Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Łucja Franiczek, Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska,, Sędzia WSA Edyta Kędzierska (spr.), Protokolant st. sekretarz sądowy Anna Koenigshaus, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 lipca 2020 r. sprawy ze skargi "A." S.A. w S. na uchwałę Rady Miasta Chorzów z dnia 19 grudnia 2019 r. nr XVI/284/19 w przedmiocie ustanowienia pomnika przyrody oddala skargę.

Pismem z dnia 3 lutego 2020 r. "A" S.A. w S. (dalej jako: strona skarżąca), reprezentowane przez pełnomocnika – radcę prawnego M.B., wniosło skargę na uchwalę Rady Miasta Chorzów z dnia 19 grudnia 2019 r. nr XVI/284/19, w sprawie ustanowienia pomnika przyrody na terenie miasta Chorzów (dalej jako: "uchwała"), uznającą za pomnik przyrody dąb szypułkowy (Quercus robur) o obwodzie pnia wynoszącym 315 cm, rosnący na działce oznaczonej numerem geodezyjnym 5357/227, położonej przy ul. Długiej 67 w Chorzowie. Działka ta stanowi własność strony skarżącej.

W skardze pełnomocnik strony skarżącej podniósł zarzut naruszenia art. 83 ust. 1 pkt 2 ustawy o ochronie przyrody przez niezastosowanie i nieuwzględnienie, że wprowadzenie tej formy ochrony przyrody naruszy interes prawny skarżącego i uniemożliwi wydanie na rzecz właściciela urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1 Kodeksu cywilnego, decyzji zezwalającej na usunięcie przedmiotowego drzewa w przypadku konieczności konserwacji tych urządzeń. Ponadto pełnomocnik strony skarżącej zarzucił naruszenie art. 70 ust. 1 Prawa budowlanego poprzez brak zastosowania i nieuwzględnienie, że wprowadzenie przedmiotowej formy ochrony przyrody uniemożliwi skarżącemu wykonywanie obowiązkowych napraw obiektów budowlanych, stanowiących obiekty liniowe, znajdujących się w obszarze ochrony pomnika przyrody. W skardze podniesiono, że działka, na której znajduje się przedmiotowe drzewo, jest zabudowana pawilonem handlowym o powierzchni użytkowej 1.324,79 m2, a w obszarze zasięgu korzeni i korony drzewa przebiegają obsługujące ten pawilon handlowy sieci: kanalizacyjna, gazowa, telekomunikacyjna i elektroenergetyczna. Mając na względzie fakt, że zgodnie z § 2 uchwały, który stanowi, że ochrona pomnika przyrody obejmuje zasięg korony i systemu korzeniowego, oraz § 4 uchwały, który zakazuje niszczenia, uszkadzania i przekształcania obiektu, wykonywania prac ziemnych trwale zniekształcających rzeźbę terenu, uszkadzania i zanieczyszczania gleby, dokonywania zmian stosunków wodnych i umieszczania tablic reklamowych, w skardze sformułowano zarzut uniemożliwienia prowadzenia prac konserwacyjnych w/w instalacji. Pełnomocnik strony skarżącej wskazał też, że z uwagi na postępujący rozrost korony drzewa i jego systemu korzeniowego może dojść do zagrożenia funkcjonowania przebiegających w sąsiedztwie drzewa instalacji, co doprowadzi do uniemożliwienia funkcjonowania pawilonu handlowego i może spowodować znaczne straty finansowe skarżącego. Następnie pełnomocnik strony skarżącej podniósł, że zaskarżona uchwała narusza także art. 31 ust 3 i art. 64 Konstytucji RP, albowiem wprowadza ograniczenia w zakresie korzystania przez stronę skarżącą z konstytucyjnych praw i wolności w postaci prawa własności. Zdaniem pełnomocnika strony skarżącej organ nie dokonał analizy skutków podjęcia przedmiotowej uchwały, która uniemożliwia stronie skarżącej zachowanie w należytym stanie technicznym obiektów budowlanych i nakłada na skarżącego nadmierny ciężar, tym samym powodując naruszenie konstytucyjnej zasady proporcjonalności. Zarzucił, że w zaskarżonej uchwale nie wskazano ram czasowych obowiązywania przyjętej formy ochrony drzewa.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Powołując się na załączone dokumenty, w tym mapy geodezyjne, wskazał, że w pobliżu drzewa nie biegnie sieć gazowa ani kanalizacyjna, tylko sieć telekomunikacyjna i podziemna sieć elektroenergetyczna. Organ podniósł, że drzewo o którym mowa jest w wieku kilkuset lat i spełnia przesłanki do uznania go za pomnik przyrody. W ocenie organu istnienie drzewa nie narusza funkcjonowania sieci gazowej, kanalizacyjnej, telekomunikacyjnej i elektroenergetycznej, które obsługują pawilon handlowy zrealizowany na nieruchomości w 2014 r. Wskazał również, że żaden z zapisów uchwały nie uniemożliwia właścicielowi nieruchomości wykonywania prac, mających na celu utrzymanie w należytym stanie technicznym w/w obiektów sieciowych. Ponadto organ podkreślił, że zgodnie z § 5 uchwały dopuszcza się możliwość dokonywania zabiegów pielęgnacyjnych i zabezpieczających, zgodnych z ogólnie przyjętymi zasadami chirurgii drzew. Podkreślił, że ustawa o ochronie przyrody nie przewiduje ram czasowych objęcia drzewa tą formą ochrony, stąd też zarzut podnoszony w tej kwestii jest bezzasadny.

