszkanie zajmowane przez wnioskodawcę, a także opłacają mu telefon. Ponadto rodzice oświadczyli, że zabezpieczają potrzeby żywieniowe syna, zapewniając jeden gorący posiłek dziennie, kupują produkty żywnościowe, a syn korzysta z pralki znajdującej się w ich mieszkaniu.

Decyzją z dnia 28 kwietnia 2023 r., znak: [...] Prezydent Miasta P. odmówił skarżącemu przyznania zasiłku celowego na zaspokojenie potrzeb określonych we wniosku z 3 kwietnia 2023 r.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji powołał się na treść przepisów ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2023 r. poz. 901 ze zm., dalej: u.p.s.) mających zastosowanie w sprawie oraz wyjaśnił, że spełnienie warunku kryterium dochodowego nie jest jedyną przesłanką przyznania zasiłku celowego. W myśl art. 11 ust. 2 ustawy osoba ubiegająca się o pomoc społeczną, a także jej rodzina jest zobowiązana do współdziałania z pracownikiem socjalnym, w tym okazania i udzielenia wszelkich informacji pod rygorem odmowy przyznania świadczenia. Dlatego osoby wnoszące o udzielenie wsparcia nie mogą odmówić udzielenia żądanych podczas wywiadu informacji co do sytuacji finansowej, bytowej lub majątkowej. Odmowa złożenia oświadczenia jest podstawą do odmowy przyznania świadczenia. Organ I instancji wyjaśnił, że z uwagi na fakt, iż w dniu 12 kwietnia 2023 r. M. S. odmówił zawarcia kontraktu socjalnego, organ odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. Dodatkowo zaznaczył, że w tej dacie M. S. odmówił również podpisania wywiadu środowiskowego, który ostatecznie podpisał w dniu 19 kwietnia 2023 r. podczas wizyty w siedzibie organu.

Odwołanie od tej decyzji wniósł M. S..

Utrzymując w mocy decyzję organu I instancji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że z dołączonej do akt sprawy dokumentacji nie wynika, aby skarżący posiadał orzeczenie o niepełnosprawności, a twierdzenie, że ma problemy zdrowotne w związku z alergią nie zostało poparte żadną dokumentacją. Podkreślono, że poczynione w sprawie ustalenia nie wskazują, aby wnioskodawca był osobą niepełnosprawną lub długotrwale chorą, a podstawę do udzielenia wsparcia stanowi wyłącznie bezrobocie. Kolegium wyjaśniło, że skarżący objęty był pomocą w formie jednego gorącego posiłku dziennie przyznanego na okres od 21 lutego 2023 r. do 30 czerwca 2023 r. Nie korzystał z tej formy wsparcia, ponieważ jak oświadczył: "godziny posiłków nie wpisują się w mój grafik żywieniowy". Kolegium wskazało, że z uwagi na fakt, iż przyczyną obecnej trudnej sytuacji skarżącego jest bezrobocie, w celu zwiększenia działań aktywizujących na rynku pracy w trakcie wywiadu środowiskowego zaproponowano mu podpisanie kontraktu socjalnego, co wpłynęłoby na poprawę jego sytuacji życiowej. Skarżący nie wyraził zgody na zawarcie kontraktu socjalnego zarówno podczas wywiadu, jak i w okresie późniejszym, twierdząc, że kontrakt nie daje gwarancji zatrudnienia.

Następnie organ odwoławczy wskazał, że 17 kwietnia 2023 r. pracownik MOPS w P. przekazał telefonicznie skarżącemu informacje o bezpłatnych ofertach szkoleniowych oferowanych przez C. N. i B. "Ż." w P.. W dniu 18 kwietnia 2023 r. wnioskodawca poinformował, że kontaktował się z tym podmiotem w celu ustalenia, czy placówka ma podpisane umowy z pracodawcą i czy po zakończeniu kursu gwarantuje podjęcie zatrudnienia. Uznał, że nie ma sensu tracić czasu na zbędne, jego zdaniem, w tym zakresie działania. W dniu 19 kwietnia 2023 r. podczas wizyty w siedzibie organu ponownie zaproponowano skarżącemu wspólne ustalenie działań i zawarcie kontraktu socjalnego, jednak odmówił współpracy w tym zakresie, uznając, że działania takie nie mają sensu. Kolegium zauważyło, że w dniu 1 lutego 2023 r. strona występowała o udzielenie wsparcia w formie zasiłku celowego i okresowego w podobnym zakresie. W toku postępowania proponowano zawarcie kontraktu socjalnego oraz wspólnie uzgodnione zostały jego warunki. Pomimo ustalanych wielokrotnie terminów na jego podpisanie M. S. nie zgłosił się w tym celu do siedziby organu. Wskazano, że wiedzę w tym zakresie Kolegium posiada w związku z toczącym się postępowaniem w sprawach: [...], [...], [...]

