Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sędziowie Sędzia WSA Anetta Chołuj (sprawozdawca), Sędzia WSA Magdalena Jankowska-Szostak, Tomasz Świetlikowski, Protokolant starszy specjalista Monika Tarasiewicz, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 13 listopada 2019 r. sprawy ze skargi A. Ł. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [..]r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę w całości.

Zaskarżoną decyzją, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.) w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019 r., poz. 300, zwana dalej u.s.u.s.), po rozpatrzeniu wniosku A. Ł. (dalej: strona, skarżący), Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS, organ) utrzymał w mocy decyzję ZUS odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek.

Przedmiotowa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Wnioskiem z dnia [..]r. skarżący zwrócił się o umorzenie całości zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek, który uzasadnił trudną sytuacją majątkową.

Po przeprowadzeniu postępowania decyzją z dnia [..] r. ZUS odmówił umorzenia należności z tytułu składek.

Ponownie rozpoznając sprawę organ zaskarżoną decyzją z dnia [..] r. utrzymał w mocy decyzję ZUS.

W uzasadnieniu organ opierając się na materiale dowodowym wyjaśnił, że w okresie od [..] r. do [..] r. skarżący prowadził działalność gospodarczą w zakresie robót budowlanych związanych ze [..]. Aktualnie skarżący jest zgłoszony do ubezpieczeń jako osoba bezrobotna niepobierająca zasiłku dla bezrobotnych. Nie posiada nieruchomości. Posiada samochód marki [..] z [..] r. Z tytułu prowadzonej działalności powstało zadłużenie z tytułu nieopłaconych składek. Skarżący realizuje harmonogram spłat określony w umowie o rozłożeniu należności z tytułu składek na raty. Żona skarżącego od [..] r. podlegała ubezpieczeniom jako osoba wykonująca pracę na podstawie umowy cywilnoprawnej, obecnie leczy się [..], pobiera rentę z tytułu niezdolności do pracy w wysokości [..] zł netto bez żadnych potrąceń. Jeden syn skarżącego jest zgłoszony do ubezpieczeń na podstawie umowy o pracę (dochód [..] zł netto), z kolei drugi syn nie jest zgłoszony do ubezpieczeń. Gospodarstwo domowe strony składa się z czterech osób. W oświadczeniu o stanie majątkowym skarżący oświadczył, że jest w trakcie poszukiwania pracy. Stałe koszty związane z utrzymaniem wykazano na kwotę [..] zł, w tym czynsz 471,71 zł, opłaty eksploatacyjne 564,48 zł i koszty związane z leczeniem 450 zł. Skarżący nie wykazał innych zobowiązań pieniężnych oprócz zadłużenia z tytułu składek.

Biorąc pod uwagę powyższe ZUS uznał, że nie zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek w rozumieniu przepisów u.s.u.s. Wobec braku stwierdzenia przesłanki całkowitej nieściągalności zadłużenia organ rozpatrzył wniosek skarżącego w oparciu o podstawę prawną dającą możliwość umorzenia zadłużenie z tytułu składek, pomimo braku całkowitej nieściągalności - art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

Wskazał, że zgodnie z tym przepisem należności z tytułu składek mogą być umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności wyłącznie w uzasadnionych przypadkach z uwagi na ważny interes osoby zobowiązanej. Szczegółowe warunki umorzenia składek na podstawie art. 28 ust. 3b powołanej ustawy, określił Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w § 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. nr.141 poz. 1365, dalej: Rozporządzenie).

Wyjaśnił, że umorzenie jest zasadne w stosunku do tych dłużników, których stan majątkowy i sytuacja rodzinna nie pozwala na egzystencję, ponieważ powoduje ciężkie, negatywne skutki dla jego rodziny. Oznacza to stan, w którym spłacanie zadłużenia z tytułu składek na własne ubezpieczenie pozbawia rodzinę dłużnika niezbędnych środków utrzymania i nie pozwala na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Podstawowym wskaźnikiem służącym do oceny tego kryterium jest kwota określająca minimum egzystencji.