W piśmie z dnia 24 czerwca 2020 r. pełnomocnik strony skarżącej wskazał ponownie, że zapisy uchwały poprzez wprowadzenie zakazów m. in. odnośnie zanieczyszczania gleby, uniemożliwiają stronie skarżącej konserwację sieci towarzyszących obiektowi handlowemu, znajdującemu się na tej nieruchomości. Pełnomocnik skarżącej podkreślił też, że na obszarze Miasta Chorzowa funkcjonuje wiele terenów zielonych, m. in. Park [...], gdzie może być realizowana ochrona obiektów przyrody ożywionej, co powoduje, że wprowadzenie ochrony przyrodniczej obiektu znajdującego się na nieruchomości strony skarżącej nie jest jedynym możliwym sposobem ochrony przyrody, a zatem ingerencja w prawo własności narusza zasadę proporcjonalności.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Na podstawie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2167), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, że kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Natomiast według art. 3 § 1 w związku z art. 3 § 2 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 – zwanej w skrócie "P.p.s.a.") kontrola ta obejmuje także orzekanie w sprawach skarg na akty prawa miejscowego.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest uchwała Rady Miasta Chorzowa w sprawie ustanowienia pomnika przyrody. Podstawę wydania uchwały stanowiły przepisy ustawy z 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (tekst jednolity: Dz. U. 2020, poz. 55, dalej jako: "u.o.p."), które wskazują, że ustanowienie pomnika przyrody jest jedną z form ochrony przyrody.

Zgodnie z art. 40 ust. 1 u.o.p., pomnikami przyrody są pojedyncze twory przyrody żywej i nieożywionej lub ich skupiska o szczególnej wartości przyrodniczej, naukowej, kulturowej, historycznej lub krajobrazowej oraz odznaczające się indywidualnymi cechami, wyróżniającymi je wśród innych tworów, okazałych rozmiarów drzewa, krzewy gatunków rodzimych lub obcych, źródła, wodospady, wywierzyska, skałki, jary, głazy narzutowe oraz jaskinie. Szczegółowe kryteria odnoszące się do pomników przyrody reguluje rozporządzenie Ministra Środowiska z 4 grudnia 2017 r. w sprawie kryteriów uznawania tworów przyrody żywej i nieożywionej za pomniki przyrody (Dz. U. 2017, poz. 2300, dalej jako: "Rozporządzenie"). Ustanowienie pomnika przyrody następuje na mocy uchwały rady gminy, która określa nazwę danego obiektu, jego położenie, sprawującego nadzór, szczególne cele ochrony, w razie potrzeby ustalenia dotyczące jego czynnej ochrony oraz zakazy właściwe dla tego obiektu, obszaru lub jego części. (art. 44 ust. 1 i 2 u.o.p.). Na mocy art. 44 ust. 3a u.o.p. projekt uchwały o ustanowieniu pomnika przyrody podlega uzgodnieniu z właściwym regionalnym dyrektorem ochrony środowiska.

W rozpatrywanej sprawie przedmiotem uchwały jest ustanowienie pomnika przyrody, którym jest dąb szypułkowy (Quercus Robur), o obwodzie pnia na wysokości 130 cm wynoszącym 315 cm, o rozpiętości korony ok. 20 m. Zgodnie z § 1 rozporządzenia, warunkiem uznania drzewa za pomnik przyrody jest spełnienie jednego z kryteriów wymienionych w tym przepisie, tj. zgodnie z pkt 1 obwód pnia nie mniejszy niż minimalny obwód pnia drzewa mierzony na wysokości 130 cm dla poszczególnych rodzajów i gatunków drzew, określony w załączniku do rozporządzenia lub zgodnie z pkt 2, wyróżnianie się wśród innych drzew tego samego rodzaju lub gatunku w skali kraju, województwa lub gminy, ze względu na obwód pnia, wysokość, szerokość korony, wiek, występowanie w skupiskach, w tym w alejach lub szpalerach, pokrój lub inne cechy morfologiczne, a także inne wyjątkowe walory przyrodnicze, naukowe, kulturowe, historyczne lub krajobrazowe. Minimalny obwód pnia, umożliwiający uznanie za pomnik przyrody dębu szypułkowego, jest określony w załączniku do rozporządzenia na 300 cm. Mając na względzie fakt, że przedmiotowe drzewo ma obwód pnia wynoszący 315 cm, a ponadto, ze względu na wiek (szacowany na kilkaset lat, na podstawie średnicy drzewa i jego obwodu), rozmiary korony i walory przyrodnicze - kryteria uznania tego drzewa za pomnik przyrody - należało uznać za zrealizowane

