Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Dnia 27 czerwca 2024 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jerzy Siegień (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Marek Stojanowski sędzia NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 27 czerwca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Wójta Gminy W. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy W. a Prezydentem T. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpatrzenia wniosku L. S. o przyznanie zasiłku stałego postanawia: wskazać Wójta Gminy W. jako organ właściwy w sprawie.

Wnioskiem z 5 marca 2024 r. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w W., działający z upoważnienia Wójta Gminy W., wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygniecie sporu o właściwość, pomiędzy Wójtem Gminy W., a Prezydentem T. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku L. S. o przyznanie zasiłku stałego i wskazanie Prezydenta T. jako organu właściwego w sprawie.

W uzasadnieniu wniosku podniesiono, że L. S. nie jest związany z gminą W., nie ma tu rodziny, nie jest właścicielem nieruchomości, zameldowany był wprawdzie na pobyt stały na terytorium gminy W., pod adresem [...], w okresie od 28 czerwca 1983 r. do 4 grudnia 1986 r., jednak nigdy pod adresem nie mieszkał, a ponadto S. L. która od 1983 r. mieszka pod adresem, gdzie zameldowany był L. S., nie potrafi wskazać dlaczego był on tam zameldowany. Z tych przyczyn w ocenie wnioskodawcy, na podstawie art. 101 ust. 1 ustawy z dnia z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U.2023.901 t.j., dalej również jako "u.p.s.") oraz art. 25 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U.2023.1610 t.j., dalej również jako "k.c.") organem właściwym do rozpoznania sprawy jest Prezydent T., w którym to mieście L. S. przebywa, a pobytowi temu towarzyszy zamiar przebywania na stałe.

W odpowiedzi na wniosek Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w T., działający z upoważnienia Prezydenta T., wniósł o wyznaczenie Wójta Gminy W., jako organu właściwego do rozpoznania sprawy, wskazując, że L. S. jest osobą bezdomną, aktualnie przebywa w Miejskim Schronisku dla Bezdomnych [...] w T., zatem w sprawie nie znajduje zastosowania art. 101 ust. 1 u.p.s., tylko art. 101 ust. 2 u.p.s., zgodnie z którym w przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo do rozpoznania wniosku o zasiłek stały jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały. Z tej przyczyny, z uwagi na to, że ostatnim miejscem zameldowania L. S. na pobyt stały była Gmina W., to właściwym organem do rozpoznania jego wniosku będzie Wójt Gminy W..

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej: "ppsa"), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.

Stosownie do art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.), spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny. Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 ppsa).

Przez spór o właściwość należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). W niniejszej sprawie oba organy uważają się za niewłaściwe.

Zgodnie z art. 101 ust. 1-3 u.p.s. określającym właściwość miejscową organów udzielających świadczeń z zakresu pomocy społecznej, właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie.

W przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2), a w przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się oświadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki oraz w sprawach cudzoziemców, którym udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany, i cudzoziemców, o których mowa w art. 5a, właściwa miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się oświadczenie (ust. 3). Miejsce zamieszkania wnioskodawcy ustala się zgodnie z art. 25 k.c., przy czym jeśli jest nim osoba bezdomna w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.p.s., to o właściwości miejscowej organu gminy decyduje ostatnie miejsce zameldowania tej osoby na pobyt stały, a w przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się oświadczenie o właściwości organu gminy rozstrzyga miejsce pobytu osoby ubiegającej się oświadczenie.

Na gruncie niniejszej sprawy zasadnicze znaczenie ma zatem rozstrzygnięcie, czy w rozumieniu u.p.s. L. S. jest osobą bezdomną oraz czy w sprawie występuje szczególnie uzasadniony przypadek, związany z jego sytuacją osobistą. Bezsporne zaś jest to, że jego ostatnim miejscem zameldowania na pobyt stały była Gmina W..

Na podstawie przywołanego art. 6 pkt 8 u.p.s. za taką osobę uznaje się osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Przepis ten przewiduje więc dwa odrębne stany faktyczne, pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania, drugi dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować kumulatywnie.

Zgodnie natomiast z art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz.U.2023.725 t.j.) pod pojęciem lokalu mieszkalnego należy rozumieć lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych. Z zakresu tego pojęcia ustawodawca wyłączył pomieszczenia przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, w szczególności znajdujące się w budynkach internatów, burs, pensjonatów, hoteli, domów wypoczynkowych lub w innych budynkach służących do celów turystycznych lub wypoczynkowych. Użycie w powołanym przepisie zwrotu "w szczególności" wskazuje na jedynie przykładowy charakter wyliczenia. Wszystkie zatem pomieszczenia przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, nawet te, które w ustawie nie zostały wprost wymienione, nie stanowią lokali mieszkalnych w rozumieniu powołanej ustawy. Do takich zaliczyć należy zatem schroniska dla bezdomnych, hostele, ośrodki interwencji kryzysowej, domy dla ubogich, tj. miejsca, które udzielają pomocy osobom bezdomnym. Pobyt w takich miejscach ma charakter doraźny, interwencyjny.

Odnosząc powyższe do realiów niniejszej sprawy, niewątpliwie zatem L. S. spełnia przesłanki do uznania go za osobę bezdomną.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w niniejszej sprawie nie wystąpiły również szczególnie uzasadnione przypadki, związane z osobą bezdomną, określone w art. 101 ust. 3 u.p.s. Sytuacje, do których ma zastosowanie ten przepis mają miejsce jedynie wówczas, gdy wnioskodawca z obiektywnych przyczyn nie ma możliwości ubiegać się o przyznanie świadczenia w organie właściwym dla swego miejsca zamieszkania. Te przyczyny to np., niepełnosprawność fizyczna czy psychiczna, niezdolność do pracy z powodu choroby, całkowite uzależnienie egzystencji strony od bieżących świadczeń pomocy społecznej udzielanych w miejscu pobytu.

W konsekwencji – z uwagi na ostatnie miejsce zameldowania na pobyt stały na terenie Gminy W. – organem właściwym do rozpoznania sprawy jest Wójt Gminy W., na podstawie art. 101 ust. 2 u.p.s.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 ppsa., orzekł jak w sentencji postanowienia.