Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Stanisław Bogucki Sędzia NSA Andrzej Jagiełło Sędzia NSA Maciej Jaśniewicz (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 8 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej wniosku Rady Miejskiej W. reprezentowanej przez Prezydenta Miasta W. o wyłączenie sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego Aleksandry Wrzesińskiej – Nowackiej i Jana Rudowskiego w sprawie ze skargi kasacyjnej Spółdzielni Mieszkaniowej "B." z siedzibą we W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 22 stycznia 2015 r., sygn. akt II SA/Wr 641/14 w sprawie ze skarg Spółdzielni Mieszkaniowej "P. J." z siedzibą we W. i Spółdzielni Mieszkaniowej "B." z siedzibą we W. na uchwałę Rady Miejskiej W. z dnia 5 lipca 2012 r., nr XXIX/657/12 w przedmiocie upoważnienia do załatwienia indywidualnych spraw z zakresu czystości i porządku postanawia oddalić wniosek o wyłączenie sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego Aleksandry Wrzesińskiej-Nowackiej oraz Jana Rudowskiego

Wyrokiem z dnia 22 stycznia 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, sygn. akt II SA/Wr 641/14 oddalił skargi Spółdzielni Mieszkaniowej "P. J." i Spółdzielni Mieszkaniowej "B." na uchwałę Rady Miejskiej W. z dnia 5 lipca 2012 r. w przedmiocie upoważnienia Zarządu E. Sp. z o.o. do załatwiania indywidualnych spraw z zakresu utrzymania czystości i porządku. Od powyższego orzeczenia Spółdzielnia Mieszkaniowa "B." wywiodła skargę kasacyjną.

Postanowieniem z dnia 30 września 2016 r. sygn. akt II FSK 1980/16 Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej zwana: "p.p.s.a.") postanowił o zawieszeniu postępowaniu kasacyjnego.

Postanowieniem z dnia 19 stycznia 2017 r. sygn. akt II FSK 1980/16, NSA postanowił o podjęciu zawieszonego postępowania. W uzasadnieniu wskazano, że w dniu 19 grudnia 2016 r. Naczelny Sąd Administracyjny podjął uchwałę w sprawie o sygn. akt II FPS 3/16.

Pismem z dnia 17 lutego 2017 r. Rada Miejska W. reprezentowana przez Prezydent W. wystosował wniosek o wyłączenie sędziów, tj. sędziego NSA Aleksandry Wrzesińskiej – Nowackiej oraz sędziego NSA Jana Rudowskiego, od orzekania w sprawie skargi kasacyjnej od wyroku z dnia 22 stycznia 2015 r., sygn. akt II SA/Wr 641/14. W uzasadnieniu wniosku wskazano m.in., że NSA w dniu 19 grudnia 2016 r., w sprawie o sygn. akt II FPS 3/16, podjął uchwałę o następującej treści: 1. W sprawach opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi przepis art. 6q ust. 1 ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz. U. z 2016 r. poz. 250 ze zm.) wyłącza stosowanie przepisu art. 39 ust. 4 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2016 r. poz. 446 ze zm.).

2. Wykładnia dokonana w uchwale wiąże od dnia jej podjęcia.

Autor wniosku podkreślił, że w wydaniu powyższej uchwały brali udział sędziowie, którzy wyznaczeni zostali do orzekania w przedmiotowej sprawie. Podniesiono również, że relacja łącząca obie sprawy, tj. sprawę przedmiotową i sprawę uchwały II FPS 3/16, nie ogranicza się wyłącznie do zwykłej zbieżności merytorycznej poglądów prawnych, oddziałujących na wynik tych spraw. Bezpośrednią przyczyną podjęcia uchwały II FPS 3/16 było to, że przed NSA zawisła sprawa ze skargi kasacyjnej od wyroku WSA z dnia 22 stycznia 2015 r., o sygn. akt II SA/Wr 641/14. W NSA ani przed wojewódzkimi sądami administracyjnymi nie toczyła się wówczas, ani nie toczy się obecnie żadna sprawa o podobnym charakterze. W ocenie autora wniosku sędziowie nim objęci przystąpią do rozpoznania skargi kasacyjnej z wcześniej przesądzonym poglądem prawnym, który ze względu na trzyosobowy skład sądu oraz tożsamość stanu faktycznego obu spraw i charakter przedmiotowej sprawy zdeterminuje zasadnicze rozstrzygnięcie, a przede wszystkim uniemożliwi obiektywne rozpoznanie wniosku strony z dnia 6 lutego 2017 r. o skorzystanie przez skład orzekający z kompetencji określonej w art. 269 § 1 p.p.s.a. W rezultacie w sprawie zachodzi groźba naruszenia bezstronności. Jego zdaniem w sprawie dojdzie do opowiedzenia się za racjami jednej ze stron bez wsłuchania się w argumenty drugiej strony tylko i wyłącznie ze względu na udział sędziów objętych wnioskiem, w podjęciu uchwały II FPS 3/16.

Zarówno sędzia Aleksandra Wrzesińska – Nowacka jak i sędzia Jan Rudowski złożyli w dniu 28 lutego 2017 r. oświadczenia, że w stosunku do sprawy ani w stosunku do stron nie zachodzą po ich stronie żadne okoliczności, o których mowa w art. 18 § 1 lub art. 19 p.p.s.a.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Wniosek podlega oddaleniu.

Zgodnie z art. 18 § 1 p.p.s.a., sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach: 1) w których jest stroną lub pozostaje z jedną z nich w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki; 2) swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia; 3) osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli; 4) w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron; 5) w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą; 6) w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator; 6a) dotyczących skargi na decyzję lub postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty wydanych w postępowaniu administracyjnym nadzwyczajnym, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu sądowo-administracyjnym dotyczącym kontroli legalności decyzji albo postanowienia wydanych w postępowaniu administracyjnym zwyczajnym, brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie; 7) w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej.

Ponadto niezależnie od przyczyn wymienionych powyżej, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie, o czym stanowi art. 19 p.p.s.a. W myśl art. 20 § 1 p.p.s.a. wniosek o wyłączenie sędziego strona zgłasza na piśmie lub ustnie do protokołu posiedzenia w sądzie, w którym sprawa się toczy, uprawdopodabniając przyczyny wyłączenia.

Charakter instytucji wyłączenia sędziego jest oczywisty i sprowadza się do eliminowania wszelkich przyczyn, które mogłyby skutkować pojawieniem się jakichkolwiek wątpliwości, co do bezstronności i obiektywizmu sędziego przy rozpoznawaniu konkretnej sprawy. W tym zakresie istota wyłączenia sędziego w oparciu o przesłanki bezwzględne, wymienione enumeratywnie w art. 18 p.p.s.a., jak też w oparciu o przesłanki względne z art. 19 p.p.s.a., jest taka sama. Ma ona zapewnić jak najpełniejszą realizację zagwarantowanego, między innymi na gruncie Konstytucji RP, prawa do sądu, poprzez stworzenie warunków umożliwiających każdemu rozpatrzenia jego sprawy przez niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego sprowadza się więc do eliminowania wszelkich przyczyn, mogących skutkować w otoczeniu jakimikolwiek wątpliwościami co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznawaniu określonej sprawy Wskazuje się jednak, że podstawą wyłączenia sędziego nie mogą być jedynie gołosłowne twierdzenia i subiektywne przekonanie. Konieczne jest bowiem wskazanie konkretnych okoliczności, czy to wymienionych enumeratywnie w art. 18 p.p.s.a., czy też innych, z których wynika, że istnieją wątpliwości co do bezstronności tego sędziego zgodnie z treścią art. 19 p.p.s.a.

Jako podstawę wyłączenia sędziów autor wniosku przywołał art. 19 p.p.s.a. W świetle tego przepisu przesłanką wyłączenia sędziego mogą być wszelkie obiektywne okoliczności, dające podstawę do podniesienia uzasadnionych zastrzeżeń co do bezstronności sędziego przy rozstrzyganiu danej sprawy. Mogą to być zatem wszelkie okoliczności, zarówno wewnętrzne jak i zewnętrzne, które w sytuacji konkretnego sędziego mogą budzić uzasadnione wątpliwości co do wydania orzeczenia na w pełni zobiektywizowanych przesłankach (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 grudnia 2005 r., SK 53/04, OTK-A 2005 nr 11, poz. 134). Wyłączeniu na podstawie art. 19 p.p.s.a. podlegać może sędzia, który z określonej przyczyny mógłby być zainteresowany wynikiem sprawy lub uprzedzony do strony. Wyłączenie sędziego, o którym mowa w art. 19 p.p.s.a., ma zapewnić obiektywizm sądu i nie może być traktowane jako możliwość eliminowania w postępowaniu sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu swoich interesów (por. postanowienie NSA z dnia 17 stycznia 2017 r., I OZ 2105/16, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej zwana: "CBOSA".). Subiektywny pogląd strony co do przypuszczalnej treści przyszłego orzeczenia podjętego z udziałem danego sędziego, nie stanowi przesłanki wyłączenia sędziego od rozpoznania danej sprawy, podobnie jak sam fakt, że sędzia, którego wyłączenia domaga się strona, był członkiem składu orzekającego w innej sprawie z jego udziałem (por. analogicznie postanowienie NSA z 29 czerwca 2012 r., w sprawie II OZ 559/12, publ. CBOSA i akceptowane przez J. Drachala, A. Wiktorowską, K. Zalasińską w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, C.H. Beck 2015, s. 186-187, nb 6). Wyjaśnić należy, że okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie musi być realna, a nie potencjalna. Nie jest zatem wystarczająca sama podejrzliwość strony bądź utrata wiarygodności w bezstronność sędziego wynikająca z przypuszczeń lub przeczuleń strony. Nie ma znaczenia dla zasadności wniosku subiektywne przekonanie strony o braku bezstronności sędziego wyznaczonego do rozpoznawania jej sprawy, lecz konieczne jest wskazanie poważnych powodów, które obiektywnie spowodowałyby utratę zaufania co do bezstronności sędziego. Wobec powyższego wątpliwość co do bezstronności sędziego musi być uzasadniona, co wiąże się z przedstawieniem odpowiedniej argumentacji.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że uczestnictwo sędziów w składzie, który wydał uchwałę nie jest okolicznością uzasadniającą wyłączenie sędziego w oparciu o przepis art. 19 p.p.s.a. Nie można bowiem w takim przypadku mówić o jakimkolwiek emocjonalnym nastawieniu do sprawy lub strony. Podnoszona przez autora wniosku argumentacja, że sędziowie będą dążyć do wydania orzeczenia takiego samego jak w podjętej uchwale, ze względu na mechanizm zaangażowania i konsekwencji świadczy o braku zaufania do wymiaru sprawiedliwości, a zatem wynika z subiektywnego przekonania strony co do stronniczości sędziów.

Uwzględniając powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 19 i art. 22 § 1 i 2 w związku z art. 193 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.