Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Zalewski, Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Drwal (sprawozdawca),, Sędzia NSA Maria Wieczorek, Protokolant Stażysta Paweł Soczyński, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 6 lipca 2010r. sprawy ze skargi M. L. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę

Zaskarżoną decyzją, wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1k.p.a. w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych postanowił utrzymać w mocy decyzję Nr [...]z dnia [...] lutego 2010r. odmawiającą M. L. umorzenia należności z tytułu składek.

W uzasadnieniu Prezes ZUS wyjaśnił, że decyzją z dnia [...] lutego 2010r. Nr [...] odmówiono umorzenia stronie należności z tytułu składek z uwagi na brak całkowitej nieściągalności oraz okoliczności uzasadniających umorzenie należności pomimo braku stwierdzenia całkowitej nieściągalności, określonych w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

We wniosku z dnia [...] marca 2010r. strona zwróciła się o ponowne rozpatrzenie sprawy załatwionej ta decyzją, podnosząc, że jest w trudnej sytuacji materialnej związanej z chorobą żony i teściowej. Wyjaśniła, że w 2000r. załamał się rynek pracy i "zaczęło brakować pracy" w związku z tym musiała sprzedać dwa samochody, gdyż nie stać było jej na opłacenie podatku drogowego. W tym też okresie zaczęła się choroba żony i teściowej, która pochłaniała dodatkowe pieniądze, co przyczyniło się do powstania zadłużenia.

Do wniosku strona dołączyła zawiadomienie o najbliższej spłacie pożyczki z dnia [...] grudnia 2009 r. wystawione przez Bank Pekao SA, pismo Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" z dnia [...] września 2001r. dotyczące wykluczenia z grona członków tej Spółdzielni, przedsądowe wezwanie do zapłaty z dnia [...] września 2009r. wystawione przez tę Spółdzielnię, fakturę V AT za energię elektryczną za okres [...]listopada 2008r. – [...]maja 2009r.

Pismem z dnia [...] marca 2010r. wezwano stronę do uzupełnienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, poprzez złożenie wyjaśnień i dokumentów dotyczących aktualnie spłacanych kredytów, dokumentów potwierdzających fakt i konieczność odrębnego zamieszkania przez teściową, aktualnych dokumentów dotyczących stanu zdrowia żony, dokumentów potwierdzających wysokość osiąganych dochodów w 2009r. (w tym aktualnych).

Strona przedłożyła potwierdzenie zameldowania teściowej na pobyt stały wystawione przez Urząd Miasta, zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu w 2009r. - PIT 36, umowę ugody z dnia [...] grudnia 2007r. zawartą z PKO [...] z harmonogramem spłaty kredytu i dowodami wpłat z tytułu zadłużenia dokonanymi w dniach [...] lutego 2010r. i [...] marca 2010r., paragon fiskalny z apteki na potwierdzenie miesięcznego kosztu zakupu leków, zaświadczenie o stanie zdrowia z dnia [...] czerwca 2009r, orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS z dnia [...] lipca 2009r., kartę informacyjną leczenia szpitalnego z dnia [...] grudnia 2009r. dotyczące E. L., podatkową księgę przychodów i rozchodów za 2009r. oraz za styczeń i luty 2010 r.

Prezes ZUS wyjaśnił dalej, że zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności.

Przepis art. 28 ust.3 powołanej ustawy wymienia okoliczności, w których zachodzi całkowita nieściągalność zadłużenia. Należą do nich: śmierć dłużnika, który nie pozostawił żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji, oddalenie przez sąd wniosku o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzenie postępowania, zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, brak możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie, nie zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, nieznaczna wysokość kwoty zaległych składek, nie przekraczająca kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, stwierdzenie przez naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego braku majątku z którego można prowadzić egzekucję, oczywisty brak możliwości uzyskania w postępowaniu egzekucyjnym kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności zadłużenia. Prowadzona jest egzekucja administracyjna należności za pośrednictwem Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego i nie zostało wydane postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego wskutek braku majątku, a to oznacza, że nie podstaw do umorzenia należności na mocy art. 28 ust. 1 i 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

W myśl art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Przypadki te określono w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365).

W/w rozporządzenie przewiduje, że umorzenie należności z tytułu składek może nastąpić w sytuacji wykazania, że ze względu na stan majątkowy i stan rodzinny zobowiązany nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.

