Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Borowiec po rozpoznaniu w dniu 14 lipca 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia B.L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 18 lutego 2020 r. sygn. akt II SA/Ol 438/19 o odrzuceniu zażalenia postanawia oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie postanowieniem z dnia 18 lipca 2019 r. sygn. akt II SA/Ol 438/19 odrzucił skargę B.L. na działanie Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...], uznając, że skarga wniesiona w tej sprawie nie należy do właściwości sądu administracyjnego.

Odpis w/w postanowienia, wraz z uzasadnieniem oraz pouczeniem o sposobie i terminie wniesienia od niego skargi kasacyjnej, został doręczony skarżącemu w dniu 23 lipca 2019 r.

Powyższe postanowienie stało się przedmiotem sporządzonej osobiście przez B.L. skargi kasacyjnej, skierowanej do Naczelnego Sądu Administracyjnego za pośrednictwem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie postanowieniem z dnia 13 września 2019 r. sygn. akt II SA/Ol 438/19 odrzucił skargę kasacyjną, z uwagi na niezachowanie przymusu adwokacko-radcowskiego, o którym mowa w art. 175 § 1 P.p.s.a.

Odpis w/w postanowienia, wraz z uzasadnieniem, doręczono skarżącemu w dniu 24 września 2019 r. z pouczeniem, że przysługuje na nie zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego, które należy wnieść w terminie 7 dni i które powinno być sporządzone przez adwokata lub radcę prawnego.

B.L. w dniu 29 września 2019 r. skierował do Naczelnego Sądu Administracyjnego za pośrednictwem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie sporządzone osobiście zażalenie na powyższe postanowienie. Jednocześnie z w/w zażaleniem wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie postanowieniem z dnia 29 października 2019 r. sygn. akt II SPP/Ol 107/19 odmówił B.L. zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowił dla skarżącego pełnomocnika z urzędu.

Następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie po uprawomocnieniu się w/w postanowienia, w dniu 5 lutego 2020 r., przekazał odpis tego postanowienia do Okręgowej Rady Adwokackiej w [...], zwracając się o wyznaczenie dla B.L. adwokata z urzędu.

Okręgowa Rada Adwokacka w [...] przy piśmie z dnia 7 lutego 2020 r. poinformowała adwokata [...] o wyznaczeniu go pełnomocnikiem z urzędu dla B.L.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie postanowieniem z dnia 18 lutego 2020 r. sygn. akt II SA/Ol 438/19 odrzucił zażalenie B.L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 13 września 2019 r. sygn. akt II SA/Ol 438/19 o odrzuceniu skargi kasacyjnej B.L.

W uzasadnieniu postanowienia podał, że stosownie do treści art. 194 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej w skrócie "P.p.s.a."), zażalenie, którego przedmiotem jest odrzucenie skargi kasacyjnej, powinno być sporządzone przez adwokata lub radcę prawnego. Powyższego wymogu nie stosuje się, jeżeli takie zażalenie sporządza sędzia, prokurator, notariusz, radca Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej albo profesor lub doktor habilitowany nauk prawnych, będący stroną, jej przedstawicielem lub pełnomocnikiem albo jeżeli zażalenie takie wnosi prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka (art. 175 § 2 w zw. z art. 194 § 4 zd. 2 P.p.s.a.). Ponadto w sprawach wskazanych w art. 175 § 3 P.p.s.a. zażalenie takie może sporządzić także doradca podatkowy i rzecznik patentowy.

Sąd pierwszej instancji stwierdził, że obowiązek ustanowiony w art. 194 § 4 P.p.s.a. ma charakter bezwzględny. Oznacza to, że żadne szczególne okoliczności nie uprawniają strony do osobistego sporządzenia zażalenia na postanowienie odrzucające skargę kasacyjną (por. postanowienia NSA z dnia: 25 października 2011 r., sygn. akt II OZ 970/11 oraz 7 maja 2014 r., sygn. akt II FZ 543/14). Niesporządzenie zażalenia na postanowienie odrzucające skargę kasacyjną przez adwokata, radcę prawnego lub podmioty wskazane w art. 175 § 2 i § 3 P.p.s.a. jest brakiem nieusuwalnym (por. postanowienie NSA z dnia 8 grudnia 2004 r., sygn. akt OZ 713/04). Przy czym zawarte w art. 194 § 4 P.p.s.a. pojęcie "sporządzenie" należy rozumieć jako "napisanie i podpisanie" zażalenia w przedmiocie odrzucenia skargi kasacyjnej, ponieważ to podpis wprost wskazuje osobę, która sporządziła zażalenie (por. B. Gruszczyński, A. Kabat (w:) B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Warszawa 2013, s. 652 i 559).