W ocenie Kolegium słuszne jest stanowisko organu I instancji, że strona nie podejmuje współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu obecnej, trudnej sytuacji życiowej, o czym świadczy zarówno odmowa podpisania kontraktu socjalnego uzasadniana tym, że skarżący nie widzi w tym sensu, jak i negowanie przedstawianych propozycji związanych z odbyciem szkoleń oraz kurów zawodowych zwiększających możliwości na rynku pracy. Organ odwoławczy uznał, że strona nie podejmuje realnych działań zmierzających do rozwiązania istniejących problemów i zmiany sytuacji, w jakiej się znajduje, a w konsekwencji istnieją podstawy do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia.

Podkreślono, że pomoc społeczna jest instytucją stosowaną wyjątkowo, w sytuacjach, w których osoba nie jest w stanie sama podołać okolicznościom życiowym. Wzmocnienie tej zasady stanowi art. 11 ust. 1 i ust. 2 u.p.s., który jasno określa, że zarówno marnotrawienie posiadanych własnych środków finansowych, jak i brak współdziałania osoby z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia. W związku z tym bierna bądź roszczeniowa postawa podmiotów objętych pomocą społeczną może spowodować odmowę przyznania świadczenia bądź wstrzymanie wypłaty świadczenia, o czym mowa w art. 11 u.p.s.

W powołanej na wstępie skardze M. S. wyraził niezadowolenie z wydanego rozstrzygnięcia, zarzucając:

"1. Naruszenie przepisów prawa administracyjnego tj. art. 10 § 1 k.p.a. poprzez uniemożliwienie mu zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym przed wydaniem decyzji i wypowiedzenia się, co do zebranego materiału, a w konsekwencji brak możliwości oceny czy wszelkie okoliczności zostały uwzględnione i wyjaśnione.

2. Naruszenie przepisów prawa administracyjnego tj. art. 73 § 1 k.p.a. poprzez uniemożliwienie mu zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym zebranym w toku niniejszego postępowania, a w konsekwencji brak możliwości oceny czy wszelkie okoliczności zostały uwzględnione i wyjaśnione.

3. Naruszenie przepisów prawa administracyjnego tj. art. 7 k.p.a. i art. 77 k.p.a. poprzez niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego oraz błędną ocenę materiału dowodowego również nieuwzględnienie jego dochodów (a właściwie braku dochodów) oraz wysokości ponoszonych przez niego comiesięcznych wydatków.

4. Nieuwzględnienie załączonych do wniosku oraz przekazanych w dotychczas prowadzonych postępowaniach dokumentów dotyczących jego osoby, które to dokumenty jednoznacznie wskazują na jego trudną sytuacje materialną i osobistą oraz zdrowotną.

5. Naruszenie przepisów postępowania administracyjnego tj. art 11 k.p.a., art. 80 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez błędną ocenę całokształtu materiału dowodowego.

6. Naruszenie przepisów prawa postępowania administracyjnego tj. art. 8, art. 9 oraz art. 10 k.p.a. poprzez naruszenie zasady, iż organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych.

7. Naruszenie przepisów prawa administracyjnego tj. art. 75 § 2 k.p.a. poprzez odebranie od osób, które nie są stroną postępowania administracyjnego, oświadczeń dla potwierdzenia określonych faktów, a następnie posłużenie się w/w oświadczeniem w ramach postępowania dowodowego, podczas gdy oświadczenia nie zostały złożone przez stronę postępowania administracyjnego, co w konsekwencji uniemożliwiało posługiwanie się w/w oświadczeniem jako złożonym w trybie art. 75 § 2 k.p.a. i wykorzystanie z mocą dowodową oświadczenia, które nie zostało złożone przez stronę wbrew temu przepisowi.

8. Błąd w ustaleniach faktycznych przejawiający się w błędnym ustaleniu przez SKO w L., że MOPS w P. każdorazowo zaspokaja zgłoszone przez niego potrzeby.

9. Błąd w ustaleniach faktycznych przejawiający się w błędnym ustaleniu przez SKO w L., że MOPS w P. zaspokaja chociażby w części zgłoszone przez niego potrzeby egzystencjalne.

