Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Niczyporuk Sędziowie: Sędzia NSA Karol Kiczka (spr.) Sędzia del. WSA Joanna Skiba po rozpoznaniu w dniu 25 marca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 30 stycznia 2024 r., sygn. akt II SA/Łd 1036/23 w sprawie ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 18 sierpnia 2023 r. nr SKO.4114.333.2023 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego I. oddala skargę kasacyjną, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi na rzecz [...] kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Wyrokiem z dnia 30 stycznia 2024 r., sygn. akt II SA/Łd 1036/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi po rozpoznaniu skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 18 sierpnia 2023 roku nr SKO.4114.333.2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchylił zaskarżoną decyzje oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 27 kwietnia 2023 r. nr SOCII.5111.014267.2023.002637.000001.2023; 2. zasądził od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi na rzecz skarżącej [...] kwotę 480 zł, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Zaskarżoną do Sądu decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi (dalej SKO, decyzja SKO) utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 27 kwietnia 2023 r. odmawiającą przyznania [...] świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad córką [...]. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia SKO podzieliło argumentację Prezydenta opierająca odmowę na niespełnieniu przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634, dalej ustawa o świadczeniach rodzinnych, uśr). Nadto, w ocenie organu odwoławczego brak jest podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż [...] jest osobą całkowicie niezdolną do pracy, nie świadczy pracy z uwagi na stan zdrowia, co potwierdza zgromadzony w sprawie materiał dowodowy. W konsekwencji nie zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym córką - [...]. Skarżąca pobiera zasiłek stały z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, co stanowi dodatkową przesłankę negatywną wynikającą z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr, kwestia pobierania zasiłku stałego pozostaje jednak bez wpływu na wynik sprawy, bowiem skarżąca nie spełnia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia gdyż jest całkowicie niezdolna do pracy.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na powyższą decyzję wniosła [...].

Sąd I instancji uznał, że skarga jest uzasadniona. W kontekście wyroku TK z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (OTK-A 2014/9/104), Sąd wskazał na wadliwość argumentacji obu organów administracyjnych opierającej odmowę na niespełnieniu przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634). Sąd uznał także, że organy obu instancji nieprawidłowo oceniły materiał dowodowy. Wskazał, że akt sprawy, w tym z orzeczenia z dnia 4 lipca 2005 r. wynika, że [...] została zaliczona do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, a orzeczenie zostało wydane na stałe. Jednocześnie stwierdzono w nim, że skarżąca może być zatrudniona w warunkach chronionych. W ocenie Sądu zebrany materiał dowodowy nie wyklucza stwierdzenia, aby skarżąca nie mogła podjąć zatrudnienia w specjalnie dla niej przystosowanych warunkach. Jak już wyżej wskazano z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z 4 lipca 2005 r. wynika, że skarżąca została zaliczona do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności i może pracować w warunkach pracy chronionej. To znaczy, że powinna być traktowana jako osoba potencjalnie zdolna do świadczenia pracy, a tym samym posiadająca możliwość wyboru tj. rezygnacji z wykonywania pracy bądź też jej niepodejmowania. Zdaniem Sądu organ nie rozważył tych kwestii w kontekście niepodejmowania zatrudnienia przez skarżącą z uwagi na sprawowanie opieki nad córką. Zebrany materiał dowodowy nie daje też podstaw do oceny stanu zdrowia córki oraz weryfikacji zakresu sprawowanej, w tym kluczowych elementów świadczących o zależności bądź niezależności córki od pomocy matki. W tych okolicznościach w ocenie Sądu orzeczenie o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uznać należało za przedwczesne.

Skargę kasacyjną od tego wyroku wywiodło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi zaskarżając wyrok w całości i zarzucając:

1. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm., dalej u.ś.r.) przez niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że zaskarżona decyzja jest wadliwa, gdyż Kolegium zaniechało poczynienia jakichkolwiek rozważań i analizy sytuacji zdrowotnej i możliwości podjęcia zatrudnienia przez skarżącą, a stwierdzając brak związku przyczynowo - skutkowego między niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaną opieką oparło się praktycznie wyłącznie na fakcie pobierania przez skarżącą zasiłku stałego podczas, gdy przepis art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania zaskarżonej decyzji wprost wskazywał, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje matce z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i w przypadku braku stwierdzenia tej okoliczności organ administracji publicznej jest zobowiązany wydać decyzję odmawiającą przyznania tego świadczenia, zaś materiał dowodowy w przedmiotowej sprawie jednoznacznie wskazywał na brak związku przyczynowo - skutkowego między niepodejmowaniem zatrudnienia przez Skarżącą a sprawowaną opieką,

2. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej p.p.s.a.) w związku z art. 6, art. 7, art. 8 § 1, art. 9, art. 77 § 1 i art. 79a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm., dalej k.p.a.) przez błędne uznanie, że ustalenia poczynione w toku postępowania przez tut. Kolegium nastąpiły z naruszeniem ww. przepisów i konieczne było dokładniejsze wyjaśnienie istotnych kwestii w sprawie, podczas gdy ze zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie jednoznacznie wynikało, że w przedmiotowej sprawie nie zaszły przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż skutkowało uchyleniem zaskarżonej decyzji.

3. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 80 k.p.a. przez przyjęcie, że ocena przedmiotowej sprawy w zaskarżonej decyzji zaprezentowana przez SKO ma charakter przedwczesny i jest dowolna, podczas gdy Kolegium dokonało wszechstronnej oceny całokształtu materiału dowodowego zgodnie z doświadczeniem życiowym oraz regułami logicznego myślenia i na tej podstawie utrzymało w mocy decyzję organu I instancji, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż skutkowało uchyleniem zaskarżonej decyzji.

Wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, zasądzenie kosztów postępowania w tym koszów zastępstwa procesowego, oraz zrzeczono się rozprawy.

Odpowiedź na skargę kasacyjną wniosła [...] dochodząc jej oddalenia i zasadzenia kosztów postępowania kasacyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga kasacyjna została rozpoznana na rozprawie stosownie do art. 181 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na rozprawie w składzie trzech sędziów, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzą jednak okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1–6 p.p.s.a., należy zatem ograniczyć się do zagadnień wynikających z zarzutów zawartych w podstawach skargi kasacyjnej.

W rozpoznawanej sprawie powołano się na naruszenie prawa materialnego oraz przepisów postępowania mogących mieć w ocenie skargi kasacyjnej istotny wpływ na wynik sprawy. Zasadniczo w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania. W niniejszej sprawie zarzuty te jednak w sposób bezpośredni wiążą się oraz z zarzutami naruszenia przez Sąd I instancji prawa materialnego, stąd ocena przez Naczelny Sąd Administracyjny zarzutów naruszenia przepisów postępowania wymaga łącznego odniesienia się do zarzutów ulokowanych w środku odwoławczym.

Rozpoznając skargę kasacyjną wniesioną w tej sprawie należy stwierdzić, iż nie jest zasadna.

Podstawowy obszar kwestii spornych, na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych, w rozpoznanej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjne obejmuje przede wszystkim to, czy – jak przyjął w zaskarżony wyrok – SKO zaniechało ustaleń w przedmiocie: zdolności [...] (uprzednio skarżącej, matki, strony) do podjęcia jakiejkolwiek pracy, a w konsekwencji czy matka mogła być traktowana jako osoba posiadająca możliwość wyboru, tj. niepodejmowania pracy celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem ([...], córką); związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez stronę, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną córką.

Należy stwierdzić, że pomimo multiplikacji zarzutów ulokowanych w środku odwoławczym wszystkie one dotyczą wskazywanych wyżej kwestii spornych. Naczelny Sąd Administracyjny podziela argumentację Sądu wojewódzkiego oraz ustalenia faktyczne i ocenę prawną, jakiej dokonano w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, nie zachodzi zatem potrzeba ich ponownego, pełnego przytoczenia w tym miejscu uzasadnienia.

Z znajdującego się w aktach sprawy dokumentu urzędowego – orzeczenia Zespołu do Spraw Orzekania Niepełnosprawności w Łodzi przy Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w Łodzi z dnia 4 lipca 2005 r. – wynika w szczególności, że [...] została zaliczona do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, a orzeczenie zostało wydane na stałe. Jednocześnie stwierdzono w tym dokumencie urzędowym, że strona może być zatrudniona w warunkach chronionych (pkt V. 1: Wskazania dotyczące odpowiedniego zatrudnienia: "w warunkach chronionych"). Matka pobiera zasiłek stały z tytułu całkowitej niezdolności do pracy.