Z art. 197 § 2 P.p.s.a. wynika, że do postępowania toczącego się na skutek zażalenia stosuje się odpowiednio przepisy o skardze kasacyjnej. W świetle art. 178 P.p.s.a., wojewódzki sąd administracyjny odrzuci na posiedzeniu niejawnym skargę kasacyjną wniesioną po upływie terminu lub z innych przyczyn niedopuszczalną, jak również skargę kasacyjną, której braków strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wskazał, że przedmiotowe zażalenie zostało sporządzone przez B.L., który bezspornie nie należy do kręgu osób uprawnionych do osobistego sporządzenia tego środka odwoławczego. Nie wykonuje on bowiem zawodu prawniczego, ani nie posiada odpowiedniego stopnia naukowego, zaś zgodnie z art. 175 § 2 i § 3 w zw. z art. 194 § 4 P.p.s.a., tylko te okoliczności, umożliwiłyby mu skuteczne wniesienie zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej. W tej sytuacji zażalenie skarżącego na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej jako niedopuszczalne, na podstawie art. 178 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. podlegało odrzuceniu.

Powyższe postanowienie stało się przedmiotem zażalenia B.L., reprezentowanego przez adwokata [...] ustanowionego z urzędu, do Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Skarżący zaskarżonemu postanowieniu zarzucił:

1. naruszenie przepisów postępowania mogące mieć wpływ na wynik sprawy, tj. art. 177 § 3 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., poprzez brak wstrzymania terminu do wniesienia zażalenia na odrzucenie skargi kasacyjnej do dnia zawiadomienia pełnomocnika o jego wyznaczeniu, jednak nie wcześniej niż od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem, w przypadku, gdy skarżący złożył wniosek o ustanowienie adwokata w ramach pomocy prawnej w tym samym dniu, w którym złożył zażalenie od postanowienia odrzucającego skargę kasacyjną, czyli w czasie, kiedy biegł jeszcze termin do złożenia zażalenia, podczas gdy prawidłowe postępowanie Sądu w razie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika na skutek wniosku zgłoszonego przed upływem terminu, o którym mowa w art. 177 § 1 P.p.s.a., skutkować winno tym, iż ten termin biegnie ponownie od dnia zawiadomienia pełnomocnika o jego wyznaczeniu.

2. naruszenie przepisów postępowania mogące mieć wpływ na wynik sprawy, tj. art. 177a w zw. z art. 178 i art. 194 § 4 P.p.s.a., poprzez brak wezwania strony do usunięcia braków złożonego zażalenia na postanowienie odrzucające skargę kasacyjną oraz brak wezwania do usunięcia braków wskazanej skargi kasacyjnej oraz przyjęcie, że złożenie i podpisanie skargi kasacyjnej przez samego skarżącego, a także złożenie i podpisanie zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej przez samego skarżącego jest nieusuwalnym brakiem, który skutkuje odrzuceniem skargi, bądź odpowiednio zażalenia, podczas gdy art. 177a P.p.s.a. wyraźnie wskazuje, iż jedynym brakiem nieusuwalnym skargi kasacyjnej jest brak przytoczenia podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia, a w przypadku pozostałych wymagań z art. 176 P.p.s.a. przewodniczący wzywa stronę do usunięcia tych braków w terminie 7 dni.

Wskazując na powyższe zarzuty wniósł o:

1. uchylenie zaskarżonego postanowienia z dnia 18 lutego 2020 r. oraz poprzedzającego go postanowienia z dnia 13 września 2019 r. odrzucającego skargę kasacyjną w niniejszej sprawie i przekazanie tej sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie do ponownego rozpoznania.

2. przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, które nie zostały uiszczone ani w całości, ani w części.