Są to w szczególności sytuacje, w których opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych, poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności, przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Prezes ZUS stwierdził, że analiza przedłożonych przez stronę dokumentów prowadzi do wniosku, że sytuacja finansowa strony jest trudna. Źródłem utrzymania strony są dochody uzyskiwane z działalności gospodarczej, które zgodnie ze złożonym przez stronę oświadczeniem wynoszą [...] zł miesięcznie.

Z zeznania podatkowego za 2008r. wynikało, że z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej strona osiągnęła dochód w kwocie [...]zł przy przychodach w wysokości [...]zł (według podatkowej księgi przychodów i rozchodów).

W świetle podatkowej księgi przychodów i rozchodów za 2009 r. oraz zeznania podatkowego PIT-36, w 2009r. strona osiągnęła dochód w wysokości [...]zł. Natomiast w oświadczeniu o możliwościach płatniczych strona wyjaśniła, że miesięczne dochody z działalności gospodarczej wynoszą [...]zł.

Prezes ZUS podniósł, że strona prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, utrzymującą się z renty w wysokości [...] zł oraz z synem uzyskującym dochód w kwocie [...]zł.

Miesięczne wydatki strony związane ze stałymi opłatami wynoszą [...]zł. Zobowiązania kredytowe wobec banków ([...]zł) jest spłacane w kwocie [...]zł miesięcznie.

Zmalało zadłużenie strony z tytułu opłat czynszowych, wynoszące [...]zł (na [...] września 2009 r.) i [...]zł ( na [...] grudnia 2009 r.). Obecnie strona nie posiada zadłużenia wobec spółdzielni.

Strona jest opiekunem prawnym I. W., ale nie uwzględnia jej wśród osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym oraz nie wskazuje jej dochodów. Wg oświadczenia strony, cały dochód podopiecznej jest przeznaczony w całości na jej potrzeby.

Prezes ZUS stwierdził, że w tych okolicznościach trudna sytuacja materialna strony nie może stanowić podstawy do umorzenia zadłużenia na podstawie przepisów powołanego wyżej rozporządzenia, bowiem z przedłożonych dokumentów nie wynika aby sytuacja ta została wywołana nadzwyczajnymi, niezależnymi od woli strony zdarzeniami losowymi. Na pogorszenie sytuacji finansowej niewątpliwie wpływa fakt zaciągnięcia i konieczność spłaty kredytów bankowych w kwocie [...].zł miesięcznie.

Jednak regulowanie zobowiązań wobec innych wierzycieli, z pominięciem należności z tytułu składek nie może obligować ZUS do umorzenia zadłużenia.

Pomimo powoływania się na trudną sytuację materialną strona nie korzysta z pomocy społecznej (zasiłków z pomocy społecznej lub innych form tej pomocy), czego dowodzi zaświadczenie Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie z dnia [...] stycznia 2010 r.

Korzystanie z takiej formy wsparcia stanowi dodatkowe potwierdzenie wskazujące na brak możliwości opłacenia należności.

Strona nie wykazała również wystąpienia innych okoliczności wskazanych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. Przedłożona dokumentacja medyczna dotycząca stanu zdrowia żony oraz fakt, iż strona została ustanowiona opiekunem prawnym I. B. W. nie świadczy, iż strona pozbawiona jest możliwości uzyskiwania dochodu i opłacenia należności.

Prezes ZUS podkreślił, że figurujące na koncie strony zadłużenie jest wynikiem systematycznego nie opłacania należnych składek. Zgodnie z obowiązującymi przepisami prowadzenie działalności gospodarczej łączy się z koniecznością odprowadzania należnych składek na poszczególne ubezpieczenia.

Tego obowiązku strona realizowała i nie podjęła działań zarówno w celu uniknięcia generowania zadłużenia, jak i zmierzających do jego spłaty.

Zobowiązania wobec innych wierzycieli i związane z tym problemy finansowe nie mogą obligować ZUS do umorzenia zadłużenia z tytułu nie opłaconych należności składkowych, które zobowiązaniami publicznoprawnymi i w przeciwieństwie do zobowiązań cywilnoprawnych wierzyciel nie ma swobody w ich dysponowaniu z uwagi na konieczność respektowania ustawowej zasady równości wobec prawa. ZUS jako wierzyciel zobowiązany jest kierować się zasadą ostrożności mającą na celu ochronę środków publicznych, których jest dysponentem.