10. Błąd w ustaleniach faktycznych przejawiający się w błędnym ustaleniu przez SKO w L., że odmówił zawarcia kontraktu socjalnego, którego mu nie zaproponowano i nie przedstawiono do podpisu oraz, że jego postawa w trakcie prowadzonego postępowania stanowiła brak współpracy z pracownikiem socjalnym w rozwiązaniu trudnej sytuacji życiowej.

11. Błąd w ustaleniach faktycznych przejawiający się w błędnym ustaleniu przez SKO w L., że skarżący miał stwierdzać, że zbyt wysokie kwalifikacje utrudniają znalezienie pracy. To pracodawcy, do których się zgłasza w odpowiedzi na oferty pracy nie w jego zawodzie i poniżej jego kompetencji, odmawiają mu zatrudnienia ze względu na jego dotychczasowe doświadczenie zawodowe.

12. Błąd w ustaleniach faktycznych przejawiający się w błędnym ustaleniu przez SKO w L., że skarżący nie udokumentował, że ma problemy zdrowotne. Wielokrotnie przekazywał dokumenty potwierdzające, że leczy się na alergię i astmę, w tym recepty na zakup niezbędnych leków, które sprzedawane są tylko na receptę.

13. Błąd w ustaleniach faktycznych przejawiający się w błędnym ustaleniu przez SKO w L., że jak nie otrzymał świadczeń z pomocy społecznej, to regulował opłaty mieszkaniowe. Regulował opłaty mieszkaniowe, gdy wcześniej otrzymywał świadczenia z pomocy społecznej.

14. Błąd w ustaleniach faktycznych przejawiający się w błędnym ustaleniu przez SKO w L., że rodzice ponoszą opłaty za mieszkanie. Regulował opłaty mieszkaniowe, gdy wcześniej otrzymywał świadczenia z pomocy społecznej.

Błąd w ustaleniach faktycznych przejawiający się w błędnym ustaleniu przez SKO w L., że ojciec regulował opłaty mieszkaniowe. Brak jest dokumentów potwierdzających ten stan rzeczy, na co też MOPS w swojej decyzji się nie powołuje.

Błąd w ustaleniach faktycznych przejawiający się w błędnym ustaleniu przez SKO w L., że rodzice opłacają mu telefon i że zabezpieczają jego potrzeby żywieniowe oraz że zapewniają jeden gorący posiłek dziennie i że korzysta z ich pralki. Rodzice nie opłacają mu telefonu i nie zabezpieczają jego potrzeb żywieniowych oraz nie zapewniają mu jednego gorącego posiłku dziennie oraz nie pozwalają mu korzystać z ich pralki.

Błąd w ustaleniach faktycznych przejawiający się w błędnym ustaleniu przez SKO w L., że nie korzysta z formy wsparcia, ponieważ "godziny posiłków nie wpisują się w grafik żywieniowy". Odmówił tej formy wsparcia ze względu na stan zdrowia tj. alergię, o czym też pisał w odwołaniu od decyzji MOPS w P., gdyż wcześniej, jak wynika z dokumentów znajdujących się we władaniu MOPS w P., w 2019 roku miał zapaść po zjedzeniu warzywa. Zatem z tego względu odmówił tej formy wsparcia, bo nie będzie miał wpływu na skład przyrządzanych posiłków i może ponownie mieć zapaść po ich zjedzeniu.

18. Błąd w ustaleniach faktycznych przejawiający się w błędnym ustaleniu przez SKO w L., że z jego strony nie ma zwiększonych działań aktywizujących, aby znalazł pracę. Szuka intensywnie pracy. Składa aplikację na wszystkie oferty pracy, gdzie spełnia chociażby w niewielkim stopniu wymagania stawiane przez potencjalnego pracodawcę.

19. Błąd w ustaleniach faktycznych przejawiający się w błędnym ustaleniu przez SKO w L., że w dniu 19.04.2023 r. zaproponowano mu podpisanie kontraktu socjalnego. Natomiast były prowadzone rozmowy na temat kontraktu socjalnego i ewentualne ustalenia co do powstania w przyszłości kontraktu socjalnego. Jednak pracownik socjalny stwierdził, że nie ma sensu tworzyć takiego kontraktu socjalnego, bo MOPS w P. nie będzie skarżącego wspierał w wyjściu z trudnej sytuacji życiowej. To MOPS w P. odmówił i nadal odmawia współpracy, negując wszystkie potrzeby skarżącego.

20. Błąd w ustaleniach faktycznych przejawiający się w błędnym ustaleniu przez SKO w L., że pracownik socjalny miał wielokrotnie kontaktować się ze skarżącym telefonicznie w celu podpisania kontraktu socjalnego, gdyż to pracownik socjalny stwierdził, że nie ma sensu tworzyć takiego kontraktu socjalnego, bo MOPS w P. nie będzie go wspierał w wyjściu z trudnej sytuacji życiowej.