Odnosząc się do minimum egzystencji, ZUS wyjaśnił, że łączna kwota dochodów gospodarstwa domowego skarżącego jest wyższa od minimum egzystencji dla takiego gospodarstwa ([..] zł). Ponieważ dochód rodziny skarżącego przekracza minimum egzystencjalne, organ uznał, że obecna sytuacja materialna nie może stanowić podstawy do uznania przesłanki, o której mowa wyżej. Dalej ZUS podkreślił, że skarżący realizuje harmonogram spłat określony w umowie o rozłożeniu należności z tytułu składek na raty oraz sam zaznaczył, że poszukuje pracy. Zatem nie można stwierdzić, że brak jest jakichkolwiek perspektyw na spłatę zadłużenia. Organ podkreślił, że skarżący nie korzysta z Pomocy Społecznej oraz innych form wsparcia.

Odnosząc się do podniesionej przez skarżącego sytuacji zdrowotnej żony organ wskazał, że przedstawiona dokumentacja nie wskazuje, żeby choroba żony mogła pozbawić zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Nie godząc się z tym rozstrzygnięciem skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu. Podniósł, że choroba [..] żony uniemożliwia mu podjęcia stałej pracy zarobkowej. Możliwa jest tylko praca dorywcza. Wskazał, że w latach poprzednich żona starała się o wsparcie z Ośrodka Pomocy Społecznej. Ponadto korzystała z pomocy w formie paczek żywnościowych i w [..] r. i [..] r. otrzymała [..] paczki żywnościowe ze [..].

W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz.U. z 2019 r. poz. 2167 ze zm.) kompetencje sądów administracyjnych w zakresie kontroli działalności administracji publicznej ograniczone zostały do oceny działalności tych organów pod względem zgodności z prawem. Działając w granicach przyznanych kompetencji, wojewódzki sąd administracyjny w toku podjętych czynności rozpoznawczych dokonuje oceny prawidłowości zastosowania w postępowaniu administracyjnym przepisów obowiązującego prawa materialnego i procesowego oraz trafności ich wykładni. Dokonując czynności kontrolnych, sąd zobowiązany jest uwzględnić stan faktyczny i prawny jaki istniał w chwili wydania zaskarżonej decyzji lub zaskarżonego postanowienia. Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzji administracyjnej uchybiającej prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; j.t. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325, dalej przywoływana jako "p.p.s.a."), jak też rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. "b"), a także wydanego bez zachowania reguł postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit."c").

Należy też dodać, że w myśl art. 134 "p.p.s.a." sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, co oznacza, że ma obowiązek wziąć pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze.

Skarga okazała się niezasadna. W rozpatrywanej sprawie, w ocenie składu orzekającego, nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego oraz przepisów

postępowania, które miałoby wpływ na wynik sprawy, ani naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji, zatem skargę należało oddalić.

Zważywszy na przedmiot kontrolowanego aktu wskazać należy, iż materialnoprawną podstawę do umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne, stanowi przepis art. 28 ust.1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W świetle regulacji tej nie budzi wątpliwości, iż decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzeniu należności z tytułu składek jest decyzją uznaniową. Nie oznacza to jednak pozostawienia Zakładowi pełnej swobody w zakresie wyboru rozstrzygnięcia w omawianym przedmiocie. Granice luzu administracyjnego dopuszczalnego przy podjęciu decyzji uznaniowej, tj. posiadanej przez organ swobody wyboru rodzaju rozstrzygnięcia, wyznaczone są bowiem ściśle przepisami prawa, które precyzują przesłanki umorzenia. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 20 marca 2007r. w sprawie II GSK 345/06 (publikowany w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl), granice uznania administracyjnego wyznaczają przesłanki sformułowane w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. W sytuacji, gdy strona wykaże, że istnieją ustawowe przesłanki umorzenia, aby uniknąć zarzutu dowolności decyzji, organ musi wyjaśnić przyczyny z powodu których, mimo istnienia tych przesłanek, odmówił umorzenia. Wyjaśnienie to musi przy tym nastąpić z uwzględnieniem zarówno ważnego interesu zobowiązanego, jak i stanu finansów ubezpieczeń społecznych.

