II SA/Wa 2360/21 - Wyrok

Data orzeczenia	2022-02-18	
Data wpływu	2021-06-24	
Sąd	Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie	
Sędziowie	Ewa Kwiecińska /przewodniczący sprawozdawca/
Ewa Radziszewska-Krupa
Joanna Kube	
Symbol z opisem	6145 Sprawy dyrektorów szkół	
Sygn. powiązane	III OSK 1634/22	
Skarżony organ	Wójt Gminy	
Treść wyniku	Oddalono skargę	
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kwiecińska (spr.), Sędzia WSA Joanna Kube, Sędzia WSA Ewa Radziszewska-Krupa, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 lutego 2022 r. sprawy ze skargi W. K. na zarządzenie Wójta Gminy [...] z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odwołania ze stanowiska dyrektora Zespołu Szkół w [...] oddala skargę.	
Uzasadnienie
Wójt Gminy [...] wydał w dniu [...] marca 2021 r. zarządzenie nr [...], którym działając na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 5 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2020 r. poz. 713 ze zm.) oraz art. 66 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 29 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (Dz. U. z 2020 r. poz. 910 ze zm.), po zasięgnięciu opinii [...] Kuratora Oświaty, odwołał W. K. ze stanowiska dyrektora Zespołu Szkół w [...] z dniem [...] kwietnia 2021 r. bez wypowiedzenia (§ 1), stwierdził, że z dniem odwołania tracą moc wszelkie udzielone jej jako dyrektorowi pełnomocnictwa (§ 2) oraz nadmienił, że zarządzenie wchodzi w życie z dniem podpisania (§ 3).

W uzasadnieniu zarządzenia z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] organ wyjaśnił, że W. K. została powołana na stanowisko dyrektora Zespołu Szkół w [...] od [...] września 2013 r. do [...] sierpnia 2018 r., a następnie od [...] września 2018 r. do [...] sierpnia 2023 r. W trakcie pełnienia funkcji dyrektora strona popełniła czyn naruszający prawa i dobro dziecka, uderzając w dniu [...] grudnia 2019 r. ucznia w twarz.

W wyniku przeprowadzonego postępowania dyscyplinarnego Komisja Dyscyplinarna dla Nauczycieli przy Wojewodzie [...] uznała W. K. winną w całości popełnienia zarzucanego jej czynu i wymierzyła karę określoną w art. 76 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela. Komisja stwierdziła, iż opełniając opisany czyn W. K. uchybiła godności zawodu nauczyciela oraz obowiązkom, o których mowa w art. 6 Karty Nauczyciela, w szczególności w zakresie rzetelnego realizowania zadań związanych z powierzonym stanowiskiem oraz podstawowymi funkcjami szkoły: dydaktyczną, wychowawczą i opiekuńczą, zadań związanych z zapewnieniem bezpieczeństwa uczniom w czasie zajęć organizowanych przez szkołę.

Zachowanie strony zostało uznane za naganne i odebrane negatywnie przez część środowiska szkolnego, rodziców, lokalną społeczność oraz organ prowadzący. Nadrzędnym działaniem dyrektora szkoły powinno być dobro dziecka. Postępowanie strony podważyło zaufanie do jej osoby, jako osoby zaufania publicznego, ale także Zespołu Szkół w [...], Spowodowało utratę wiarygodności i obawy o bezpieczeństwo dzieci i uczniów.

W treści zarządzenia z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] organ nadmienił ponadto, iż W. K., działając w imieniu pracodawcy – Zespołu Szkół w [...], naruszyła przepisy prawa art. 109 § 1 i art. 110 ustawy – Kodeks pracy. Dwukrotnie w dniu [...] lutego 2021 r. i ponownie w dniu [...] lutego 2021 r. nałożyła na pracownika kary porządkowe (kary nagany) za naruszenie obowiązków pracowniczych: opuszczenia stanowiska pracy w dniu [...] grudnia 2020 r. oraz opuszczenia miejsca pracy w dniu [...] stycznia 2021 r. Informacje o naruszeniu obowiązków pracowniczych dyrektor powzięła w dniach [...] stycznia 2021 r. i [...] stycznia 2021 r. W ocenie Wójta Gminy [...] zastosowanie kar porządkowych nastąpiło w obydwu przypadkach z naruszeniem art. 109 § 1 i § 2 Kodeksu pracy po upływie terminu, a ponadto bez uprzedniego wysłuchania pracownika. Naruszony został także art. 110 Kodeksu pracy w przypadku nałożenia kary nagany w dniu [...] lutego 2021 r., poprzez brak poinformowania pracownika o prawie zgłoszenia sprzeciwu i terminie jego wniesienia.