21. Błąd w ustaleniach faktycznych przejawiający się w błędnym ustaleniu przez SKO w L., że organ pomocy społecznej proponował mu formę aktywizacji zawodowej. Żaden pracownik nie oferował mu ofert pracy w ośrodku MOPS w P. i nie proponowano mu ofert pracy w instytucjach zależnych i w innych firmach.

22. Błąd w ustaleniach faktycznych przejawiający się w błędnym ustaleniu przez SKO w L., że nie jest osobą szczególnie potrzebującą. Skarżący pozostaje bez jakichkolwiek środków do życia, nie ma skąd tych środków pozyskać i nie ma żadnej możliwości przezwyciężenia trudnej sytuacji samodzielnie.

23. Błąd w ustaleniach faktycznych przejawiający się w błędnym ustaleniu przez SKO w L., że z jego strony nie ma zwiększonych działań aktywizujących, aby znalazł pracę, a w konsekwencji, niezgodne ze stanem faktycznym ustalenia odnośnie do jego sytuacji finansowej, a w związku z tym możliwości szukania pracy.

24. Nieuwzględnienie faktu ograniczeń w możliwości uzyskania zatrudnienia w związku z jego stanem zdrowia, tj. alergii i astmy, które uniemożliwiają mu zatrudnienie przy pracach porządkowych wewnątrz i na zewnątrz budynku oraz pracach z zielenią oraz w ogrodzie (w tym koszenie trawy). Materiał dowodowy na potwierdzenie tego stanu rzeczy został przekazany MOPS w P..

25. Naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 2 ust. 1 u.p.s. w zw. z art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s. poprzez niewłaściwą interpretację, że osobom nie należy pomagać, jeśli potrzebują pomocy i nie są wstanie sami przezwyciężyć trudnej sytuacji materialnej, co skutkowało odmową przyznania świadczenia z pomocy społecznej.

26. Naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s. poprzez niewłaściwą interpretację przepisów, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia nie powinny być odpowiednie do okoliczności, a potrzeby osób i rodzin nie powinny być uwzględnione, co skutkowało nieprzyznaniem świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku".

W uzasadnieniu skargi skarżący nie zgodził się z argumentacją Kolegium i podniósł, że do dnia wniesienia skargi uniemożliwiono mu zapoznanie się z materiałem dowodowym i wypowiedzenie się co do zebranego materiału. Nie zgodził się także ze stanowiskiem Kolegium, że nie podejmuje działań w celu znalezienia pracy, czemu zaprzeczają składane wnioski o świadczenia z pomocy społecznej m.in. o środki na dojazd na rozmowy kwalifikacyjne. Wskazał, że w większości przypadków nie stać go na dojazd chociażby na rozmowy kwalifikacyjne, ponieważ nie otrzymał jakichkolwiek świadczeń z pomocy społecznej i pozostał bez jakichkolwiek środków do życia. Poza tym w większości przypadków jego aplikacje są odrzucane przez potencjalnych pracodawców, ponieważ w całości nie spełnia kryteriów stawianych przez pracodawców, w tym kluczowego - tzn. nie posiada wymaganego doświadczenia zawodowego. Nie zgodził się także z argumentacją Kolegium, że nie udokumentował swoich problemów zdrowotnych, albowiem wielokrotnie przekazywał dokumenty potwierdzające, że leczy się na alergię i astmę, w tym recepty na zakup niezbędnych leków. Skarżący podniósł, że nie jest prawdą, iż nie zgodził się na podpisanie kontraktu socjalnego, bo taki kontrakt nigdy nie powstał, a MOPS nie przedstawił mu jakiejkolwiek propozycji co do pomocy, jakiej potrzebuje i nie zadeklarował w ogóle chęci takiej pomocy. To organ omówił i nadal odmawia współpracy ze skarżącym, negując jego wszystkie potrzeby. Skarżący nie zgodził się ze stanowiskiem organów, że jego rodzice zabezpieczają jego niezbędne potrzeby życiowe oraz pozwalają na korzystanie z ich pralki. Wskazał, że udzielenie mu świadczenia z pomocy społecznej w formie sfinansowania tylko jednego posiłku w dni robocze z wykluczeniem sobót, niedziel i świąt, tj. w formie jednego gorącego posiłku, jest pomocą nieadekwatną i niewystarczającą, aby mógł zaspokoić swoje niezbędne potrzeby bytowe. Podał, że zgodnie z zasadami żywieniowymi zdrowy człowiek powinien spożywać regularnie co najmniej 5 posiłków dziennie, najlepiej o stałych porach dnia. Zdaniem skarżącego, założenie MOPS w P., że człowiek ma spożywać jeden posiłek dziennie i tylko w dni robocze tj. od poniedziałku do piątku z wykluczeniem dni świątecznych, pozbawione są jakiegokolwiek człowieczeństwa, uniemożliwiają mu życie w warunkach odpowiadających godności i prowadzą do uśmiercenia człowieka. W jego ocenie takie traktowanie jednostki społecznej jest gorsze niż w obozach koncentracyjnych w czasie II wojny światowej, gdzie nawet więźniowie obozów koncentracyjnych otrzymywali trzy posiłki dziennie każdego dnia w miesiącu. Skarżący podkreślił, że mimo spełniania wszystkich kryteriów organ wydał decyzję o odmowie przyznania mu wnioskowanej pomocy w formie zasiłku. Tym samym pozostał on bez jakichkolwiek środków do życia i nie jest w stanie zaspokoić swoich niezbędnych potrzeb bytowych. Organ pozbawił go jedynych środków do życia, tym samym uniemożliwiając życie w warunkach odpowiadających godności człowieka.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 25 czerwca 2024 r. skarżący na pytanie Sądu, czy nie ubiegał się o orzeczenie o niepełnosprawności, odpowiedział, że został przez urząd pracy skierowany do lekarza medycyny pracy, który wyjaśnił mu, że jego dolegliwości alergiczne są sezonowe i nie otrzyma orzeczenia o niepełnosprawności.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Skarga podlega oddaleniu.