W art. 28 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych określone zostały granice przedmiotowe możliwego umorzenia (umorzenie składek, odsetek - w całości lub części), zaś w ust. 2 i ust. 3 sprecyzowana została zasadnicza przesłanka umożliwiająca umorzenie - nieściągalność należności. Ustawodawca użył dla jej określenia sformułowania "całkowita nieściągalność" i wyczerpująco wskazał w jakich przypadkach ona występuje (art. 28 ust. 3 pkt 1-6). W art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przewidziana zaś została dodatkowa możliwość umorzenia należności z tytułu składek. Dotyczy ona jednakże już tylko ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, czyli tych ubezpieczonych, którzy byli zobowiązani płacić sami za siebie składki, ale tego nie czynili, doprowadzając do zaległości. Ta grupa płatników potraktowana została przez ustawodawcę łagodniej, bowiem zaległe należności składkowe mogą być umarzane, mimo braku całkowitej nieściągalności, w sytuacjach określonych w ww. rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej. Z art. 28 ust. 3b ustawy dodatkowo wynika, że dla oceny, czy przypadek jest uzasadniony należy brać pod uwagę z jednej strony ważny interes osoby zobowiązanej, a z drugiej strony stan finansów ubezpieczeń społecznych. Wskazane zasady, wynikające z art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i rozporządzenia wykonawczego dotyczą skarżącego jako osoby zobowiązanej z racji prowadzenia działalności gospodarczej do opłacania składek na własne ubezpieczenie.

W myśl art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Z użytego przez ustawodawcę sformułowania "może" wynika, że decyzja wydana w oparciu o powyższe uregulowania prawne daje podstawy zakładowi ubezpieczeń społecznych do orzekania w ramach tzw. uznania administracyjnego. Oznacza to, że przepis ten pozostawia do uznania organu istnienie lub nieistnienie w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności, uzasadniających umorzenie zaległości lub odsetek, jak też zakres ewentualnego umorzenia. Nie może to jednak oznaczać dowolności rozstrzygnięcia. Wydanie decyzji musi być bowiem poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie przesłanek umorzenia i ich analizą, z zachowaniem wymogów proceduralnych.

Ustanowiona w art. 7 k.p.a. i doprecyzowana w art. 77 § 1 k.p.a. zasada prawdy obiektywnej nakłada na organ administracji publicznej obowiązek podjęcia wszelkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. W tym celu obliguje organy do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego pod kątem okoliczności faktycznych istotnych dla sprawy, wynikających z norm prawa materialnego.

W postępowaniu toczącym się wskutek wniosku o umorzenie należności z tytułu składek to przede wszystkim na stronie zgłaszającej powyższy wniosek spoczywa obowiązek współdziałania z organem na okoliczność wykazania, czy zachodzą przesłanki uzasadniające zgłoszone żądanie na podstawie art. 28 ust. 2 i 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz art. 28 ust. 3a w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 powołanego rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Wynika to przede wszystkim z faktu, że to wnioskujący posiada wiedzę obrazującą jego sytuację.