Wójt nadmienił, iż zgodnie z art. 109 § 1 Kodeksu pracy, kara nie może być zastosowana po upływie 2 tygodni od powzięcia wiadomości o naruszeniu obowiązku pracowniczego i po upływie 3 miesięcy od dopuszczenia się tego naruszenia. Stosownie zaś do § 2 ww. artykułu kara może być zastosowana tylko po uprzednim wysłuchaniu pracownika. Z treści art. 110 Kodeksu pracy wynika natomiast, że o zastosowanej karze pracodawca zawiadamia pracownika na piśmie, wskazując rodzaj naruszenia obowiązków pracowniczych i datę dopuszczenia się przez pracownika tego naruszenia oraz informując go o prawie zgłoszenia sprzeciwu i terminie jego wniesienia. Zdaniem Wójta Gminy [...] postępowanie W. K. w sprawie zastosowania kar porządkowych narusza przepisy prawa oraz jest naganne. Kara została uznana za niebyłą po uwzględnieniu wniesionego przez pracownika sprzeciwu.

Organ podkreślił, że postępowanie wyjaśniające, a następnie postępowanie dyscyplinarne prowadzone w związku z popełnieniem przez W. K. czynu naruszającego prawa i dobro dziecka, były zgodne z zasadami określonymi przepisami prawa, w tym obowiązującymi procedurami, zapewniającymi pełny udział obwinionej w toku ich prowadzenia.

W ocenie Wójta postępowanie W. K. rodzi poważne zastrzeżenia w zakresie rzetelnego, etycznego i moralnego postępowania przy rozstrzyganiu i wyjaśnianiu spraw. W wielu sprawach stwierdzenia strony zaprzeczają faktom. Nie są też zgodne ze stanem faktycznym wyjaśnienia W. K. z dnia [...] stycznia 2021 r., w których stwierdziła, że nigdy nie zostały wydane żadne zalecenia pokontrolne.

Organ podniósł, iż Kuratorium Oświaty w [...] po przeprowadzeniu kontroli w Zespole Szkół w [...] w dniu [...] stycznia 2020 r., wydało zalecenia dotyczące między innymi wykonywania zadań związanych z zapewnieniem bezpieczeństwa uczniom, zgodnie z art. 68 ust. 1 pkt 6 ustawy – Prawo oświatowe.

Wójt Gminy [...] nadmienił, iż w Zespole Szkół w [...] od kilku lat istnieje, nierokujący na rozwiązanie, konflikt części środowiska szkolnego (nauczycieli i pracowników niepedagogicznych), uniemożliwiający prawidłowe zarządzanie zespołem i stanowiący zagrożenie dla interesu szkoły, uczniów i pracowników, rodziców i lokalnej społeczności. Działania W. K. są przedmiotem licznych skarg członków Rady Pedagogicznej i pracowników Zespołu Szkół do organu prowadzącego, [...] Kuratora Oświaty, związków zawodowych czy lokalnych mediów.

Rada Gminy [...], rozpatrując skargę wniesioną przez członków Rady Pedagogicznej i pracowników Zespołu Szkół w [...] w dniu [...] listopada 2020 r., na działalność W. K., uznała skargę za zasadną (uchwała nr [...] Rady Gminy [...] z dnia [...] stycznia 2021 r., w sprawie rozpatrzenia skargi na działalność dyrektora Zespołu Szkół w [...]). W dniu [...] stycznia 2021 r. Radni Gminy [...], reprezentujący miejscowości, z których dzieci uczęszczają do Zespołu Szkół w [...], złożyli wniosek o zdymisjonowanie dyrektor Zespołu Szkół w [...]. W ocenie składających wniosek, zachowanie strony dyskwalifikuje ją jako pełniącą funkcję dyrektora. Podobne zdanie wyraziła część rodziców dzieci uczęszczających do Zespołu Szkół w [...] (pismo z dnia [...] listopada 2020 r.), którzy uznali, że zawieszona w obowiązkach dyrektor nie powinna zostać przywrócona na stanowisko dyrektora ww. Zespołu Szkół.

Organ uznał, że dokonywane przez dyrektora naruszenia stanowią przypadki szczególnie uzasadnione, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy – Prawo oświatowe.

