Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Marcinowski, Sędziowie Asesor WSA Małgorzata Fita,, Sędzia NSA Marek Zalewski (sprawozdawca), Protokolant Referent stażysta Marcin Małek, po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2004 r. sprawy ze skargi Syndyka Masy Upadłości Zakładów na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia powstania długu celnego oddala skargę.

Dyrektor Izby Celnej decyzją z dnia [...] Nr [...] (numer po sprostowaniu postanowieniem z dnia [...] września 2004 r.) w sprawie Zakładów Futrzarskich "[...]" S.A. w upadłości w K., reprezentowanej przez Syndyka Masy Upadłości, wydaną na podstawie art. 207, 233 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137 poz. 926 z późn. zm.), w związku z art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 17 marca 2004 r. Prawo celne (Dz. U. Nr 68 poz. 622), po rozpatrzeniu odwołania utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego Nr [...] z dnia [...] maja 2004 r.

W uzasadnieniu organ wskazał, że w dniu [...] grudnia 2002 r. przedstawiciel spółki Zakłady Futrzarskie "[...]" S.A. w K. złożył w Urzędzie Celnym wniosek o udzielenie pozwolenia na korzystanie z procedury uszlachetniania czynnego w systemie zawieszeń. Przedmiotem procedury uszlachetniania miały być skóry oraz wyroby skórzane.

Decyzją Nr [...] z dnia [...] stycznia 2003 r. Naczelnik Urzędu Celnego [...] przychylił się do wniosku i udzielił pozwolenia na korzystanie z procedury uszlachetniania czynnego z zastosowaniem systemu zawieszeń w terminie od dnia 2 stycznia 2003 r. do dnia 2 stycznia 2004 r. Jednym z warunków zawartych w pozwoleniu był powrotny wywóz lub nadanie innego przeznaczenia celnego produktom kompensacyjnym w terminie 12 miesięcy od dnia objęcia towarów niekrajowych procedurą uszlachetniania czynnego.

W dniu [...] maja 2003 r. procedurą uszlachetnienia czynnego w systemie zawieszeń zgodnie ze zgłoszeniem celnym SAD Nr [...] został objęty towar w postaci 4000 sztuk skór surowych jagnięcych. Na zabezpieczenie kwoty wynikającej z długu celnego przyjęto zabezpieczenie w wysokości 5.100 zł według wydanego przez Naczelnika Urzędu Celnego potwierdzenia złożenia zabezpieczenia nr [...] z dnia [...] kwietnia 2003 r., ważnego do dnia 1 maja 2004 r.

Dnia [...] listopada 2003 r. Sąd Rejonowy VIII Wydział Gospodarczy wydał postanowienie w sprawie o sygn. akt [...], którym m. in. ogłosił upadłość Zakładów Futrzarskich "[...]" S.A. w celu likwidacji oraz wyznaczył jako syndyka masy upadłości P. S.

W związku z upływającym terminem ważności zabezpieczenia oraz faktem, iż sprowadzone z zagranicy skóry surowe nie zostały powrotnie wywiezione poza polski obszar celny w postaci produktów kompensacyjnych, Naczelnik Urzędu Celnego postanowieniem Nr [...] z dnia [...] wszczął z urzędu postępowanie w sprawie uregulowania sytuacji prawnej towaru, poprzez nadanie odpowiedniego przeznaczenia celnego, a następnie decyzją Nr [...] z dnia [...] maja 2004 r. stwierdził powstanie długu celnego w stosunku do towarów objętych uprzednio procedurą uszlachetniania czynnego w systemie zawieszeń wg zgłoszenia celnego [...] z dnia [...] maja 2003 r. Decyzją tą określono kwotę cła w wysokości 0 zł., określono podatek od towarów i usług (VAT) w wysokości 5.032,40 zł oraz wymierzono odsetki za zwłokę od podatku od towarów i usług VAT w wysokości 398,40 zł.

Pismem z dnia [...] maja 2004 r. syndyk masy upadłości Zakładów Futrzarskich "[...]" S.A. w K. złożył odwołanie od decyzji, wnosząc o jej uchylenie.