W uzasadnieniu zażalenia przedstawił argumentację mającą wykazać zasadność podniesionych w nim zarzutów.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do treści art. 194 § 4 P.p.s.a., zażalenie, którego przedmiotem jest odrzucenie skargi kasacyjnej, powinno być sporządzone przez adwokata lub radcę prawnego. Przepis art. 175 § 2 i 3 tej ustawy stosuje się odpowiednio. Zgodnie z art.178 P.p.s.a., wojewódzki sąd administracyjny odrzuci na posiedzeniu niejawnym skargę kasacyjną wniesioną po upływie terminu lub z innych przyczyn niedopuszczalną, jak również skargę kasacyjną, której braków strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie. Do postępowania toczącego się na skutek zażalenia stosuje się odpowiednio przepisy o skardze kasacyjnej, z wyłączeniem art. 185 § 2 (art. 197 § 2 P.p.s.a.).

Odnosząc się do zarzutów podniesionych w zażaleniu pełnomocnika skarżącego ustanowionego z urzędu na postanowienie o odrzuceniu zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej, wskazać należy, iż w rozpoznawanej sprawie przedmiotem kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego jest jedynie kwestia prawidłowości rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia wniesionego osobiście przez B.L. na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, skoro z akt sprawy nie wynika, aby B.L. należał do kręgu osób wymienionych w art. 175 § 1-3 P.p.s.a., a złożone w tej sprawie zażalenie na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej zostało przez niego sporządzone osobiście, to Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zasadnie uznał, że zażalenie, jako niedopuszczalne, na podstawie art. 178 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. podlegało odrzuceniu.

Ponadto wskazać należy, iż z art. 177 § 3 P.p.s.a. wynika, że w razie ustanowienia w ramach prawa pomocy adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego po wydaniu orzeczenia, na wniosek złożony przez stronę, której doręcza się odpis orzeczenia z uzasadnieniem sporządzonym z urzędu, albo przez stronę, która zgłosiła wniosek o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia, termin do wniesienia skargi kasacyjnej biegnie od dnia zawiadomienia pełnomocnika o jego wyznaczeniu, jednak nie wcześniej niż od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. W świetle art. 197 § 2 P.p.s.a., powyższy przepis będzie miał również odpowiednie zastosowanie w przypadku terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie, którego przedmiotem jest odrzucenie skargi kasacyjnej, z uwagi na fakt, iż stosownie do treści art. 194 § 4 P.p.s.a. zażalenie takie powinno być sporządzone przez adwokata lub radcę prawnego.

Przenosząc treść w/w przepisów na grunt niniejszej sprawy, zauważyć należy, że skoro B.L. w dniu 29 września 2019 r., a więc w terminie otwartym do wniesienia zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 13 września 2019 r. o odrzuceniu skargi kasacyjnej, jednocześnie ze sporządzonym osobiście zażaleniem na to postanowienie złożył wniosek o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym, w tym o ustanowienie pełnomocnika z urzędu – okoliczność ta spowodowała, że zgodnie z art. 177 § 3 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., termin do wniesienia w/w zażalenia zaczął biec dopiero od dnia zawiadomienia przez Okręgową Radę Adwokacką w [...] przy piśmie z dnia 7 lutego 2020 r. adwokata [...] o wyznaczeniu go pełnomocnikiem z urzędu dla B.L. Stosowne zażalenie mogło zostać zatem wniesione przez pełnomocnika skarżącego w ustawowym terminie 7 dni dopiero od tego momentu, co jednak – jak z akt sprawy wynika – nie miało miejsca. Tymczasem sporządzone przez B.L. osobiście zażalenie, które wniósł w dniu 29 września 2019 r., w opisanych okolicznościach było przedwczesne, jednak jak już wyżej podano, przyczyną jego odrzucenia był wyłącznie fakt sporządzenia tego zażalenia z niezachowaniem przymusu adwokacko-radcowskiego, co było przedmiotem badania jego dopuszczalności w pierwszej kolejności.

Podać również należy, iż wbrew twierdzeniu pełnomocnika skarżącego, niedopełnienie warunku określonego w art. 194 § 4 P.p.s.a. jest brakiem nieusuwalnym, powodującym odrzucenie zażalenia (por. np. postanowienia NSA z dnia: 29 stycznia 2020 r., sygn. akt I OZ 1431/19 oraz 14 czerwca 2019 r., sygn. akt II FZ 310/19). Powoływany przez autora zażalenia przepis art. 177a P.p.s.a., określający przypadki wzywania do usunięcia braków formalnych skargi kasacyjnej, dotyczy wymagań przewidzianych w art. 176 P.p.s.a., natomiast wymóg przymusu adwokacko-radcowskiego jest zawarty w art. 175 P.p.s.a.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł, jak w postanowieniu.