Wójt Gminy [...] wystąpił do [...] Kuratora Oświaty w [...] o wydanie opinii w sprawie odwołania W. K. ze stanowiska dyrektora Zespołu Szkół w [...] bez wypowiedzenia. [...] Kurator Oświaty przy piśmie z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] zaopiniował pozytywnie wskazany wniosek.

W. K. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na zarządzenie Wójta Gminy [...] z dnia [...] marca 2021 r. nr [...].

Zaskarżonemu zarządzeniu skarżąca zarzuciła obrazę art. 66 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 29 ust. 1 pkt. 2 ustawy - Prawo oświatowe, polegającą na sprzecznym z prawem odwołaniu ze stanowiska dyrektora Zespołu Szkół poprzez uznanie, iż zaistniał "szczególnie uzasadniony przypadek", podczas gdy w uzasadnieniu zarządzenia nie wykazano takich znamion.

Skarżąca wniosła o uwzględnienie skargi, stwierdzenie nieważności zarządzenia oraz o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego. Wniosła też o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentów. Domagała się zażądania od Rady Gminy [...] protokołów z dnia [...] stycznia 2021 r., i z dnia [...] lutego 2021 r. sesji Rady Gminy [...] w formie papierowej i w wersji nagrania na płycie CD, na okoliczność podjęcia uchwały nr [...], wypowiedzi dotyczących W. K. i stawianych jej zarzutów, przyznania się radnego M. D. do stronniczości przy głosowaniu nad uchwałą nr [...] Rady Gminy [...] z dniu [...] stycznia 2021 r., a następnie przeprowadzenie z nich dowodu poprzez odsłuchanie nagrań na rozprawie.

Zdaniem skarżącej odwołanie ze stanowiska dyrektora szkoły ma charakter władczy i podejmowane jest w trybie uznania administracyjnego. Nie oznacza jednak swobody i dowolności organu w tym względzie.

W opinii strony istota sprawy sprowadza się do ustalenia, czy wystąpił "szczególnie uzasadniony przypadek", o którym mowa w art. 66 § 1 pkt 2 ustawy - Prawo oświatowe. Zdaniem skarżącej żadna z okoliczności opisanych przez organ, a wskazana jako podstawa jej odwołania ze stanowiska dyrektora szkoły nie wykazuje znamion przypadku szczególnie uzasadnionego.

Za naruszenie nietykalności cielesnej dziecka strona została uznana za winną i wymierzono jej karę nagany z ostrzeżeniem. Kara taka wywołuje określone skutki prawne i nie ulega zatarciu z mocy prawa przez 3 lata od daty prawomocnego orzeczenia o ukaraniu. Za uchybienie godności nauczyciela i naruszenie praw dziecka skarżąca została już ukarana. Wójt Gminy wiedział o postępowaniu i zapadłym orzeczeniu dyscyplinarnym. Jednak gdy orzeczenie to stało się prawomocne, ponownie powierzył skarżącej pełnienie funkcji dyrektora Zespołu Szkół w [...] z dniem [...] grudnia 2020 r. W dacie podjęcia decyzji o ponownym powierzeniu skarżącej funkcji dyrektora Zespołu Szkół w [...], Wójt Gminy [...] nie uznał wskazanych okoliczności za szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa w art. 66 ust. 1 pkt. 2 ustawy – Prawo oświatowe. Omawiana okoliczność nie uległa zmianie, zatem – zdaniem skarżącej – nie można uznać jej za zasadną podstawę wydania zarządzenia o odwołaniu dyrektora w dniu [...] marca 2021 r.

Część rodziców dzieci uczęszczających do Zespołu Szkół w [...] skierowała do [...] Urzędu Marszałkowskiego w [...] pismo z dnia [...] listopada 2020 r. w którym uznała, że W. K. zawieszona w obowiązkach dyrektora Zespołu Szkół w [...] nie powinna zostać przywrócona na to stanowisko z uwagi na wymierzenie jej kary dyscyplinarnej nagany z ostrzeżeniem, a ponadto zastraszanie i szantażowanie rodziców oraz stosowanie mobbingu wobec pracowników, niekonwencjonalne metody wychowawcze w tym obelżywe nazywanie uczniów "bydłem", brak szacunku do drugiego człowieka, niezrównoważenie psychiczne i brak panowania nad emocjami, znęcanie się psychiczne nad pracownikami, uczniami, rodzicami, niską kulturę słowa i wulgarność.

Skarżąca podniosła, iż żadna z osób, które podpisały się pod tym pismem nie złożyła zawiadomienia o przestępstwie psychicznego znęcanie się, w tym zakresie nie było przeciwko W. K. prowadzone jakiekolwiek postępowanie. Skarżąca nie miała możliwości ustosunkowania się do wskazanych w piśmie zarzutów. Skala pomówień zmusiła ją do podjęcia działań w celu ochrony dobrego imienia i dóbr osobistych przed sądem.