Ze względu sposób sformułowania zarzutów skargi Sąd wyjaśnia, że nie ma obowiązku odniesienia się do wszystkich podniesionych przez stronę zarzutów, a jedynie do tych, które mogą mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy

o pomocy społecznej.

Zgodnie z art. 2 ust. 1 u.p.s. pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zadaniem pomocy społecznej jest wspieranie osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwianie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka, a także zapobieganie wskazanym w art. 2 ust. 1 u.p.s. trudnym sytuacjom przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem (art. 3 ust. 1 i 2 u.p.s.), przy czym rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 u.p.s.). Pomoc społeczna udzielana jest bowiem osobom czy rodzinom m.in. z powodu ubóstwa, sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby (art. 7 u.p.s.), z zaznaczeniem, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny być uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 u.p.s.). Z treści wyżej przytoczonych przepisów wynika zatem, że pomoc społeczna umożliwia "osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych" i jedynie "wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb".

Pomoc społeczna spełnia zatem jedynie rolę subsydiarną, wymagając współdziałania beneficjenta udzielanej pomocy w rozwiązywaniu jego trudnej sytuacji życiowej. Skoro ustawa o pomocy społecznej formułuje zasadę, zgodnie z którą każda osoba ma obowiązek pełnego wykorzystania własnych uprawnień, zasobów i możliwości w celu pokonania trudnej sytuacji życiowej, to oznacza to, że jeśli osoba ta nie wykonuje takiego obowiązku, to nie występuje podstawowa przesłanka udzielenia jej pomocy ze środków publicznych. Pomoc przyznawana na podstawie omawianej ustawy - bez względu na jej rodzaj - ma charakter jedynie przejściowy i zakłada wykształcenie odpowiednich postaw u osób z niej korzystających w celu pokonania życiowych trudności. Pomoc ta nie może w żadnym wypadku zamieniać się w stałe i jedyne źródło utrzymania dla występujących o nią osób.

Jednym ze świadczeń pieniężnych jest zasiłek celowy, o którego przyznanie wystąpił skarżący we wniosku z 3 kwietnia 2023 r. Zgodnie z art. 39 ust. 1 u.p.s., w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Organ pomocy społecznej, oprócz ustalenia, czy wystąpiły pozytywne przesłanki przyznania powyższego świadczenia, zobowiązany jest także ustalić, czy ewentualne wystąpienie przesłanek wymienionych w art. 11 ust. 2 tej ustawy powinno przemawiać za odmową przyznania świadczenia bądź ograniczeniem jego wysokości.

Jak wynika z treści zaskarżonej decyzji, powodem odmowy przyznania skarżącemu wnioskowanej przez niego pomocy były: brak współdziałania skarżącego w rozwiązywaniu jego trudnej sytuacji życiowej poprzez negowanie przedstawionych propozycji związanych z odbyciem szkoleń i kursów zwiększających możliwości na rynku pracy oraz odmowa podpisania przez skarżącego kontraktu socjalnego.

