Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Po uprawomocnieniu się postanowienia oddalającego wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych adwokat musi być wezwany do uiszczenia opłaty stałej pod rygorem przewidzianym w art. 220 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./.

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 4 marca 2005 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale II Izby Finansowej zażalenia Anny B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 grudnia 2004 r. III SA 500/03 odrzucające skargę kasacyjną oraz zwracające skarżącej wpis sądowy w wysokości 250 zł w sprawie ze skargi Anny B. na decyzję Izby Skarbowej w W. z dnia 25 kwietnia 2002 r. (...) w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zobowiązania podatkowe postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę WSA w Warszawie do ponownego rozpoznania.

Postanowieniem z dnia 17 grudnia 2004 r., III SA 500/03, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę kasacyjną Anny B. i zwrócił skarżącej wpis sądowy w wysokości 250 zł w sprawie ze skargi na decyzję Izby Skarbowej w W. z dnia 25 kwietnia 2002 r. (...) w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zobowiązania podatkowe. W uzasadnieniu orzeczenia podano, że, ze względu na przedmiot postępowania, profesjonalny pełnomocnik powinien uiścić wpis stały w wysokości 250 zł przy wniesieniu skargi kasacyjnej. Z akt sprawy wynika, że należny wpis nie został uiszczony w przewidzianym terminie, tj. do 28 czerwca 2004 r. /odpis wyroku został doręczony pełnomocnikowi skarżącej 27 maja 2004 r./. Sąd stwierdził równocześnie, że bez wpływu na rozstrzygnięcie sprawy pozostaje wniosek o przyznania prawa pomocy zawarty w skardze kasacyjnej, gdyż został on pozostawiony bez rozpoznania postanowieniem z 19 listopada 2004 r. jako nie złożony na urzędowym formularzu PPF.

W zażaleniu z dnia 4 stycznia 2005 r. skarżąca - działając za pośrednictwem adwokata Wojciecha C. - wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania przy uwzględnieniu kosztów postępowania zażaleniowego /koszty zastępstwa procesowego w wysokości według norm prawem określonych/. Powyższemu postanowieniu zarzucono obrazę przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy przez jego błędną wykładnię, niewłaściwe zastosowanie /art. 174 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi/, a konkretnie art. 231 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz par. 3 w zw. z par. 1 oraz par. 3 w zw. z par. 2 ust. 3 pkt 12 rozporządzenia Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości wpisów w postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 221 poz. 2193/ polegające na przyjęciu, że przedmiotem zaskarżenia w sprawie nie są należności pieniężne i powinien być pobrany wpis stały a nie stosunkowy, co nakładało na adwokata obowiązek uiszczenia od skargi kasacyjnej wpisu stałego w wysokości 250 zł, a nie wpisu stosunkowego w wysokości określonej przez Sąd.

W uzasadnieniu zażalenia strona zauważyła, że sprawa dotyczy odpowiedzialności skarżącej /osoby trzeciej/ za zobowiązania podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością - wysokość tych zobowiązań jest znana i wynosi 2.008.966 zł. Ponieważ istnieje konkretna wysokość należności pieniężnej objętej zaskarżoną decyzją, powinny mieć zastosowanie przepisy o wpisie stosunkowym i nie zmienia tego ani uiszczenie wpisu stałego przez stronę przy wniesieniu skargi, ani wcześniejsze uchylenie przez Izbę Skarbową decyzji Urzędu Skarbowego. Adwokat powinien być więc wezwany przez Wojewódzki Sąd Administracyjny do uiszczenia wpisu stosunkowego, co jak dotychczas nie nastąpiło.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zaskarżone postanowienie należy uchylić.

Na podstawie dyspozycji przepisu art. 231 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 - dalej Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi/ wpis stosunkowy pobiera się w sprawach, w których przedmiotem zaskarżenia są należności pieniężne, a w innych sprawach pobiera się wpis stały.

Niesłusznie pełnomocnik strony twierdzi, iż w sprawie powinien zostać pobrany wpis stosunkowy. Przedmiotem skargi nie była bowiem decyzja wymiarowa, lecz decyzja uchylająca rozstrzygnięcie organu podatkowego I instancji i przekazująca mu sprawę do ponownego rozpoznania, co powoduje, iż wpis od takiej skargi, a w konsekwencji i od skargi kasacyjnej, jest wpisem stałym. Poza tym od początku postępowania sądowoadministracyjnego w niniejszej sprawie uiszczany był wpis stały. Strona sama podkreśla w zażaleniu, że uiściła wpis stały przy wniesieniu skargi.

Jednakże należy zauważyć, iż w niniejszej sprawie złożony został wniosek o przyznanie prawa pomocy. I chociaż wniosek zawarty w skardze kasacyjnej, jako nie złożony na urzędowym formularzu, został przez Sąd, postanowieniem z dnia 19 listopada 2004 r., pozostawiony bez rozpoznania, to, wskutek wezwania Sądu strona złożyła wniosek w sposób prawidłowy. Podkreślić należy, że Sąd nie powinien wzywać adwokata strony do nadesłania urzędowego formularza. Jak słusznie zauważył Sąd w postanowieniu z dnia 19 listopada 2004 r. - od profesjonalnego pełnomocnika skarżącej należy wymagać znajomości przepisów postępowania również w zakresie wymogów wniosku o przyznanie prawa pomocy. Obowiązek Sądu do wezwania o złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu ogranicza się do stron występujących w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego /art. 6 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi/.

Wniosek złożony na urzędowym formularzu został przez Sąd - mimo złożenia go po terminie przewidzianym dla uiszczenia wpisu stałego od skargi kasacyjnej - oceniony merytorycznie, a rozstrzygnięcie to nie zostało przez stronę zakwestionowane, powodując iż postanowienie z 19 listopada 2004 r. się uprawomocniło, a, zgodnie z art. 170 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, ale także inne sądy, w tym również Naczelny Sąd Administracyjny - z tego powodu Naczelny Sąd Administracyjny nie może stwierdzić prawidłowości bądź nieprawidłowości takiego rozstrzygnięcia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.

Przystępując do dalszych rozważań należy zastanowić się nad ratio legis art. 221 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zdaniem Sądu można tu przywołać pogląd Sądu Najwyższego, wyrażony w uchwale z dnia 13 października 1971 r. /III CZP 62/71/, odnoszący się do podobnie do art. 221 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sformułowanego art. 17 ustawy z dnia 13 czerwca 1967 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych /Dz.U. nr 24 poz. 110 ze zm./, a zgodnie z którym uregulowanie to zmierza do zapobieżenia zbędnej - ze względu na działanie strony przez adwokata - zwłoce postępowania. Z kolei, zgodnie z innym orzeczeniem Sądu Najwyższego /III CZP 11/76/ ostrze tego unormowania zwrócone jest przeciwko osobom, które chciałyby wnosić pisma celowo nie opłacone dla uzyskania zwłoki w postępowaniu. Ponieważ adwokat powinien znać wysokość wpisu stałego, uzależnienie zastosowania sankcji w postaci zwrotu czy odrzucenia pisma od uprzedniego wezwania prowadziłoby do zbędnego absorbowania sądu i przedłużenia postępowania. W tej samej uchwale czytamy, że przepisy o kosztach sądowych spełniają tylko służebną rolę w stosunku do norm regulujących sam przebieg procesu - z tego powodu nie mogą wywierać ujemnego wpływu na prawidłowy wymiar sprawiedliwości, muszą być zatem tak wykładane, aby przy zachowaniu ich funkcji zostały stworzone gwarancje zapewniające stronie możliwość wypełnienia obowiązku procesowego oraz aby nie powstały trudności, które praktycznie prowadziłyby do pozbawienia strony możności obrony swych praw. Zarówno będący przedmiotem rozważań Sądu Najwyższego art. 17 ustawy o kosztach sądowych, jak i art. 221 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie reguluje przypadku, gdy z pismem podlegającym opłacie stałej adwokat łączy wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Sąd w niniejszej sprawie wyraża pogląd, że art. 221 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jako przepis stanowiący wyjątek od ogólnej reguły wzywania stron do opłacania pism procesowych, nie może być interpretowany rozszerzająco, dlatego należy przyjąć, że złożenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych powoduje powrót na płaszczyznę przepisów ogólnych. Znaczy to, że po uprawomocnieniu się postanowienia oddalającego wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, adwokat musi być wezwany do uiszczenia opłaty stałej pod rygorem przewidzianym w art. 220 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Podobny pogląd został również wyrażony przez Sąd Najwyższy w postanowieniu z 15 października 1997 r. /III CZ 70/97/, którego teza brzmi: "Jeżeli strona złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów, to reprezentujący ją adwokat, który wnosi pismo procesowe podlegające opłacie stałej, nie ma obowiązku jej uiszczenia do czasu rozpoznania wniosku. W razie prawomocnego oddalenia wniosku, przewodniczący wezwie adwokata do uiszczenia należnej opłaty stałej."

W przedmiotowej sprawie odpis postanowienia z 19 listopada 2004 r. oddalającego wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych został doręczony pełnomocnikowi strony 25 listopada 2004 r., natomiast wpis stały został przez niego uiszczony, bez wezwania Sądu, dnia 1 grudnia 2004 r. Tym samym odrzucenie skargi kasacyjnej z powodu nieuiszczenia wpisu stałego było niedopuszczalne.

Z uwagi na treść przepisu art. 209 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie orzeczono o kosztach postępowania zażaleniowego.

Ze wskazanych przyczyn, na podstawie art. 185 w zw. z art. 197 par. 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny postanowił jak w sentencji.