Jednak Wójt Gminy [...] po uzyskaniu informacji o treści ww. pisma z dnia [...] listopada 2020 r. nie podjął żadnych czynności władczych, które miałyby na celu wyjaśnienie wskazanych w nim zarzutów. Wójt po zapoznaniu się z ww. pismem przywrócił W. K. na stanowisko dyrektora Zespołu Szkół, co wskazuje na to, że nie uznał oskarżeń za zasadne.

Odnośnie twierdzeń o zastosowaniu wobec pracownika kary porządkowej po upływie terminu, bez uprzedniego wysłuchania pracownika oraz bez poinformowania go o prawie zgłoszenia sprzeciwu i terminie jego wniesienia, skarżąca podniosła, iż po stwierdzeniu naruszeń praw pracowniczych uchyliła wydaną karę porządkową. W takiej sytuacji zasadność przestrzegania wymogów formalnych przy wymierzaniu kar nie może być traktowane jako rażące naruszenie prawa. Podniosła, iż jako dyrektor szkoły korzystała z uprawnień władczych, a w przypadku stwierdzenia uchybienia w obowiązkach pracownika miała prawo zastosować karę porządkową.

Skarżąca podniosła, że pełniła funkcję dyrektora Zespołu Szkól w [...] od dnia [...] września 2013 r. Przez 7 lat była bardzo wysoko oceniana przez organ prowadzący. W okresie tym przeprowadzone były kontrole przez Kuratorium Oświaty w [...], organ założycielski Wójta Gminy [...], Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w [...], Państwową Powiatową Stację Sanitarno-Epidemiologiczną w [...], Państwową Inspekcję Pracy w [...] Oddział w [...], Komendanta Powiatowego Państwowej Straży Pożarnej w [...]. W toku kontroli nie zostały stwierdzone żadne nieprawidłowości w działaniu dyrektora. Zalecenia pokontrolne Kuratorium Oświaty w [...] z dnia [...] stycznia 2020 r. były związane z badaniem ankietowym na terenie szkoły przeprowadzonym przez Kuratorium Oświaty w [...]. Z analizy wskazanego badania wynikało, że "co szósty badany uczeń nie czuje się w szkole bezpiecznie, zatem należy dokonać w szkole pogłębionej analizy wyników ankiety i wykorzystać je do poprawy jakości pracy szkoły.". Zalecenia dotyczyły "wykonania zadania związanego z zapewnieniem bezpieczeństwa uczniom zgodnie z art. 68 ust. 1 pkt. 6 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r., Prawo oświatowe (Dz. U. z 2019r., poz. 1148 ze zm.).".

Zdaniem strony powoływanie takiej okoliczności, jako podstawy odwołania dyrektora w rozumieniu art. 66 ust. 1 pkt. 2 ustawy – Prawo oświatowe, nie może w żaden sposób zostać uznane i interpretowane jako "przypadek szczególnie uzasadniony", a już zupełnie nie może stanowić przykładu nierzetelnego, czy nieetycznego postępowania dyrektora, zarzutu o wypowiadanie nieprawdy i zaprzeczanie faktom.

Skarżąca zgodziła się z twierdzeniem organu, iż konflikt między częścią środowiska szkolnego istniał od co najmniej kilku lat i nie był związany wyłącznie z jej osobą. Istniał on bowiem w czasie, gdy funkcje dyrektora pełniła inna osoba. Wójt Gminy nie miał żadnego pomysłu na jego rozwiązanie. Podniosła jednak, że znaczna część nauczycieli i pracowników szkoły oraz rodziców popiera ją i jej działania.

W. K. nadmieniła także, iż postępowanie w związku z podjęciem przez Radę Gminy [...] w dniu [...] stycznia 2021 r. uchwały nr [...] o zasadności skargi Rady Pedagogicznej i pracowników Zespołu Szkół w [...] na działalność dyrektora rodzi wątpliwości co do bezstronności zarówno członków Komisji Skarg, Wniosków i Petycji, jak i części radnych.