Ustawodawca zasadniczą wagę przywiązuje do współdziałania świadczeniobiorcy z pracownikami pomocy społecznej. W szczególności, zgodnie z art. 4 u.p.s., osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Natomiast art. 11 ust. 2 u.p.s. wymienia szereg okoliczności związanych z brakiem współpracy zainteresowanych z organami pomocy społecznej. Zgodnie z tym przepisem brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych, prac społecznie użytecznych (...) mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Ustawodawca przyjął, że celem pomocy społecznej nie jest trwałe wyręczanie beneficjenta w zaspokajaniu jego potrzeb bytowych, lecz jego aktywizacja, tak, aby mógł samodzielnie zaspokajać swe potrzeby. Natomiast celem uregulowanego w art. 108 u.p.s. kontraktu socjalnego jest określenie sposobu współdziałania w rozwiązywaniu problemów beneficjenta pomocy społecznej oraz wzmocnienie jego aktywności i samodzielności życiowej, zawodowej lub przeciwdziałanie wykluczeniu społecznemu.

W związku z powyższym niezwykle istotna jest realizacja obowiązku współdziałania przez osobę zainteresowaną, ponieważ pomoc społeczna nie może się sprowadzać do prostego rozdawnictwa świadczeń. Dlatego też bierna bądź roszczeniowa postawa podmiotów objętych pomocą może spowodować odmowę przyznania świadczenia bądź wstrzymanie jego wypłaty.

Jak wynika z akt niniejszej sprawy, a także wiedzy posiadanej przez Sąd z urzędu w związku z innymi sprawami skarżącego toczącymi się przed tutejszym Sądem skarżący jest osobą długotrwale bezrobotną, składającą dużą liczbę wniosków o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej i wbrew jego twierdzeniom nie podejmującą realnych działań zmierzających do poprawy sytuacji bytowej, w tym faktycznego podjęcia zatrudnienia. Wnioskodawca, składając wnioski o świadczenia z pomocy społecznej, powołuje się na swój stan zdrowia i choroby, które uniemożliwiają mu podjęcie pracy, a także brak ofert odpowiadających jego wykształceniu, doświadczeniu zawodowemu oraz fakt, że proponowane przez MOPS w P. szkolenia nie gwarantują mu zatrudnienia.

W przedmiotowej sprawie organy i Sąd nie kwestionują faktu leczenia się skarżącego w kierunku alergii i astmy. Co jednak kluczowe, skarżący nie ma ustalonej przez specjalistów z zakresu medycyny niezdolności do jakiejkolwiek pracy czy też pracy określonego rodzaju. Oczywiste jest natomiast, że nawet osoby z ustaloną niepełnosprawnością w stopniu lekkim są czynne zawodowo, wykonując prace odpowiednie do swych możliwości psychofizycznych. Skarżący wskazuje, że cierpi na alergię i astmę, jednak należy podkreślić, że nie stanowi to przeszkody w podjęciu pracy. Alergia jest obecnie dość powszechną chorobą, na którą cierpi większa część społeczeństwa. Aktualny rozwój medycyny i farmakologii pozwala obecnie na normalne funkcjonowanie osób zarówno z alergią, jak i astmą. Osoby cierpiące na te choroby pracują i funkcjonują w społeczeństwie. W związku z powyższym nie można uznać, że stan zdrowia uniemożliwia skarżącemu podjęcie pracy i rozwiązanie jego trudnej sytuacji finansowej. Skarżący jest osobą zdrową, w wieku aktywności zawodowej (47 lat), posiadającą wykształcenie wyższe techniczne, na które obecnie na rynku pracy jest zapotrzebowanie, jednak odrzuca oferty szkoleń, które przedstawia pracownik socjalny, co oznacza, że w istocie skarżący nie dąży do poprawy swojej sytuacji i nie wykorzystuje wszystkich możliwości, aby uzyskać środki na utrzymanie.