W dniu [...] sierpnia 2004 r. Dyrektor Izby Celnej wydał decyzję Nr [...], którą utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Pismem z dnia [...] września 2004 r. pełnomocnik strony - radca prawny A. K. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wnosząc o uchylenie decyzji organów celnych obu instancji. W skardze zarzucono organom celnym naruszenie art. 145 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. Nr 60 poz. 535 z późn. zm. - zwane dalej pun), wg którego nie jest możliwe wszczęcie postępowania administracyjnego w sprawie należności powstałych w stosunku do upadłego przed ogłoszeniem upadłości, ponadto jako prawidłowy tryb postępowania wskazano zgłoszenie swoich wierzytelności sędziemu - komisarzowi. Podniesiono w niej także, że "zobowiązanie celne" zaciągnął upadły przed ogłoszeniem upadłości, tj. w dniu [...] maja 2003 r., a syndyk nie podjął się jego spełnienia. Powołując art. 91 pun zwrócono również uwagę, że podlegająca zaspokojeniu z masy upadłości należność celno - podatkowa stała się wymagalna i płatna z dniem ogłoszenia upadłości.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko.

Organ dodatkowo wskazał, że nie można zgodzić się z poglądem skarżącej, utożsamiającym instytucje długu celnego i obowiązku podatkowego z instytucją zobowiązania, do której stosuje się normy prawa cywilnego, które reguluje stosunki cywilnoprawne między osobami fizycznymi, a osobami prawnymi. Decyzja Naczelnika Urzędu Celnego Nr [...] z dnia [...] stycznia 2003 r. o pozwoleniu na korzystanie z procedury uszlachetniania czynnego wydana została na podstawie art. 90 § 1 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny (tekst jednolity: Dz. U. 2001 r. Nr 75, poz. 802 z późn. zm.) oraz przepisów rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 8 marca 2001 r. w sprawie gospodarczych procedur celnych (Dz. U. Nr 18, poz. 214). Również na podstawie przepisów art. 60 § 1 i art. 64 Kodeksu celnego Zakłady Futrzarskie "[...]" S.A. dokonały zgłoszenia towaru do procedury uszlachetniania czynnego. Przytoczone zdarzenia nie spowodowały nawiązania stosunku cywilnoprawnego pomiędzy upadłym, a Skarbem Państwa reprezentowanym przez organ administracji celnej. Wprowadzenie przedmiotowego towaru na polski obszar celny spowodowało z mocy prawa powstanie obowiązków i uprawnień przewidzianych w przepisach prawa celnego, a więc prawa publicznego i w świetle tego prawa te zdarzenia należy oceniać (art. 2 § 2 Kodeksu celnego). Organy celne miały obowiązek stosowania przepisów prawa celnego i podatkowego oraz w związku z zaistnieniem określonej w nich sytuacji faktycznej zobligowane zostały do wiążącego ustalenia praw i obowiązków drodze decyzji administracyjnej.

Według art. 204 ust. 1 lit. a i ust. 2 rozporządzenia Rady (EWG) Nr 2913/92 z dnia 12 października 1992 r. ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny (Dz. Urz. WE L 302 z 19 października 1992 r.) dług celny w przywozie powstaje w wyniku niewykonania jednego z obowiązków wynikających ze stosowania procedury celnej, którą towar ten został objęty. Dług celny powstaje w chwili zaprzestania spełniania obowiązku, którego niewykonanie powoduje powstanie długu celnego.

Warunki procesu uszlachetniania zostały określone przez Naczelnika Urzędu Celnego w pozwoleniu Nr [...] z dnia [...] stycznia 2003 r. na korzystanie z procedury uszlachetniania czynnego podlegającego systemowi zawieszeń. Jednym z wyznaczonych warunków był obowiązek wywozu produktów kompensacyjnych w terminie 12 miesięcy od dnia objęcia towaru procedurą.

W związku z tym, iż wyżej wymieniona procedura nie została zakończona zgodnie z określonymi warunkami i terminami a cały majątek Zakładów przejął syndyk masy upadłości zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego z dnia [...] listopada 2003 r. sygn. [...] - zarówno postanowienie o wszczęciu postępowania w sprawie uregulowania sytuacji towaru Nr [...] z dnia [...] kwietnia 2004 r., jak też decyzja Nr [...] z dnia [...] maja 2004 r. określająca dług celny zostały skierowane do następcy prawnego tj. syndyka masy upadłości Zakładów Futrzarskich "[...]" S.A. w K.