Podsumowując, W. K. podniosła, iż odwołanie dyrektora na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy – Prawo oświatowe w czasie roku szkolnego bez wypowiedzenia z uwagi na przypadek szczególnie uzasadniony nie może nastąpić z przyczyn wymienionych w punkcie 1 lit. b lub c tego artykułu, czyli w przypadku negatywnej oceny pracy lub wykonywania zadań w zakresie działalności finansowej i administracyjnej bądź też złożenia przez organ sprawujący nadzór pedagogiczny wniosku, o którym mowa w art. 56 ust. 3. Odwołanie na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 2 musi spełniać przypadki, "szczególnie uzasadnione", których ustawa wprost nie wskazuje. Przyczyny muszą być niezwykle ważne, a zwolnienie nie powinno być też dokonane w dowolnym czasie w relacji do zdarzeń je uzasadniających. Powód zwolnienia musi wynikać z okoliczności nagłych, które będą miały miejsce aktualnie, są to sytuacje drastyczne, rażąco sprzeczne z celami powołania na stanowisko. Chodzi o zachowania, w wyniku zaistnienia których nie ulega wątpliwości, że dyrektor utracił zdolność wykonywania powierzonej mu funkcji z przyczyn etycznych lub rażącej niekompetencji w realizacji obowiązków na nim spoczywających.

Okoliczności wskazane w uzasadnieniu zaskarżonego zarządzenia nie wyczerpują pojęcia "szczególnie uzasadnionego przypadku" zawartego w art. 66 ust. 1 pkt. 2 ustawy – Prawo oświatowe.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał twierdzenia zawarte w uzasadnieniu przedmiotowego zarządzenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy sąd administracyjny w zakresie swojej właściwości rzeczowej ocenia zaskarżony akt z punktu widzenia jego zgodności z prawem, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania zakwestionowanego aktu. Oznacza to, iż w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty dotyczące słuszności bądź celowości zaskarżonego aktu. Badana jest jedynie jego legalność czyli zgodność danego aktu z przepisami prawa materialnego i prawidłowość postępowania poprzedzającego jego wydanie. Ponadto, stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej powoływanej w skrócie jako "P.p.s.a.") sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, przy czym nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Orzekając w tak określonym zakresie kognicji, Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonego zarządzenia wykazało, że nie jest ono dotknięte uchybieniami uzasadniającymi stwierdzenie jego nieważności.

Przedmiotem kontroli sądowej skarżąca uczyniła zarządzenie Wójta Gminy [...] z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] odwołujące skarżącą ze stanowiska Zespołu Szkół w [...] w trybie natychmiastowym, to jest bez wypowiedzenia.

Materialnoprawną podstawę wydanego zarządzenia stanowił w art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy - Prawo oświatowe, zgodnie z którym organ, który powierzył nauczycielowi stanowisko kierownicze w szkole lub placówce – w przypadkach szczególnie uzasadnionych, po zasięgnięciu opinii kuratora oświaty [...] może odwołać nauczyciela ze stanowiska kierowniczego w czasie roku szkolnego bez wypowiedzenia.

Mając na uwadze treść wskazanej regulacji normatywnej, zaznaczyć należy, że odwołanie ze stanowiska dyrektora szkoły ma charakter kompetencji władczej organu jednostki samorządu terytorialnego, związanej z wykonywaniem publicznoprawnych zadań w zakresie oświaty i podejmowane jest ono w trybie uznania administracyjnego. Nie oznacza to jednak, że organ prowadzący ma pełną swobodę w tym względzie. Zastosowanie cytowanego wyżej przepisu może mieć bowiem miejsce wyłącznie w sytuacji wystąpienia w sprawie "szczególnie uzasadnionego przypadku" uzasadniającego odwołanie w trybie natychmiastowym oraz zachowania przewidzianych w art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy – Prawo oświatowe wymogów formalnych, to jest uzyskania opinii organu nadzoru. Orzeczenie o odwołaniu ze stanowiska w trybie natychmiastowym nie może być zatem dowolne i musi zostać uzasadnione poprzez przedstawienie przez organ okoliczności wypełniających przesłankę "przypadku szczególnie uzasadnionego".

W przedmiotowej sprawie wydanie zaskarżonego zarządzenia zostało poprzedzone uzyskaniem pozytywnej opinii [...] Kuratora Oświaty (z dnia [...] marca 2020 r.), która – co należy podkreślić, nie miała charakteru wiążącego dla organu podejmującego decyzję w przedmiocie odwołania.

Zasadnicza istota sporu sprowadza się jednakże do ustalenia, czy w przedmiotowej sprawie wystąpił "szczególnie uzasadniony przypadek", o którym mowa w art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy – Prawo oświatowe, to jest czy w tym pojęciu mieszczą się ustalone i przedstawione przez organ okoliczności dotyczące działań skarżącej jako dyrektora Zespołu Szkół w [...].