Z kolejnych dokumentów urzędowych wynika m. in., że w stosunku do [...] (córki) zachodzi "konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znaczenie ograniczoną możliwością samodzielnej opieki (Wskazania: pkt 7 – orzeczenia Zespołu do Spraw Orzekania Niepełnosprawności, ul. Lecznicza 6 w Łodzi z dnia 14 czerwca 2022 r.); córka została zakwalifikowana do znacznego stopnia niepełnosprawności, uznana za całkowicie niezdolną do pracy. Ponadto z znajdującego się w aktach sprawy dokumentu urzędowego (orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 5 sierpnia 2022 r.) wynika, że córka ([...]) uznana została za niezdolną do samodzielnej egzystencji do 31 października 2023 r. Dalej z wywiadu środowiskowego (dokumentu urzędowego) z dnia 18 kwietnia 2023 r. wynika zwłaszcza, że córka: "(...) [...] jest osobą leżącą, stara się samodzielnie poruszać po mieszkaniu, bądź z pomocą matki. (...)".

Wskazywane wyżej dowody (dokumenty) są dokumentami urzędowymi w rozumieniu art. 76 k.p.a., które wiążą organy stosujące prawo w danej sprawie, stanowią dowód tego co zostało w nim urzędowo stwierdzone. Szczególna moc dowodowa dokumentu urzędowego nie ma charakteru bezwzględnego. Dla obalenia wspomnianego domniemania (art. 76 § 3 k.p.a.) możliwe jest przeprowadzenie dowodu przeciwko treści wskazywanego dokumentu (zob. m. in. wyroki NSA z dnia: 3 marca 2011 r. sygn. akt II OSK 389/10, 8 listopada 2022 r. sygn. akt I OSK 85/22, 22 marca 2024 r. sygn. akt I OSK 433/23, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl; por. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2022, s. 545–552).

Skoro organy nie przeprowadziły m. in. dowodu przeciwko dokumentowi urzędowemu, z którego wprost wynika, że wnioskująca o świadczenie pielęgnacyjne matka może być zatrudniona w warunkach chronionych, to należy w pełni podzielić stanowisko Sądu I instancji. Sąd wojewódzki zasadnie bowiem stwierdził, przywołując na potwierdzenie przyjętego ustalenia właściwe w tym przedmiocie judykaty, że w orzecznictwie sądów powszechnych również przyjęto, że nie ma przeszkód w ustaleniu całkowitej niezdolności do pracy mimo zachowania zdolności do pracy, którą może wykonywać osoba o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, zatrudniona w zakładzie pracy chronionej, albo w zakładzie aktywizacji zawodowej. Przesłanka niezdolności do jakiejkolwiek pracy odnosi się zatem do każdego zatrudnienia w innych warunkach, niż specjalnie stworzone na stanowiskach pracy odpowiednio przystosowanych do stopnia i charakteru naruszenia sprawności organizmu. Z powyższych rozważań płynie konstatacja, że aktywność zawodowa osób niepełnosprawnych w stopniu umiarkowanym i znacznym nie stoi w sprzeczności z ich całkowitą niezdolnością do pracy, a w konsekwencji również z korzystaniem z uprawnień, które z takiej niezdolności wynikają. Dlatego – wbrew zarzutom środka odwoławczego wniesionego przez SKO – nie można podważyć słusznego ustalenia Sądu wojewódzkiego, że zgromadzona dokumentacja znajdującą się w aktach sprawy nie pozwala stwierdzić, aby w sposób niebudzący żadnych wątpliwości ustalono, że matka wnioskująca o świadczenie pielęgnacyjne nie byłaby zdolna do podjęcia jakiejkolwiek pracy, a w konsekwencji nie mogła być traktowana jako osoba posiadająca możliwość wyboru: rezygnacji z ewentualnie wykonywanej pracy bądź jej niepodejmowania. Także w ocenie Sądu odwoławczego zebrany materiał dowodowy nie wyklucza stwierdzenia, aby skarżąca nie mogła podjąć zatrudnienia w specjalnie dla niej przystosowanych warunkach. Jak już wyżej, niejednokrotnie wskazano z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia 4 lipca 2005 r. wynika, że skarżąca została zaliczona do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności i może pracować w warunkach pracy chronionej. To znaczy, że powinna być traktowana jako osoba potencjalnie zdolna do świadczenia pracy, a tym samym posiadająca możliwość wyboru tj. rezygnacji z wykonywania pracy bądź też jej niepodejmowania. Organ nie rozważył tych kwestii w kontekście niepodejmowania zatrudnienia przez skarżącą z uwagi na sprawowanie opieki nad córką, jak prawidłowo przyjął Sąd wojewódzki (por. np. wyroki NSA z dnia: 20 stycznia 2023 r. sygn. akt I OSK 524/22; 9 maja 2024 r. sygn. akt I OSK 1467/23 i przywoływane tam orzecznictwo, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl).