Biorąc pod uwagę przepisy prawa celnego i podatkowego obligujące organy celne, w przypadku niewykonania obowiązków wynikających ze stosowania procedury celnej do określenia kwoty należności celno - podatkowych w drodze decyzji oraz to, że w myśl powołanego wyżej art. 204 ust. 2 rozporządzenia Rady (EWG) Nr 2913/92 dług celny powstaje w chwili zaprzestania spełniania obowiązku, nie jest możliwe określenie kwoty tych należności przed zaistnieniem zdarzenia, które z mocy prawa powoduje powstanie długu celnego, a więc w niniejszej sprawie przed datą [...] maja 2004 r., do kiedy obowiązek powrotnego wywozu towaru mógł zostać wykonany. Wobec powyższego nie znajduje zastosowania powołany przez skarżącego przepis art. 91 Prawa upadłościowego i naprawczego gdyż należności celno - podatkowe nie mogły stać się wymagalne i płatne przed dniem ogłoszenia upadłości.

Dyrektor Izby Celnej zauważa ponadto, iż według art. 144 pun, jeżeli ogłoszono upadłość obejmującą likwidację majątku upadłego, postępowania sądowe i administracyjne dotyczące masy upadłości mogą być wszczęte i dalej prowadzone jedynie przez syndyka lub przeciwko niemu.

W niniejszej sprawie postępowanie administracyjne zostało wszczęte postanowieniem Naczelnika Urzędu Celnego Nr [...] z dnia [...] kwietnia 2004 r., niewykonanie obowiązku wynikającego z procedury celnej skutkujące powstaniem długu celnego miało miejsce w dniu [...] maja 2004 r., a obowiązek podatkowy został skonkretyzowany w w/w decyzji Nr [...] z dnia [...] maja 2004 r. W ocenie organu odwoławczego nie ulega zatem żadnej wątpliwości, iż należności powstałe w stosunku do upadłego wynikają ze zdarzeń zaistniałych po dniu [...] listopada 2003 r., a więc po dniu ogłoszenia upadłości Zakładów Futrzarskich "[...]" S.A.

Na możliwość prowadzenia postępowania administracyjnego po ogłoszeniu upadłości wskazuje także treść art. 237 pun, wg którego do wierzycieli, których wierzytelność została stwierdzona prawomocnym orzeczeniem sądowym lub ostateczną decyzją administracyjną, wydanymi po ogłoszeniu upadłości nie stosuje się przepisu art. 236 ust. 1 tej ustawy, który zobowiązuje wierzyciela upadłego do zgłoszenia wierzytelności sędziemu komisarzowi. Wierzytelności te są umieszczane na liście z urzędu i podlegają zaspokojeniu z masy upadłości, jak każda inna wierzytelność.

Na marginesie organ zauważa, że należności Skarbu Państwa określone w decyzji Nr [...] z dnia [...] maja 2004 r. zostały uiszczone przez gwaranta - Towarzystwo Ubezpieczeniowe "[...]" na podstawie gwarancji ubezpieczeniowej Nr [...] z dnia [...] kwietnia 2003 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Zgodnie z art. 204 ust. 1 lit. a i ust. 2 obowiązującym od dnia 1 maja 2004 r. aktu - Wspólnotowy Kodeks Celny - rozporządzenie Rady (EWG) Nr 2913/92 z dnia 12 października 1992 r. ustanawiające Wspólnotowy Kodeks Celny (Dz. Urz. WE L 302 z 19.10.1992), ostatnio zmienione aktem dotyczącym warunków przystąpienia Republiki Czeskiej, Republiki Estońskiej, Republiki Cypryjskiej, Republiki Łotewskiej, Republiki Litewskiej, Republiki Węgierskiej, Republiki Malty, Rzeczypospolitej Polskiej, Republiki Słowenii i Republiki Słowackiej oraz dostosowań w traktatach stanowiących podstawę Unii Europejskiej (Dz. Urz. UE L 236 z 23.9.2003) - dług celny w przywozie powstaje w wyniku niewykonania jednego z obowiązków wynikających ze stosowania procedury celnej, którą towar ten został objęty. Dług celny powstaje więc w chwili zaprzestania spełniania obowiązku, którego niewykonanie powoduje powstanie długu celnego.