W ocenie organu, który wydał zaskarżone zarządzenie odwołanie skarżącej ze stanowiska dyrektora szkoły uzasadnione było z następujących względów:

- prawomocnego ukarania skarżącej karą dyscyplinarną, o której mowa w art. 76 ust. 1 pkt 1 ustawy – Karty Nauczyciela za naruszenie prawa i dobra dziecka oraz nietykalności cielesnej poprzez uderzenie w dniu [...] grudnia 2019 r. ucznia w twarz,

- naruszenie art. 109 § 1 i art. 110 Kodeksu pracy poprzez dwukrotne nałożenie na pracownika kary nagany za opuszczenie stanowiska pracy w dniu [...] grudnia 2020 r. oraz opuszczenie miejsca pracy w dniu [...] stycznia 2021 r., pomimo upływu terminu do zastosowania kary porządkowej i bez uprzedniego wysłuchania pracownika,

- złożenie w dniu [...] stycznia 2021 r. niezgodnych ze stanem faktycznym wyjaśnień dotyczących zaleceń pokontrolnych wydanych przez Kuratora Oświaty w [...] w dniu [...] stycznia 2020 r.,

- pozostawanie, w nierokującym na rozwiązanie konflikcie z częścią środowiska szkolnego (nauczycieli i pracowników pedagogicznych), co powodowało składanie przez członków Rady Pedagogicznej i pracowników Zespołu Szkół w [...] licznych skarg do organu prowadzącego, [...] Kuratora Oświaty i związków zawodowych.

Mając na uwadze opisane powyżej okoliczności faktyczne, uznać należy, że rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy wymaga dokonania przez Sąd orzekający wykładni art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy – Prawo oświatowe i ustalenie, czy w omawianym przypadku wystąpiły określone w tym przepisie okoliczności uzasadniające odwołanie skarżącej ze stanowiska w trybie natychmiastowym.

W ocenie Sądu w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę nie ulega wątpliwości, że przepis art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy – Prawo oświatowe wprowadza nadzwyczajny tryb odwołania osoby, której powierzono stanowisko kierownicze i stanowi wyjątek od zasady stabilności stosunku zatrudnienia.

Przepis art. 66 wskazanej ustawy w ust. 1 pkt 1 przewiduje bowiem odwołanie nauczyciela ze stanowiska kierowniczego "w trybie zwykłym", stanowiąc, że organ:

1) odwołuje nauczyciela ze stanowiska kierowniczego w razie:

a) złożenia przez nauczyciela rezygnacji, za trzymiesięcznym wypowiedzeniem,

b) ustalenia negatywnej oceny pracy lub negatywnej oceny wykonywania zadań wymienionych w art. 57 ust. 2 w trybie określonym przepisami w sprawie oceny pracy nauczycieli – bez wypowiedzenia,

c) złożenia przez organ sprawujący nadzór pedagogiczny wniosku, o którym mowa w art. 56 ust. 3.

Użyte przez ustawodawcę w przepisie art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy – Prawo oświatowe pojęcie "przypadki szczególnie uzasadnione" jest z kolei pojęciem ogólnym, niedookreślonym. Analiza powyższego przepisu pozwala jednak na stwierdzenie, że odwołanie w czasie roku szkolnego bez wypowiedzenia z uwagi na przypadek szczególnie uzasadniony nie może nastąpić z przyczyn wymienionych w punkcie 1 lit. b lub c tego artykułu, to jest w przypadku negatywnej oceny pracy lub wykonywania zadań wymienionych w art. 57 ust. 2 ustawy (prawidłowość dysponowania przyznanymi szkole lub placówce środkami budżetowymi oraz pozyskanymi przez szkołę lub placówkę środkami pochodzącymi z innych źródeł, a także gospodarowania mieniem; przestrzeganie obowiązujących przepisów dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy pracowników i uczniów; przestrzeganie przepisów dotyczących organizacji pracy szkoły i placówki), to jest w zakresie działalności finansowej i administracyjnej oraz złożenia przez organ sprawujący nadzór pedagogiczny wniosku, o którym mowa w art. 56 ust. 3. Muszą to być zatem inne przypadki, "szczególnie uzasadnione", których ustawa wprost nie wymienia.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego oraz sądów administracyjnych (zob. w tej materii m.in. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 grudnia 2003 r.; sygn. akt I PK 103/03; publ. OSNP 2004/21/371 oraz wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 19 lutego 2002 r.; sygn. akt II SA 3053/01; System Informacji Prawnej LEX nr 82679 oraz z dnia 18 lipca 2006 r.; sygn. akt I OSK 648/06; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl) zwraca się uwagę, że dyrektora szkoły można odwołać bez wypowiedzenia w trakcie roku szkolnego, jedynie jeżeli jest to usprawiedliwione niezwykle ważnymi przyczynami, a nie każdym naruszeniem prawa. Zwolnienie to nie powinno być też dokonane w dowolnym czasie w relacji do zdarzeń je uzasadniających.

