Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Kuba Sędzia NSA Wojciech Kręcisz Sędzia del. WSA Joanna Zabłocka (spr.) Protokolant Kacper Tybuszewski po rozpoznaniu w dniu 25 kwietnia 2014 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. z dnia 29 listopada 2012 r. sygn. akt I SA/Sz 641/12 w sprawie ze skargi M. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia [...] maja 2012 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w S.

Zaskarżonym skargą kasacyjną wyrokiem z dnia 29 listopada 2012 r. sygn. akt I SA/Sz 641/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w S., na podstawie art.151 ustawy z dnia 20 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.jed. Dz.U. z 2012 r. poz.270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), oddalił skargę M. K. o na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia [...] maja 2012 r. w przedmiocie zarzutu zgłoszonego w postępowaniu egzekucyjnym.

Sąd I instancji przyjął następujący stan sprawy:

Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. wszczął postępowanie egzekucyjne wobec zobowiązanego – M. K. na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 31 grudnia 2009 r. wystawionego przez Wojewodę [...]. Tytułem objęta była grzywna nałożona mandatem karnym kredytowanym w kwocie 100 zł. Zawiadomieniem z dnia 16 września 2010 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia prawa majątkowego stanowiącego świadczenie z ubezpieczenia społecznego zobowiązanego w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. Inspektorat w S. Odpis tytułu wykonawczego wraz z odpisem zawiadomienia o zajęciu organ egzekucyjny przesłał - za pośrednictwem poczty - na adres Zobowiązanego. Doręczenie nastąpiło w trybie art. 44 Kodeksu postępowania administracyjnego.

R. K., będący opiekunem prawnym M. K. pismem z dnia 7 października 2010 r. wniósł zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Zakwestionował dochodzenie należności objętej tytułem egzekucyjnym, żądając natychmiastowego wstrzymania egzekucji z renty socjalnej syna do czasu wyjaśnienia okoliczności powstania egzekwowanej zaległości. Do pisma załączył opinię sądowo - psychiatryczną oraz postanowienie Sądu Rejonowego w S. Wydział Rodzinny i Nieletnich o ustanowieniu opiekuna prawnego.

Naczelnik Urzędu Skarbowego w S., zgodnie z dyspozycją z art. 34 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, pismem z dnia 29 października 2010 r. zwrócił się do wierzyciela o wypowiedź w zakresie zgłoszonego zarzutu.

W dniu 20 kwietnia 2012 r. wierzyciel przesłał do organu egzekucyjnego prawomocne postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2011 r. w przedmiocie stanowiska wierzyciela, w którym uznał za bezzasadny zarzut zgłoszony w postępowaniu egzekucyjnym. Jednocześnie wierzyciel poinformował, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. odrzucił skargę opiekuna prawnego M. K. na ostateczne postanowienie Wojewody [...]w tym przedmiocie.

Naczelnik Urzędu Skarbowego w S., kierując się ostatecznym stanowiskiem wierzyciela postanowieniem z dnia 30 kwietnia 2012 r. w myśl art. 34 § 4 u.p.e.a. orzekł o uznaniu za nieuzasadniony zarzutu w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie ww. tytułu wykonawczego.

Dnia 4 maja 2012 r. R. K., działając w imieniu M. K. złożył zażalenie na powyższe postanowienie. Zakwestionował w nim prowadzenie egzekucji mandatu karnego nałożonego na osobę ubezwłasnowolnioną i wniósł o umorzenie postępowania egzekucyjnego.

Dyrektor Izby Skarbowej w S. postanowieniem z dnia 29 maja 2012 r. nr [...] utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z dnia [...] kwietnia 2012 r. Rozstrzygnięcie uzasadnił wiążącym charakterem ostatecznego stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonego zarzutu w kwestii zasadności i wymagalności nałożenia na zobowiązanego M. K. mandatu karnego.

Na powyższe postanowienie Strona złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. zarzucając, że zaskarżone postanowienie zostało wydane z pominięciem istoty stanowiącej prawną przeszkodę w nałożeniu mandatu karnego na M. K., osoby całkowicie ubezwłasnowolnionej między innymi z powodu niedorozwoju umysłowego kształtującego się w górnej granicy stopnia umiarkowanego oraz ciężkiej choroby psychicznej, schizofrenii, czyli przeszkód prawnych skatalogowanych w art. 31 § 1 k.k., nie wyłączając ustawy o ochronie zdrowia psychicznego.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w S. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. oddalił skargę stwierdzając, że nie ma podstaw do uznania, że postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w S. jest niezgodne z prawem.

Sąd I instancji wyjaśnił, że postępowanie egzekucyjne zostało zainicjowane z urzędu wystawieniem przez wierzyciela - Wojewodę [...] tytułu wykonawczego obejmującego grzywnę z tytułu mandatu karnego nałożonego na M. K.

Opiekun prawny zobowiązanego, wnosząc zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 33 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tj. Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm., dalej: u.p.e.a.) stwierdził, że obowiązek zapłaty należności z tytułu grzywny nie istnieje albowiem mandat został nałożony na osobę ubezwłasnowolnioną całkowicie, a więc powołał się na nieistnienie obowiązku. W tej sytuacji organ egzekucyjny zgodnie z art. 34 § 1 u.p.e.a. zwrócił się do wierzyciela o uzyskanie stanowiska, co do wniesionych zarzutów. Wypowiedź wierzyciela jest wiążąca dla organu egzekucyjnego, zatem organ ten nie może podważyć stanowiska wierzyciela. WSA wskazał również, że organ egzekucyjny nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym, zgodnie z art. 29 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

M. K.(reprezentowany przez opiekuna prawnego) zaskarżył powyższy wyrok skargą kasacyjną w zakresie punktu 1 sentencji wyroku wnosząc o jego uchylenie w całości.

Ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącego wniósł o zasądzenie na jego rzecz kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu oświadczając, że nie zostały one pokryte w całości ani w części.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:

1 . naruszenie przepisów prawa procesowego mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz przepisu art. 3 ww. ustawy poprzez wadliwe wykonanie przez Sąd funkcji kontrolnej, przez co został naruszony przepis art. 151 w związku z przepisem art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi, co stanowi konsekwencję błędnego przyjęcia, iż organ nie dopuścił się naruszenia: przepisu art. 7 kpa i 8 kpa poprzez niepodjęcie wszelkich, niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, tj. ustalenia jakie konkretnie zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej podniósł skarżący, w sytuacji gdy były co do tego wątpliwości.

2. na zasadzie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych poprzez wadliwe wykonanie przez Sąd funkcji kontrolnej, co skutkowało naruszeniem art. 29 § 1 Ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, iż organ administracji nie ma możliwości badania dopuszczalności egzekucji administracyjnej, podczas gdy prawidłowe zastosowanie tego przepisu na gruncie niniejszej sprawy pozwala organowi administracji publicznej badać dopuszczalność egzekucji administracyjnej.

W piśmie procesowym z dnia 4 marca 2014r. Dyrektor Izby Skarbowej w S. wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W postępowaniu kasacyjnym obowiązuje wynikająca z art. 183 § 1 p.p.s.a. zasada związania Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami i granicami zaskarżenia, wskazanymi w skardze kasacyjnej. Przytoczone w tym środku prawnym przyczyny wadliwości kwestionowanego orzeczenia determinują zakres jego kontroli przez Sąd drugiej instancji. Do podjęcia działań z urzędu Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest jedynie w sytuacjach określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a., które w tej sprawie nie występują.

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.

Z uzasadnienia pisma z dnia 7 października 2010 r. zatytułowanego "Wniosek", wniesionego przez M. K. reprezentowanego przez R. K. - opiekuna prawnego do Naczelnika Urzędu Skarbowego w S., które potraktowane zostało przez organ jako zarzuty wniesione w postępowaniu egzekucyjnym, wynika, że:

- wnioskodawca o wszczęciu egzekucji dowiedział się od ZUS, nie został natomiast powiadomiony przez Naczelnika Urzędu Skarbowego wszczynającego postępowanie egzekucyjne,

- podniósł zarzut przedawnienia egzekwowanych roszczeń,

- podniósł okoliczność braku możliwości prowadzenia egzekucji wobec ubezwłasnowolnionego M. K.

Dlatego za uzasadniony należało uznać zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 7 k.p.a. poprzez niezauważenie, iż organy orzekające w przedmiocie zarzutów zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym przez M. K. nie wyjaśniły stanu faktycznego sprawy w sposób wystarczający, w efekcie czego nie zauważyły, że skarżący obok zarzutu braku możliwości prowadzenia egzekucji wobec ubezwłasnowolnionego, podniósł również inne zarzuty. Niezauważenie i w konsekwencji nierozpatrzenie wszystkich wniesionych przez zobowiązanego zarzutów mogło mieć istotny wpływ na wynik postępowania. Takie postępowanie organów administracji niewątpliwie nie budzi zaufania do władzy publicznej (art. 8 k.p.a.).

Nieuzasadniony jest natomiast zarzut naruszenia przepisu art. 29 §1 u.p.e.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, iż organ administracji nie ma możliwości badania dopuszczalności egzekucji administracyjnej, podczas gdy, w ocenie kasatora, prawidłowe zastosowanie tego przepisu na gruncie niniejszej sprawy pozwala organowi administracji publicznej badać dopuszczalność egzekucji.

NSA wskazuje, że wprost z brzmienia art. 29 § 1 u.p.e.a. wynika, że organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej oraz, że organ ten nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Takie, zgodne z brzmieniem przepisu art. 29 § 1 u.p.e.a. stanowisko wyraził WSA .

Błędne jest stanowisko skarżącego, iż organ egzekucyjny powinien zbadać sprawę merytorycznie, co do istnienia obowiązku objętego tytułem wykonawczym, poprzez ustalenie, że skarżącemu nie można przypisać winy w czasie popełniania czynu, a więc nie mógł na niego zostać skutecznie nałożony mandat karny. Dokonanie takiej oceny byłoby badaniem zasadności tytułu wykonawczego, które to działanie jest w świetle w cyt. przepisu art.29 § 1 u.p.e.a. niedopuszczalne.

Nieuzasadniony jest również zarzut naruszenia przepisu art. 1 § 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych (p.u.s.a.). Przepis ten jest przepisem ustrojowym, określa podstawowe kryterium sprawowania kontroli administracji publicznej przez sądy administracyjne i może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną tylko wówczas, gdy sąd przyjmie inne niż legalność, kryterium kontroli, co w rozpoznanej sprawie nie miało miejsca.

Wobec nie wskazania, której jednostki redakcyjnej art. 3 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych dotyczy zarzut skargi kasacyjnej, NSA nie może się do niego odnieść.

Rozpoznając sprawę ponownie Sąd I instancji weźmie pod uwagę przedstawione wyżej stanowisko NSA.

Uznając zasadność skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku, uchylając zaskarżony wyrok i przekazując sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w S.

Odnosząc się do zawartego w skardze kasacyjnej wniosku ustanowionego w ramach prawa pomocy pełnomocnika, o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego, Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnia, że orzekanie o wynagrodzeniu dla pełnomocnika z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) należy do właściwości wojewódzkich sądów administracyjnych w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a. Z tego powodu Naczelny Sąd Administracyjny nie zawarł w wyroku rozstrzygnięcia dotyczącego tej kwestii.