Przenosząc te rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, iż w tej sprawie przyczyną odmowy umorzenia należności z tytułu składek było stwierdzenie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, iż nie wystąpiła po stronie skarżącego którakolwiek z przesłanek całkowitej nieściągalności tych należności enumeratywnie wymieniona przez ustawodawcę w art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Z ustaleń organu wynika, że skarżący prowadził działalność gospodarczą w zakresie robót budowlanych związanych [..]. Aktualnie skarżący jest zgłoszony do ubezpieczeń jako osoba bezrobotna niepobierająca zasiłku dla bezrobotnych. Nie posiada nieruchomości. Posiada samochód marki [..] z [..] r. Z tytułu prowadzonej działalności powstało zadłużenie z tytułu nieopłaconych składek. Skarżący realizuje harmonogram spłat określony w umowie o rozłożeniu należności z tytułu składek na raty. Żona skarżącego leczy się [..], pobiera rentę z tytułu niezdolności do pracy w wysokości [..] zł netto bez żadnych potrąceń. Jeden syn skarżącego jest zgłoszony do ubezpieczeń na podstawie umowy o pracę (dochód [..] zł netto), z kolei drugi syn nie jest zgłoszony do ubezpieczeń. Gospodarstwo domowe strony składa się z czterech osób. W oświadczeniu o stanie majątkowym skarżący oświadczył, że jest w trakcie poszukiwania pracy. Źródłem utrzymania czteroosobowej rodziny jest dochód syna w wysokości [..] zł. Stałe koszty związane z utrzymaniem wykazano na kwotę [..] zł, w tym czynsz 471,71 zł, opłaty eksploatacyjne 564,48 zł i koszty związane z leczeniem 450 zł. Skarżący nie wykazał innych zobowiązań pieniężnych oprócz zadłużenia z tytułu składek

Organ ocenił zgromadzone dowody, odniósł się do obecnego stanu majątkowego i zdrowotnego strony. Prawidłowo przyjął organ, że umorzenie jest zasadne w stosunku do tych dłużników, których stan majątkowy i sytuacja rodzinna nie pozwala na egzystencję. Zasadnie organ odniósł się do minimum egzystencji, które dla czteroosobowego gospodarstwa domowego wynosi [..]zł. Ponieważ dochód skarżącego przekracza minimum egzystencji, skarżący sam wskazał, że zamierza podjąć pracę oraz realizuje układ ratalny, zasadnie organ uznał, że obecna sytuacja materialna nie może stanowić podstawy do udzielenia ulgi.

Reasumując, należy jeszcze raz podkreślić, że umorzenie należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne ma charakter wyjątkowy i zarezerwowane jest dla sytuacji nadzwyczajnych, które jednak w niniejszej sprawie nie zachodzą. Ponadto, umorzone składki w istocie pokrywają inni ubezpieczeni. Toteż, dbając o stan finansów funduszów emerytalno-rentowych Zakład Ubezpieczeń Społecznych musi każdorazowo indywidualizując okoliczności sprawy ważyć zasadność wniosku o umorzenie należności składkowych co, zdaniem Sądu, nastąpiło w zaskarżonym rozstrzygnięciu.

Wobec powyższego Sąd uznał, że organ dokonał prawidłowej wykładni przepisów, na których oparł swoją decyzję, zaskarżona decyzja została też należycie uzasadniona, bez pominięcia któregokolwiek elementu mającego znaczenie dla ostatecznego, niewadliwego załatwienia sprawy.

Odnosząc się do zarzutów skargi należy wskazać, że skarżący po raz pierwszy w skardze powołał się na okoliczności, że opieka nad chorą żoną uniemożliwia mu podjęcie stałej pracy oraz, że korzysta z Pomocy Społecznej oraz otrzymuje paczki żywnościowe. Ponadto w skardze wskazuje, że domaga się umorzenia jedynie odsetek od zaległości objętych układem ratalnym. Są to nowe okoliczności, nieznane organowi. Skarżący w związku ze zmianą swojej sytuacji materialnej i sytuacji zdrowotnej żony może wystąpić z nowym wnioskiem o zastosowanie ulg, tym razem w postaci umorzenia odsetek od zaległości składkowych, przy czym szczegółowo powinien taki wniosek uzasadnić.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi.