Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak po rozpoznaniu w dniu 1 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia R. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 listopada 2016 r. sygn. akt VII SA/Wa 2867/12 w przedmiocie odmowy zmiany prawomocnego postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 września 2015 r. w sprawie ze skargi R. Z. na postanowienie Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] października 2014 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wniesienia odwołania z uchybieniem terminu postanawia: oddalić zażalenie

Postanowieniem z dnia 14 listopada 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił zmiany prawomocnego postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 września 2015 r. wydanego w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi R. Z. na postanowienie Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] października 2014 r., w przedmiocie stwierdzenia wniesienia odwołania z uchybieniem terminu.

W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji powołał się na art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej p.p.s.a.) mówiący, iż postanowienia w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżane, a nawet prawomocne. Zmiana okoliczności faktycznych sprawy może się odnosić nie tylko do wysokości uzyskiwanych przez stronę skarżącą dochodów, ale także wysokości obciążających ją wydatków. Sąd wskazał, że prawomocnym postanowieniem z dnia 23 września 2015 r. Sąd odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy z uwagi na niedostateczne dane.

Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł R. Z. domagając się jego uchylenia i skierowania sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji. Ponadto wniósł o zasądzenie kosztów procesu i przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym polegającym na zwolnieniu skarżącego o ponoszenia kosztów postępowania w związku ze złożonym zażaleniem. W opinii skarżącego, wyjaśnił on dostatecznie swoją sytuację materialną i jednocześnie przypomniał, że informował Sąd o braku możliwości przedłożenia wszystkich, wymaganych dokumentów.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w uzasadnionych przypadkach. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wykładnia ustawowego określenia "gdy wykaże" prowadzi do przyjęcia, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy. Zatem to strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy zobowiązana jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Wykazanie powyższych okoliczności, stosownie do art. 252 § 1 p.p.s.a., powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia.

Instytucja przyznania prawa pomocy, jak już wskazał wcześniej Sąd I instancji, ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Przy ocenie czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy sąd bierze nie tylko pod uwagę wysokość uzyskiwanych dochodów ale również stan majątkowy strony.

Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że żalący nie wykazał w trakcie postępowania, iż znajduje się w takiej sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby go do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od ponoszenia kosztów w postępowaniu zażaleniowym. Oceniając ponowny wniosek R. Z., Sąd I instancji zasadnie uznał, że skarżący nie przedstawił żadnych nowych okoliczności uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie słusznie powołał się na przepis art. 165 p.p.s.a. mówiący, iż postanowienie sądu pierwszej instancji należy do tzw. postanowień niekończących postępowania, które mogą być uchylane lub zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Jednak bez zmiany okoliczności sprawy sąd nie może uchylić wcześniej wydanego postanowienia. Przez zmianę okoliczności należy przy tym rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych, jak i w obowiązującym prawie. Zmiany te muszą być na tyle istotne, by uzasadniały wydanie nowego odmiennego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia wydanego w zakresie prawa pomocy nowe okoliczności muszą być oceniane w kontekście przesłanek, które legły u podstaw wcześniej wydanego postanowienia, którego zmiany domaga się strona. Oznacza to, że zadanie sądu sprowadza się do porównania – w oparciu o stosowne dokumenty – sytuacji skarżącego z chwili wydania poprzedniego orzeczenia z chwilą obecną, następnie oceny, czy nastąpiła istotna zmiana okoliczności, a w przypadku pozytywnej odpowiedzi na to pytanie do zdecydowania, czy zmiana ta uzasadnia zmianę prawomocnego rozstrzygnięcia w sprawie. Brak powołania się na nowe okoliczności, które nie byłyby znane Sądowi na wcześniejszym etapie postępowania skutkuje brakiem możliwości zmiany dotychczasowego stanowiska Sądu w kwestii przyznania prawa pomocy. Tym samym nie pozwala na stwierdzenie, iż strona nie jest w stanie wygospodarować środków pieniężnych umożliwiających uiszczenie wpisu od zażalenia. Tymczasem, jak zaznaczono na wstępie rozważań, to rolą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy.

Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.

Podkreślić ponadto należy, że zaskarżonym postanowieniem z dnia 14 listopada 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznał jedynie wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy – zmianę prawomocnego postanowienia z dnia 23 września 2015 r. Oprócz powyższego wniosku w piśmie z dnia [...] czerwca 2016 r. R. Z. wniósł również zażalenie na postanowienie z dnia 7 czerwca 2016 r., któremu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie winien nadać odpowiedni bieg.