Pomimo bezspornego uznania, że skarżący nie ma żadnego stałego źródła utrzymania i spełnia kryterium dochodowe, odmowa przyznania mu zasiłku celowego jest ze wszech miar uzasadniona. Spełnienie przesłanki bezrobocia określonej w art. 7 u.p.s. nie stanowi bowiem gwarancji przyznania wnioskowanego świadczenia z pomocy społecznej. Natomiast w niniejszej sprawie ziściła się przesłanka odmowy przyznania świadczenia w postaci braku współdziałania z pracownikiem socjalnym (art. 11 ust. 2 u.p.s.). Skarżący ma wynikające ze stanu zdrowia, wieku oraz wykształcenia możliwości samodzielnego przezwyciężenia trudnej sytuacji finansowej, w jakiej się znajduje, a jeżeli faktycznie ma problemy ze znalezieniem zatrudnienia na rynku lokalnym, powinien poszukać pracy poza nim. Odmówił natomiast podpisania zaproponowanego przez pracownika socjalnego kontraktu socjalnego, składając jednocześnie kolejne wnioski o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej. W ocenie Sądu już ta okoliczność stanowi wystarczającą przesłankę uzasadniającą przyjęcie przez organy braku współpracy skarżącego w przezwyciężaniu jego trudnej sytuacji życiowej, a co za tym idzie, podstawę odmowy przyznania żądanych przez skarżącego świadczeń z pomocy społecznej. Należy podkreślić, że w świetle dyspozycji art. 11 ust. 2 u.p.s. odmowa zawarcia kontraktu socjalnego może stanowić samodzielną podstawę odmowy przyznania świadczenia z pomocy społecznej. Jakkolwiek z przepisu tego wynika, że w przypadku braku współdziałania w postaci odmowy podpisania kontraktu socjalnego organ "może", a więc nie musi, odmówić przyznania świadczenia, to jednak skorzystanie z tej kompetencji przez organ w okolicznościach kontrolowanej sprawy uznać należy za uprawnione. Sąd podziela stanowisko wyrażone w wyroku WSA w Warszawie z dnia 23 października 2012 r., (I SA/Wa 1319/12), zgodnie z którym odmowa zawarcia kontraktu socjalnego może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, zwłaszcza gdy chodzi o osobę młodą, zdrową, od której decyzji w dużej mierze zależy to, czy przezwycięży swą trudną sytuację życiową (inaczej niż np. osoby niepełnosprawne w stopniu znacznym, czy niezdolne do jakiejkolwiek pracy, co jednak w niniejszej sprawie nie ma miejsca). Natomiast twierdzenia skarżącego wskazujące, że taki kontrakt nie powstał, są nieprawdziwe. W aktach sprawy dotyczącej przyznania skarżącemu pomocy w formie sfinansowania jednego gorącego posiłku dziennie na okres od 21 lutego 2023 r. do 30 czerwca 2023 r. (decyzja z 20 lutego 2023 r. znak: [...], sprawa przed tutejszym Sądem – II SA/Lu 147/24) widnieje zarówno projekt kontraktu socjalnego z dnia 16 lutego 2023 r., jak i wezwanie z dnia 9 lutego 2023 r. do udziału w czynnościach w dniu 16 lutego 2023 r. w celu ustalenia planu pomocy i zawarcia kontraktu socjalnego, z którym skarżący zapoznał się w dniu 9 lutego 2023 r. podczas sporządzania rodzinnego wywiadu środowiskowego. W odpowiedzi na wskazane wezwanie skarżący złożył wniosek o wyłączenie pracownika socjalnego.

Kontrakt socjalny jest umową zawieraną pomiędzy stroną i pracownikiem socjalnym (art. 6 pkt 6 i art. 108 ust. 1 u.p.s.) mającą doprowadzić do określenia wzajemnych praw i obowiązków stron umowy, z uwzględnieniem indywidualnej sytuacji osoby ubiegającej się o pomoc. Przy jego zawieraniu istotne znaczenie ma wiedza i doświadczenie pracownika socjalnego, który ma specjalistyczne przygotowanie zawodowe w celu pomocy osobom znajdującym się w trudnej sytuacji życiowej. Jeżeli jednak skarżący nie ma zamiaru podjęcia próby sformułowania treści kontraktu socjalnego z udziałem pracownika socjalnego, to nie może twierdzić, że taki kontrakt nigdy nie powstał.

W orzecznictwie przyjmuje się, że przez współdziałanie osoby ubiegającej się o pomoc należy rozumieć gotowość do podjęcia współpracy z pracownikiem socjalnym oraz skorzystanie z jego uzasadnionych i rozsądnych propozycji pomagających osobie przezwyciężyć trudne sytuacje życiowe, w jakich się znalazła w celu "wyjścia" z systemu pomocy społecznej i umożliwienia samodzielnego i odpowiedzialnego życia w społeczeństwie (por. np. wyrok WSA w Gdańsku z 5 lipca 2023 r., III SA/Gd 1015/22). Występując o udzielenie wsparcia na zasadach określonych w ustawie o pomocy społecznej, wnioskodawca musi akceptować reguły procedowania w tej materii. Oznacza to, że zobligowany jest do współdziałania z pracownikiem socjalnym. Natomiast skarżący błędnie przyjmuje, że to pracownik socjalny ma z nim współpracować.