W okolicznościach rozpoznawanej przez Naczelny Sąd Administracyjny sprawy przypomnieć trzeba, że stosownie do art. 17 ust. 1 uśr, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu; 2) opiekunowi faktycznemu dziecka; 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej; 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (por. K. Małysa–Sulińska, A. Kawecka, Komentarz, [w:] Świadczenia rodzinne. Komentarz. Redakcja naukowa K. Małysa–Sulińska, Warszawa 2023, s. 302–361).

Podkreślić też należy za ugruntowanym zapatrywaniem orzeczniczym, że powołany wyżej przepis uśr określa przesłanki podmiotowe i przedmiotowe, których spełnienie jest konieczne, by danej osobie mogło być przyznane świadczenie pielęgnacyjne (zob. wyrok NSA z dnia 29 maja 2024 r. sygn. akt I OSK 1627/23 i powoływane tam orzecznictwo, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl). Opisywana norma formułuje warunek rezygnacji (zaprzestania) lub niepodejmowania zatrudnienia (bądź innej pracy zarobkowej), który należy brać pod uwagę przy ocenie spełnienia przesłanek koniecznych do ustalenia prawa do ww. świadczenia. W jej świetle przyjąć należy, że strona ubiegająca się o ustalenie tego prawa powinna sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w wymiarze, który obiektywnie zmusza ją do rezygnacji z dotychczasowego zatrudnienia, bądź wyklucza możliwość podjęcia zatrudnienia (lub innej pracy zarobkowej). Istotną jest tu także ocena, czy zakres sprawowanej opieki wypełnia ustawowe przesłanki, warunkujące ustalenie tego prawa i stwierdzenie związku przyczynowo–skutkowego pomiędzy sprawowaną opieką a możliwością pogodzenia jej z pracą zarobkową. Nie budzi wątpliwości, że okoliczności rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia oraz brak możliwości jego podjęcia powinny być oceniane w toku jurysdykcyjnego postępowania administracyjnego – co wymaga zaznaczenia w związku z zarzutami kasacyjnymi – nie na stan przeszły (uprzedni), ale teraźniejszy (aktualny), tj. na moment rozpoznawania wniosku o przyznanie tej formy pomocy (zob. wyrok NSA z dnia 29 maja 2024 r. sygn. akt I OSK 1627/23).

SKO stwierdza w środku odwoławczym, że "(...). Skarżąca w toku postępowania przed organami obu instancji nie udowodniła w żaden sposób, że choć pobiera zasiłek stały (gdyż posiada stosowne orzeczenie o niepełnosprawności) to zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej dopiero ze względu na opiekę nad córką legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, zaś wcześniej taką pracę w warunkach chronionych podejmowała lub o takie zatrudnienie się starała. Nawet zatem takie proste zestawienie dat już pozwoliło tut. Kolegium na nie pozbawioną logiki i spójności refleksję, że nie podejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez Skarżącą nie mają bezpośredniego związku ze stanem zdrowia córki oraz koniecznością sprawowania stałej opieki. W związku z tym, że przedmiotowym stanie faktycznym wyżej wymieniony związek przyczynowy nie zaistniał w konsekwencji w ocenie tut. Kolegium skarżąca nie spełniła przesłanek ustawowych zawartych w artykule 17 ustęp 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i tym samym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługiwało stronie. (...).