Konieczność stosowania WKC w danej sprawie wynika z pkt 8 działu 5 (Unia Celna) załącznika Nr IV do aktu dotyczącego warunków przystąpienia do Unii Europejskiej Rzeczypospolitej Polskiej oraz innych Państw (opubl. w załączniku Nr 1 do Dz. U. Nr 90 poz. 864 z dnia 30 kwietnia 2004 r.), zgodnie z którym procedury m. in. uszlachetniania czynnego zostaną zakończone w nowych Państwach Członkowskich na warunkach przewidzianych przez ustawodawstwo wspólnotowe.

Warunki procesu uszlachetniania zostały określone przez Naczelnika Urzędu Celnego w pozwoleniu Nr [...] z dnia [...] na korzystanie z procedury uszlachetniania czynnego podlegającego systemowi zawieszeń.

Jednym z wyznaczonych warunków był obowiązek wywozu produktów kompensacyjnych w terminie 12 miesięcy od dnia objęcia towaru procedurą.

Bezsporny brak realizacji tego warunku spowodował powstanie długu celnego w sposób opisany w zaskarżonych decyzjach, w chwili niezrealizowania obowiązku w zakresie powrotnego wywozu towaru, tj. w dniu [...] maja 2004 r.

Dług celny powstały po dacie ogłoszenia upadłości, zgodnie z art. 230 ust. 3 pkt 4 pun należy do wydatków postępowania upadłościowego (podatki i inne daniny publiczne). Taka kwalifikacja powoduje, że należność ta należy do pierwszej kategorii (art. 342 ust. 1 pkt 1 pun w związku z art. 230 ust.3 pkt 4 pun) jako koszt postępowania upadłościowego (zob. S. Gurgul – Prawo upadłościowe i naprawcze. Komentarz, Warszawa 2004 r., s. 648). Podlega więc co do zasady zaspokojeniu w trybie art. 343 ust. 2 pun (koszty pokrywane niezwłocznie w miarę posiadanych funduszy). Realizacja tego typu zobowiązań odbywa się więc – w zasadzie – poza formalnym podziałem funduszów masy (S. Gurgul – op. cit. s. 880) i w żadnym wypadku ich realizacja nie jest uzależniona od zgłoszenia należności do sędziego komisarza i od umieszczenia jej na liście wierzytelności.

W odniesieniu do wierzytelności w stosunku do masy (wierzytelności powstałe po ogłoszeniu upadłości) ich umieszczenie na liście wierzytelności nie jest wymagane, a zaspokojenie tych wierzytelności - czy to w trybie art. 343 czy przez podział funduszów - powinno nastąpić bez formalnego zgłoszenia i wciągnięcia na listę wierzytelności (zob. A. Jakubecki w: A. Jakubecki, F. Zedler – "Prawo upadłościowe i naprawcze. Komentarz", Zakamycze, 2003, s. 890 – 891)

Odróżnić należy przy tym tę należność od innych zobowiązań publicznoprawnych objętych kategorią drugą (art. 342 ust. 1 pkt 2), a więc: podatki, inne daniny publiczne oraz niepodlegające zaspokojeniu w kategorii pierwszej należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne należne za ostatni rok przed datą ogłoszenia upadłości wraz z należnymi od nich odsetkami i kosztami egzekucji.

Błędny jest zatem odmienny pogląd prezentowany w tym zakresie przez skarżącego w skardze i pismach procesowych.

Skarżący nie kwestionuje natomiast samego sposobu dokonania obliczenia i wysokości należności. Organ trafnie przy tym zastosował przepisy ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (Dz. U. Nr 11 poz. 50 z późn. zm.), mimo utraty mocy obowiązującej tejże ustawy w dacie wydawania decyzji. Zgodnie bowiem z art. 170 ust. 2 pkt 1 aktualnie obowiązującej ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. Nr 54 poz. 535) w przypadku gdy towary zostały przywiezione z terytorium Wspólnoty przed rozszerzeniem lub z terytorium nowych państw członkowskich na terytorium kraju przed dniem 1 maja 2004 r. i w dniu 1 maja 2004 r. pozostają w dalszym ciągu na terytorium kraju objęte procedurą uszlachetniania czynnego w systemie zawieszeń, przepisy o podatku od towarów i usług obowiązujące w chwili nadania tym towarom tego przeznaczenia celnego stosuje się nadal do momentu zakończenia tego przeznaczenia.

Mając powyższe na uwadze Sąd nie stwierdził naruszenia prawa dającego podstawę do uchylenia decyzji wydanych w ramach badanego postępowania, a zatem w oparciu o art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 z późn. zm.) orzekł jak w sentencji.