W skardze sądowej na powyższą decyzję M. L. zarzucił, że w myśl art. 28 ust. 1 – 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, należności mogą być umarzane w części albo w całości. Stwierdził, że spełnia warunki ustawy i rozporządzenia, upoważniające ZUS do umorzenia zadłużenia oraz wskazał, że nie posiada majątku, z którego można pokryć zadłużenie. Jego spłacenie – zdaniem skarżącego - pociągnęłoby dla niego i jego rodziny, zbyt ciężkie skutki, jeśli się weźmie pod uwagę chorobę psychiczną jego żony.

W odpowiedzi na skargę pełnomocnik Prezesa ZUS wnosił o jej oddalenie.

Sąd zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Oceniając legalność tej decyzji należy przypomnieć, że stosownie do przepisów ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.), należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład (art. 28 ust. 1). Mogą być one umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2 ustawy). Pojęcie całkowitej nieściągalności zdefiniowane w/w ustawą w art. 28 ust. 3 pkt 1 – 6 wskazuje, że chodzi tu o różnorodne sytuacje, które sprowadzają się w istocie do tego, że brak jest mienia, z którego można wyegzekwować należności przysługujące Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych.

Decyzja organu o umorzeniu należności – podjęta na mocy art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych - ma charakter uznaniowy. Taki też charakter ma decyzja umarzająca należności w trybie art. 28 ust. 3 a/ ustawy. Ten ostatni przepis stanowi, że należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

W orzecznictwie sądowym ugruntowanym jest pogląd, że uznanie administracyjne nie może oznaczać dowolności przy podejmowaniu decyzji przez organ.

Zaskarżona decyzja nie jest rozstrzygnięciem dowolnym. Organ zebrał – zgodnie z zasadami określonymi w art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. - niezbędny materiał dowodowy dotyczący sytuacji majątkowej skarżącego. Materiał ten świadczy, że skarżący osiąga dochody z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i synem.

Źródłem utrzymania skarżącego były i są dochody uzyskiwane z działalności gospodarczej.

Z materiału dowodowego wynikało, że w 2008 r. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, skarżący osiągnął przychód i dochód w wysokości wynoszącej odpowiednio - [...]zł i [...]zł (zaś w 2009 r. – [...]zł i [...]zł).

W złożonym oświadczeniu o możliwościach płatniczych z dnia [...] stycznia 2010 r. skarżący podał, że jego wysokość miesięcznych zarobków wynosi [...] zł.

Poza sporem jest, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, utrzymującą się z renty w wysokości [...] zł oraz z [..] – letnim synem, uzyskującym dochód w kwocie [...] zł.

Okoliczności te wskazywały, że nie został spełniony warunek całkowitej nieściągalności zadłużenia z tytułu zaległych składek, a to wykluczało możliwość umorzenia przez organ należności w oparciu o art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Z akt sprawy wynika, że należność jest dochodzona w drodze egzekucji administracyjnej prowadzonej przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w L.

Rozważając kwestię umorzenia zaległości w świetle art. 28 ust. 3 a/ ustawy oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, należy wyjaśnić, że to zobowiązany ma wykazać, iż ze względu na swój stan majątkowy i sytuację rodziną nie jest w stanie opłacić tych należności ponieważ pociągnęłoby to za sobą zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny.

Skarżący nie korzystał ze świadczeń z pomocy społecznej, co organ podnosi w uzasadnieniu decyzji, nie udowodnił, że spłata zadłużenia spowoduje pogorszenie i obniżenie poziomu życia jego trzyosobowej rodziny poniżej minimum socjalnego.

Wyliczenie ponoszonych kosztów w wysokości [...]zł (w tym z tytułu kosztów utrzymania domu oraz spłat kredytu) zawarte w piśmie procesowym skarżącego z dnia [...] czerwca 2010 r. (k.18 akt sądowych) nie podważa więc stanowiska organu o braku usprawiedliwionych podstaw do umorzenia należności.

W tych okolicznościach sama tylko trudna sytuacja materialna skarżącego, nie spowodowana została zdarzeniami losowymi, ani klęskami żywiołowymi, nie uzasadniała umorzenia należności z tytułu zaległych składek.

Z tych też względów i na mocy art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd oddalił skargę.