Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Tamara Dziełakowska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 23 lipca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku M. J. o zbadanie wymogów niezawisłości i bezstronności sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego Rafała Stasikowskiego w sprawie ze skargi kasacyjnej M. J. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 10 stycznia 2024 r. sygn. akt III SAB/Gl 257/23 w sprawie ze skargi M. J. na bezczynność Prezydenta Miasta K. w przedmiocie wpisu do rejestru publicznego – rejestru zgromadzeń postanawia: odrzucić wniosek.

Wnioskiem z 9 lipca 2024 r. skarżący wniósł o wyłączenie na podstawie art. 19 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi od rozpoznawania sprawy sędziego NSA Rafała Stasikowskiego. W przypadku oddalenia tego wniosku zażądał "w drugiej kolejności przeprowadzenia zarówno w postępowaniu zasadniczym jak i niniejszym postępowaniu przed SN testu niezawisłości i bezstronności w trybie Art. 42 § 3 ustawy p.o. u.s.p.". W uzasadnieniu skarżący odwołał się do wyroku TSUE z 21 grudnia 2023 r., sygn. akt C-718/21 w którym jak wskazał "uznano, że osoba powołana przez polityczną KRS nie jest bezstronnym i niezawisłym sądem ustanowionym ustawą, albowiem skład ten nie stanowi "sądu" w rozumieniu TSUE".

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Wniosek o zbadanie wymogów niezawisłości i bezstronności podlega odrzuceniu.

W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że nie mógł on podlegać rozpatrzeniu na podstawie "art. 42 § 3 ustawy p.o. u.s.p.". Z dniem 15 lipca 2022 r., na podstawie przepisów ustawy z dnia 9 czerwca 2022 r. o zmianie ustawy o Sądzie Najwyższym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2022 r. poz. 1259), wszedł w życie przepis art. 5a ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.2021.137 t.j. ze zm.; dalej p.u.s.a.) przewidujący możliwość zbadania spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego lub sędziego delegowanego do pełnienia obowiązków sędziego w sądzie administracyjnym wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania po powołaniu, przy uwzględnieniu dalszych wymienionych w § 1 tego przepisu okoliczności. Badania dokonuje się na wniosek strony skarżącej lub uczestnika postępowania na prawach strony (art. 5a § 3 p.u.s.a.). Oprócz tego, jak wynika z § 4 powołanego przepisu, wniosek składa się w terminie tygodnia od dnia zawiadomienia uprawnionego do złożenia wniosku o składzie rozpoznającym sprawę. Po upływie terminu, o którym mowa w zdaniu pierwszym, prawo do wniesienia wniosku wygasa, co oznacza, że termin ten jest terminem prekluzyjnym. Sąd przy doręczeniu pierwszego pisma w sprawie zawiadamia uprawnionego do złożenia wniosku o składzie rozpoznającym sprawę, a przy każdym kolejnym - jeżeli skład rozpoznający sprawę uległ zmianie. Ponadto do wniosku rozpoznawanego przez Naczelny Sąd Administracyjny stosuje się przepis art. 175 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2023.1634 t.j. ze zm.; dalej p.p.s.a.). Wniosek powinien czynić zadość wymaganiom przewidzianym dla pisma procesowego, a ponadto zawierać: 1) żądanie stwierdzenia, że w danej sprawie zachodzą przesłanki, o których mowa w § 1; 2) przytoczenie okoliczności uzasadniających żądanie wraz z dowodami na ich poparcie. Wniosek niespełniający wymagań, o których mowa w § 5, podlega odrzuceniu bez wezwania do usunięcia braków formalnych. Odrzuceniu podlega również wniosek złożony po upływie terminu albo z innych przyczyn niedopuszczalny (art. 5a § 6 p.u.s.a.).

Co istotne, postępowanie to jest postępowaniem odrębnym od postępowania o wyłączenie sędziego z art. 18-24 p.p.s.a. o czym przesądził Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z 3 kwietnia 2023 r., I FPS 3/22.