W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się ponadto, że skoro przepis ten wprowadza nadzwyczajny tryb odwołania osoby, której powierzono stanowisko kierownicze (dyrektora szkoły) – powinien być interpretowany ściśle. "Przypadki szczególnie uzasadnione", o których stanowi art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy, są wąsko ujmowane w orzecznictwie sądowoadministracyjnym – jako sytuacje, w których doszło do rażących uchybień niepozwalających na dalsze zajmowanie stanowiska, zatem prowadzących do konieczności natychmiastowego odsunięcia osoby pełniącej funkcję kierowniczą w szkole lub placówce oświatowej od pracy na tym stanowisku w trakcie roku szkolnego bez wypowiedzenia. Przypadki te dotyczą zatem sytuacji drastycznych, rażąco sprzecznych z celami powołania na stanowisko, a więc innych od tych, dla których przewidziany jest "normalny" tryb odwołania ze stanowiska z końcem roku szkolnego (zob. w tej materii min. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 25 lutego 2011 r.; sygn. akt I OSK 2018/10; z dnia 7 maja 2015 r.; sygn. akt I OSK 2987/14; z dnia 6 sierpnia 2015 r.; sygn. akt I OSK 901/15; z dnia 25 listopada 2015 r.; sygn. akt I OSK 1942/15; z dnia 15 czerwca 2021 r.; sygn. akt III OSK 3173/21; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl). Omawiana przesłanka dotyczy więc sytuacji, w których nie jest możliwe spełnianie przez nauczyciela funkcji kierowniczej, a konieczność natychmiastowego przerwania jego czynności zachodzi ze względu na zagrożenie interesu publicznego, bo naruszenie prawa przez dyrektora jest na tyle istotne, iż nie pozwala na dalsze wykonywanie obowiązków przez daną osobę, a stwierdzone w jego pracy uchybienia mogą prowadzić do destabilizacji funkcjonowania szkoły. Za szczególnie uzasadnione przypadki należy uznać zdarzenia (działanie lub zaniechanie) o charakterze zupełnie wyjątkowym, nadzwyczajnym (wykraczającym poza działanie rutynowe, codzienne), przy czym stwierdzone uchybienia są tego rodzaju, że powodują destabilizację w realizacji funkcji (dydaktycznej, wychowawczej i oświatowej) szkoły i dlatego konieczne jest natychmiastowe zaprzestanie wykonywania funkcji dyrektora, albowiem dalsze zajmowanie stanowiska dyrektora godzi w interes szkoły jako interes publiczny. Chodzi przy tym o takie zachowania, w wyniku których nie ulega wątpliwości, że dyrektor utracił zdolność wykonywania powierzonej mu funkcji z przyczyn etycznych lub rażącej niekompetencji w realizacji spoczywających na nim obowiązków.

Szczególnie uzasadnione przypadki to takie, które powodują, że nie można czekać z odwołaniem nauczyciela ze stanowiska kierowniczego, lecz decyzja o pozbawieniu nauczyciela funkcji kierowniczej musi być podjęta natychmiast. Tym samym odwołanie w szczególnie uzasadnionym przypadku powinno być natychmiastowe lub niezwłoczne w stosunku do zdarzeń (okoliczności) je uzasadniających. Innymi słowy, powód zwolnienia musi wynikać z okoliczności nagłych, które będą miały miejsce "tu i teraz", a nie ze zdarzeń przyszłych i niepewnych.