Wbrew twierdzeniom skarżącego w aktach sprawy (k. 12 akt adm.) znajduje się adnotacja sporządzona w trybie art. 72 k.p.a., z której wynika, że w dniu 17 kwietnia 2023 r. telefonicznie przekazano skarżącemu bezpłatne oferty szkoleń oferowane przez C. N. i B. "Ż." w P.. W odpowiedzi na powyższe skarżący w dniu 18 kwietnia 2023 r. telefonicznie poinformował pracownika socjalnego, że nie ma sensu tracić czasu na zbędne, jego zdaniem, działania (k. 13 akt adm.). Powyższe potwierdza, że organ pomocowy składał skarżącemu propozycję szkoleń i kursów zawodowych w celu przezwyciężenia jego trudnej sytuacji. Skoro skarżący nie jest w stanie znaleźć na rynku lokalnym pracy w swoim zawodzie, winien rozważyć i podjęć próby przekwalifikowania się bądź podjęcia jakiejkolwiek pracy, nawet niezgodnej z wykształceniem i kwalifikacjami, ale dającej możliwość uzyskania we własnym zakresie środków na zaspokojenie potrzeb bytowych.

Wbrew twierdzeniom skarżącego, zgromadzony materiał dowodowy potwierdza, że opłaty za mieszkanie siostry, w którym skarżący mieszka, ponoszą jego rodzice. Wynika to z aktualizacji wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 19 kwietnia 2023 r. z rodzicami skarżącego: I. i Z. S., w czasie którego przedstawili potwierdzenia dokonanych opłat. W czasie wywiadu oświadczyli także, że skarżący, przebywając u nich, korzysta z komputera, Internetu oraz pralki. Ponadto matka skarżącego oświadczyła, że w czasie odwiedzin syna zapewnia mu ciepły posiłek, a rodzice dostarczają mu podstawowe produkty żywnościowe.

Mając powyższe na względzie, w ocenie Sądu organy prawidłowo zgromadziły materiał dowodowy w pełni wystarczający do rozstrzygnięcia sprawy. Z akt administracyjnych w sposób nie budzący wątpliwości wynika, że skarżący odmówił współdziałania z pracownikami pomocy społecznej w celu rozwiązywania swojej trudnej sytuacji życiowej. Stwierdzić należy, że rozstrzygnięcia organów administracji w pełni odpowiadają wymogom z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i 107 § 3 k.p.a.

Wskazać należy, że dla skuteczności zarzutu naruszenia zasady czynnego udziału strony w toczącym się postępowaniu administracyjnym koniecznym jest wykazanie, że zarzucane uchybienie uniemożliwiło stronie przeprowadzenie konkretnych czynności procesowych, a w następstwie realizację przysługujących jej praw i nie mogło być konwalidowane na późniejszych etapach tego postępowania, jak również, że naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy. Zarzut uchybienia art. 10 § 1 k.p.a. może stanowić podstawę do uchylenia decyzji jedynie wówczas, gdy strona wykaże, że naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy. Innymi słowy, strona musi wykazać, że gdyby do takiego uchybienia nie doszło, wynik sprawy byłby odmienny. Skarżący nie wykazał, w jaki konkretnie sposób niezapewnienie mu czynnego udziału w postępowaniu wpłynęło na zapadłe rozstrzygnięcie oraz jakie – inne niż już podniesione – okoliczności mógł on powołać. Należy także zwrócić uwagę, że skarżący był w dniu 6 czerwca 2023 r. umówiony w siedzibie MOPS w P. w celu wglądu w akta oraz sporządzania kserokopii i fotokopii wybranej przez niego dokumentacji. Na umówione spotkanie nie stawił się (k. 31 akt adm.).

W związku z powyższym Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa. W ocenie Sądu nie doszło do naruszenia przepisów procesowych, stan faktyczny sprawy został ustalony prawidłowo, a rozstrzygnięcia organów w okolicznościach tej sprawy nie mogą być potraktowane jako wykraczające poza granice przyznanego organom uznania administracyjnego. Ustawa o pomocy społecznej nie dopuszcza możliwości uczynienia z pomocy społecznej stałego źródła dochodów, ani nie pozwala na udzielenie tej pomocy osobom, które dysponują możliwościami samodzielnego przezwyciężenia trudności, na jakie napotkały lub też realizowania tylko takiej formy pomocy, jakiej strona oczekuje. W niniejszej sprawie organy prawidłowo stwierdziły brak współdziałania ze strony skarżącego w przezwyciężeniu jego trudnej sytuacji życiowej, uzasadniający odmowę przyznania żądanego zasiłku.

W tym stanie rzeczy Sąd oddalił skargę jako niezasadną na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935).