Z powyższych regulacji wynika wprost, że wymogiem formalnym wniosku jest m.in. przytoczenie okoliczności uzasadniających żądanie wraz z dowodami na ich poparcie. Należy przez nie rozumieć przede wszystkim okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego. Przywołanie tych okoliczności i przedstawienie dowodów jest obligatoryjne, bowiem właśnie te okoliczności stanowią o odrębności podstawy wyłączenia sędziego z art. 5a p.u.s.a. Co istotne, podlegają one dodatkowo badaniu "z uwzględnieniem okoliczności dotyczących uprawnionego oraz charakteru sprawy" i z tego względu stosownie do art. 5a § 13 "wyłączenie sędziego od udziału w danej sprawie nie może stanowić podstawy do wyłączenia tego sędziego w innych sprawach rozpoznawanych z jego udziałem". Uprawnia to do przyjęcia, że brakiem formalnym wniosku będzie więc nieprzywołanie okoliczności związanej z powołaniem sędziego na stanowisko i nieprzedstawienie stosownych dowodów na ich poparcie, zaś konsekwencją odrzucenie wniosku bez wezwania do usunięcia dostrzeżonego braku formalnego (por. postanowienie NSA z 18 kwietnia 2024 r., sygn. akt I FSK 115/24).

W uzasadnieniu uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 kwietnia 2023 r., I FPS 3/22 - nawiązującej także do argumentacji przedstawionej w uzasadnieniu uchwały połączonych Izb Sądu Najwyższego: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z 23 stycznia 2020 r., sygn. akt BSA-I-4110-1/20 - wskazano, że mechanizm kontroli standardu niezawisłości i bezstronności powinien polegać na ocenie zarówno stopnia wadliwości poszczególnych postępowań konkursowych, jak też okoliczności odnoszących się do samych sędziów biorących w nich udział oraz charakteru spraw, w których orzekają (orzekały) sądy z ich udziałem, co oznacza, że przy ocenie wpływu wadliwości procesu powołania na urząd sędziego na dochowanie standardu bezstronności i niezawisłości sądu orzekającego z udziałem takiego sędziego konieczne jest uwzględnienie całego zespołu rozmaitych kryteriów.

Odnosząc powyższe do realiów niniejszej sprawy należy wskazać, że strona wnioskująca w treści analizowanego wniosku nie przywołała żadnych okoliczności towarzyszących powołaniu sędziego, poza faktem udziału przy nominacji Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. Nie przedstawiła tez żadnych "okoliczności towarzyszących powołaniu i postępowaniu po powołaniu", o których mowa w art. 5a § 1 p.u.s.a.

Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 9 kwietnia 2024 r., sygn. akt I OSK 2633/20, ustawodawca wprowadzając nową procedurę wyłączenia sędziego nie wprowadził przesłanki nieprawidłowości powołania sędziego, jako samoistnej podstawy jego wyłączenia ani w żadnym miejscu nie wyposażył sądów administracyjnych w kompetencje do badania prawidłowości tego powołania ani także do merytorycznej kontroli uchwał Krajowej Rady Sądownictwa w ramach postępowania o zbadanie wymogów niezawisłości i bezstronności. Na gruncie art. 5a § 1 p.u.s.a. istotne jest zatem spełnienie przez sędziego wymogów niezawisłości i bezstronności, jedynie z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i zachowaniu po powołaniu, a nie sama zgodność tego powołania z przepisami prawa. Pogląd ten wyrażony został również w piśmiennictwie prawniczym (por. rozważania na temat art. 5a i nast. p.u.s.a. – "Test niezawisłości i bezstronności sędziego – forma przeciwdziałania kryzysowi w sądownictwie administracyjnym", J. Chlebny, W. Chróścielewski, Państwo i Prawo 2024/6/3-23). W sytuacji zatem gdy wniosek nie zawiera żadnego odniesienia do wymogów niezawisłości i bezstronności ani do zachowania konkretnego sędziego po powołaniu, a poprzestaje jedynie na wskazaniu nieprawidłowości powołania, przyjąć należy, że wniosek taki nie spełnia wymagań, o których mowa w art. 5a § 5 pkt 1 i 2 p.u.s.a.

Mając powyższe na uwadze, z uwagi na niespełnienie wymagań z art. 5a § 5 pkt 1 i 2 p.u.s.a., wniosek podlega odrzuceniu i dlatego na podstawie art. 5a § 6 i § 18 p.u.s.a. w zw. z art. 197 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, jak w postanowieniu.