Zdaniem Nczelnego Sądu administracyjnego, bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy pozostaje, jak błędnie przyjmuje wyżej SKO, że wnioskująca o świadczenie pielęgnacyjne m. in.: "(...) nie udowodniła w żaden sposób, że choć pobiera zasiłek stały to zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej dopiero ze względu na opiekę nad córką legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, zaś wcześniej taką pracę w warunkach chronionych podejmowała lub o takie zatrudnienie się starała. (...)" – jeżeli w dacie wystąpienia z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne zaistniała realna konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, uniemożliwiająca matce podjęcie zatrudnienia. Stanowisko to wywodzić należy bezpośrednio z brzmienia art. 17 ust. 1 uśr, który determinuje konieczność oceny korelacji zachodzącej pomiędzy możliwością kontynuowania/podjęcia aktywności zawodowej przez opiekuna, a zakresem sprawowanych czynności opiekuńczych, związanych z indywidualnymi ograniczeniami dotyczącymi samodzielnej egzystencji osoby legitymującej się stosownym orzeczeniem.

Niewątpliwie świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za sam fakt opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czy też za pozostawanie w gotowości do świadczenia czynności opiekuńczych. Za zasadne uznać w tym kontekście należy prezentowane w orzecznictwie stanowisko, że powinno ono stanowić ekwiwalent za faktyczny brak możliwości podjęcia przez opiekuna zatrudnienia wobec konieczności sprawowania czynności opiekuńczych, bądź za rezygnację z zatrudnienia w celu ich sprawowania. Norma art. 17 ust. 1 uśr odnosi się więc wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Prawodawca wymaga bowiem, by brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z niego przez osoby wymienione w ww. normie pozostawały w bezpośrednim związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Spełnienie przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 uśr oznacza, że czynności opiekuńcze muszą w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a związek pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia (jego niepodejmowaniem) a opieką musi być bezpośredni i ścisły. Oceny takiej powinien dokonać organ administracji, biorąc pod uwagę okoliczności konkretnej sprawy i ustalając, czy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest z niego zrezygnować. Kluczowym jest, że w przywołanej regulacji brak jest wskazania dotyczącego sprawowania opieki w sposób nieprzerwany, całodobowy, codzienny, samodzielny, jak też przebywania stale w pobliżu osoby, która pomocy tego typu wymaga. Jak już wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie, opieka powinna mieć charakter stały, długotrwały w sensie rozciągłości w czasie i powtarzalny, zaś jej zakres wyznaczony być powinien niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, czyli koniecznością wykonywania czynności w związku z ograniczoną możliwością podopiecznego do samodzielnej egzystencji, w warunkach dnia codziennego. Tak określony zakres opieki, uprawniający do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, zależny jest więc od całokształtu okoliczności konkretnej sprawy, a przede wszystkim indywidualnej sytuacji osoby wymagającej wsparcia, w tym: rodzaju niepełnosprawności, stanu zdrowia, sprawności ruchowej i intelektualnej, trybu życia, warunków mieszkaniowych, itp.

W konsekwencji z treści uzasadnienia ostatecznej decyzji, co najmniej bardzo wątpliwym jest oparcie odmowy przyznania świadczenia na braku istnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżąca zatrudnienia, a sprawowaniem opieki nad córką. Orzekając w sprawie SKO skoncentrowało się na argumentacji, że rezygnacja strony z zatrudnienia nastąpiła z innych przyczyn niż codzienne i stałe wspieranie niezdolnej do samodzielnej egzystencji (niepełnosprawnej) córki.

Naczelny Sąd Administracyjny ww. argumentacji nie podziela. Przesłankę rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w sytuacji konieczności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną (niezdolną do samodzielnej egzystencji) oceniać należy każdorazowo w sposób zindywidualizowany. Istotne jest, by była to ocena aktualna, obejmująca walidację zakresu potrzeb podopiecznego i czynności, których wykonywanie jest konieczne w celach pomocowych oraz czasu, który wnioskujący o świadczenie poświęca na ich sprawowanie. Walidacja spełnienia przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 uśr dotyczyć ma bowiem stanu aktualnego i oceny, czy w dacie procedowania, strona miała realną możliwość pogodzenia aktywności zawodowej z zakresem i czasem, koniecznym dla prawidłowego, zgodnego z potrzebami i uwzględniającego godność osoby niepełnosprawnej sprawowaniem opieki.