W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się również, że gdy brak jest okoliczności nadzwyczajnych, a dyrektor – w ocenie organu, który mu to stanowisko powierzył – nie sprawdził się na nim, czy nie potrafi ułożyć relacji m.in. z podwładnymi, czy radą rodziców – to zastosowanie może mieć tryb "zwykłego" odwołania (zob. w tej materii: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 6 sierpnia 2015 r.; sygn. akt I OSK 901/15 oraz z dnia 22 listopada 2016 r.; sygn. akt I OSK 1592/16; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Warto wskazać, że za "przyczyny szczególnie uzasadnione" uznano m.in.: kradzież alkoholu w sklepie (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 3 marca 2015 r.; sygn. akt II SA/Bk 1179/14), błędy organizacyjne, które postawiły placówkę w stan zagrożenia likwidacją (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 17 czerwca 2014 r.; sygn. akt IV SA/Gl 970/13), notoryczne nieregulowanie zobowiązań finansowych szkoły (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 10 maja 2006 r.; sygn. akt II SA/Rz 624/05), długotrwałą chorobę uniemożliwiającą wykonywanie funkcji kierowniczej, która negatywnie wpływa na szkołę powodując jej dezorganizację (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 października 2017 r.; sygn. akt I OSK 365/17; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd rozpoznający niniejszą sprawę w pełni podziela poglądy prawne zaprezentowane w powołanych wyżej orzeczeniach.

Nadto należy wskazać, że dokonując interpretacji pojęcia "przypadek szczególnie uzasadniony", należy się również posiłkować wymaganiami wobec osoby dyrektora zawartymi w rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej z dnia 27 października 2009 r. w sprawie wymagań, jakim powinna odpowiadać osoba zajmująca stanowisko dyrektora oraz inne stanowisko kierownicze w poszczególnych typach publicznych szkół i rodzajach publicznych placówek (Dz. U. z 2009 r., Nr 184, poz. 1436 ze zm.). W § 1 rozporządzenia określone zostały wymagania, które powinien spełnić nauczyciel na stanowisku dyrektora publicznego przedszkola, publicznej szkoły i placówki. Przykładowo w pkt 5 wymienione zostało spełnienie warunków zdrowotnych niezbędne do wykonywania pracy na stanowisku kierowniczym, w punkcie 6 mowa jest o niekaralności karą dyscyplinarną, o której mowa w art. 76 ust. 1 Karty Nauczyciela, w punkcie 7 o braku skazania prawomocnym wyrokiem za umyślne przestępstwo lub umyślne przestępstwo skarbowe, w punkcie 9 o braku ukarania zakazem pełnienia funkcji związanych z dysponowaniem środkami publicznymi, o którym mowa w art. 31 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 17 grudnia 2004 r. o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy, stwierdzić należy, że – w ocenie Sądu – skarżąca prawomocnie ukarana karą dyscyplinarną nagany z ostrzeżeniem, o której mowa w art. 76 ust. 1 pkt 1 ustawy – Karta Nauczyciela, utraciła przymiot niekaralności karą dyscyplinarną, o którym mowa w § 1 pkt 6 powyżej przywołanego rozporządzenia MEN, niezbędny do zajmowanego stanowiska dyrektora publicznej szkoły. Charakter zarzucanych skarżącej czynów, a mianowicie naruszenie nietykalności cielesnej ucznia poprzez uderzenie go w twarz oraz naruszenie godności i dobra ucznia poprzez użycie na lekcji chemii wobec ucznia słów obraźliwych powoduje, iż – zdaniem Sądu – organ trafnie przyjął, że nie jest możliwe dalsze pełnienie funkcji kierowniczej przez skarżącą i zachodzi konieczność natychmiastowego przerwania jej czynności przed końcem roku szkolnego. Biorąc pod uwagę charakter czynów, których dopuściła się skarżąca i za które prawomocnie wymierzono jej karę dyscyplinarną przyjąć należało, iż utraciła ona zdolność do dalszego wykonywania powierzonej jej funkcji dyrektora Zespołu Szkół, dalsze zaś zajmowanie przez skarżącą tego stanowiska godzi w interes publiczny. Już z tego powodu zaskarżone zarządzenie odpowiada obowiązującemu prawu.

Odnosząc się natomiast do pozostałych kwestii wskazanych przez organ w zaskarżonym zarządzeniu, przyjąć należy, iż wskazane tam okoliczności faktyczne nie stanowią – zdaniem Sądu – szczególnie uzasadnionego przypadku, o którym mowa w art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy – Prawo oświatowe. Okoliczności te mogłoby być brane pod uwagę przy odwołaniu ze stanowiska dyrektora szkoły z końcem roku szkolnego w trybie zwykłym, a nie w trybie natychmiastowym uregulowanym w art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy. Jednakże z uwagi na ukaranie skarżącej karą dyscyplinarną, które to ukaranie stanowi "przypadek szczególnie uzasadniony" wada ta nie może stanowić podstawy do stwierdzenia nieważności zaskarżonego zarządzenia.

Mając na względzie powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 P.p.s.a orzekł jak w sentencji.