Poza jakimkolwiek sporem w sprawie jest, że córka wnioskującej o świadczenie pielęgancyjne wymaga z pewnością zwłaszcza stałej i długotrwałej opieki, co wynika jednoznacznie z m. in. wskazywanych wyżej dokumentów urzędowych zawartywch w aktach sprawy. SKO zdaje się nie zauważać, że opieka nad osobą uznaną za niezdolną do samodzielnej egzystencji to przede wszystkim działania wymagające stałej obecności i gotowości do świadczenia pomocy, mającej na celu umożliwienie podopiecznemu godne funkcjonowanie, polegające na działaniach wspierających (głównie fizycznie) i kompensujących braki wywołane takim uszczerbkiem na zdrowiu (zob. wyrok NSA z dnia 29 maja 2024 r. sygn. akt I OSK 1627/23). Art. 30 Konstytucji RP stanowi, że: "(...). Przyrodzona i niezbywalna godność człowieka stanowi źródło wolności i praw człowieka i obywatela. Jest ona nienaruszalna, a jej poszanowanie i ochrona jest obowiązkiem władz publicznych. (...)".

Tym samym Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela stanowisko zaskarżonego wyroku, że organy administracji nie podjęły kompleksowych i zarazem koniecznych czynności dla zweryfikowania zakresu sprawowanej przez skarżącą niezbędnej opieki nad córką oraz jej wymiaru, które to okoliczności determinują ocenę spełnienia przesłanki umożliwiającej przyznanie świadczenia o jakim mowa w art. 17 ust. 1 uśr. Tym samym obowiązkiem organów będzie – w przypadku potwierdzenia, że skarżąca była zdolna do podjęcia jakiejkolwiek pracy – ustalenie czy spełnia przesłankę do przyznania jej świadczenia wynikającą z art. 17 ust. 1 uśr. Z kolei w sytuacji gdy postępowanie z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą przesłanki umożliwiające jego uwzględnienie i jedyną przeszkodą pozostanie pobieranie zasiłku stałego, obowiązkiem organu będzie poinformowanie skarżącej o możliwości dokonania wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego. Wybór ten może zrealizować przez złożenie do organu wniosku o rezygnację z zasiłku stałego. Konieczna jest bowiem taka organizacja działań organu, aby nie pozostawić osoby uprawnionej bez należnego jej świadczenia nawet przez krótki czas (por. wyrok NSA z dnia 12 września 2024 r. sygn. akt 2354/23 i przywoływane tam orzecznictwo, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl). Ostatecznie słusznie przyjął Sąd I instancji, że zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi oraz poprzedzająca ją decyzja Prezydenta Miasta Łodzi o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wydane zostały przedwcześnie i z naruszeniem wskazywanych w zaskarżonym orzeczeniu norm prawa materialnego oraz przepisów prawa procesowego, które to uchybienia rzutowały w istotnym stopniu na wynik sprawy i obligowały Sąd wojewódzki do ich usunięcia z obrotu prawnego. Trzeba ponowanie przypomnieć i podkreślić, że ustalenia zarówno możliwości podjęcia zatrudnienia jak i związku przyczynowo-skutkowego powinny odbywać się z zachowaniem także podstawowych zasad k.p.a., które kształtują postępowanie dowodowe w przedmiotowej sprawie.

Nie można również – wbrew stanowisku środka zaskarżania – zarzucić Sądowi pierwszej instancji naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku zwłaszcza z m. in. z art. 6 k.p.a oraz innymi konkretnymi normami (przepisami) prawa przywoływanymi w środku odwoławczym. Należy bowiem wskazać, że naruszenie tych przepisów może mieć miejsce wówczas, gdy dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Sąd nie dostrzegł, że rozstrzygnięcie to narusza przepisy prawa, bądź odnajdując te błędy prawne niewłaściwie ocenił ich wpływ na wynik sprawy administracyjnej, przy czym w obu wypadkach ta wadliwość w rozumowaniu Sądu musi mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z taką jednak sytuacją nie mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie.

Reasumując, przeprowadzona przez Sąd odwoławczy sądowoadministracyjna kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku prowadzi do wniosku, że wszystkie zarzuty skargi kasacyjnej są nieuprawnione.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za pozbawioną usprawiedliwionych podstaw, co skutkowało jej oddaleniem na podstawie art. 184 p.p.s.a.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 p.p.s.a.