Projekt zaskarżonej uchwały był konsultowany z Regionalnym Dyrektorem Ochrony Środowiska w K., który postanowieniem z [...] r. nr [...] uzgodnił ten projekt, powołując się przy tym na walory przyrodnicze, estetyczne drzewa, jego rozmiary oraz wskazując, że stanowi ono istotny element krajobrazu.

W zaskarżonej uchwale zawarte zostały zakazy odnoszące się do przedmiotowego pomnika przyrody, mieszczące się w katalogu zakazów, jaki został przewidziany w art. 45 ust. 1 u.o.p.

Biorąc pod uwagę powyższe Sąd stwierdził, że zarówno procedura przyjęcia uchwały, jak i jej treść odpowiadają przepisom prawa, a wymieniony w uchwale obiekt chroniony – dąb szypułkowy - ze względu na swoje rozmiary, wiek i walory przyrodnicze - spełnia warunki niezbędne dla uznania go za pomnik przyrody.

Za bezzasadny należało uznać zawarty w treści skargi zarzut, że wobec nieuwzględnienia art. 83 ust. 1 pkt 2 u.o.p., "wprowadzona forma ochrony przyrody stanowi naruszenie interesu prawnego skarżącego skutkującego brakiem możliwości usunięcia drzewa, którego położenie może uniemożliwiać funkcjonowanie sieci przesyłowych położonych na nieruchomości". Przepis art. 83 ust. 1 pkt 2 u.o.p reguluje kwestię usunięcia drzewa lub krzewu z terenu nieruchomości i wskazuje podmioty, które są uprawnione do złożenia wniosku o usunięcie drzewa lub krzewu. Znajduje zatem zastosowanie w odrębnym postępowaniu. W konsekwencji tego, nie ma podstaw zarzut skargi dotyczący nieuwzględnienia przywołanego przepisu przy zastosowaniu wprowadzonej formy ochrony przyrody.

Nie zasługiwał również na uwzględnienie podniesiony w skardze zarzut naruszenia przy wydaniu uchwały, interesu prawnego skarżącego sprowadzający się do tego, że ustanowienie pomnika przyrody prowadzi do uniemożliwienia dokonywania napraw i konserwacji sieci przesyłowych położonych na nieruchomości, czyli realizację obowiązków wynikających z art. 70 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 1186 ze zm., dalej jako: "Prawo budowlane"). Zgodnie z tym przepisem właściciel, zarządca lub użytkownik obiektu budowlanego, na których spoczywają obowiązki w zakresie napraw, określone w przepisach odrębnych bądź umowach, są obowiązani w czasie lub bezpośrednio po przeprowadzonej kontroli, o której mowa w art. 62 ust. 1 pkt 1-4a, usunąć stwierdzone uszkodzenia oraz uzupełnić braki, które mogłyby spowodować zagrożenie życia lub zdrowia ludzi, bezpieczeństwa mienia bądź środowiska, a w szczególności katastrofę budowlaną, pożar, wybuch, porażenie prądem elektrycznym albo zatrucie gazem. Przede wszystkim wskazać zatem należało, że zgodnie z art. 45 ust. 2 u.o.p., zakazy wprowadzone w stosunku do pomnika przyrody, nie dotyczą m. in. realizacji inwestycji celu publicznego w przypadku braku rozwiązań alternatywnych oraz likwidowania nagłych zagrożeń bezpieczeństwa powszechnego i prowadzenia akcji ratowniczych. W przypadku zatem wystąpienia przesłanek do zastosowania art. 45 ust. 2 u.o.p., ochrona prawna ustanowionego pomnika przyrody będzie podlegała ograniczeniu. W konsekwencji stwierdzić należało, że bezpodstawne są również zarzuty skargi dotyczące tego, że przyjęta forma ochrony przyrody prowadzi do naruszenia prawa własności, a przez to art. 64 Konstytucji RP oraz zasady proporcjonalności wyrażonej w art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Zaskarżona uchwała – jak wymaga art. 44 ust. 2 ustawy o ochronie przyrody – określa nazwę chronionego obiektu, jego położenie, sprawującego nadzór, szczególne cele ochrony oraz zakazy właściwe dla tego obiektu, wybrane spośród zakazów wymienionych w art. 45 ust. 1 tej ustawy. Przyjęcie formy ochrony przyrody w postaci ustanowienia pomnika przyrody, zostało wyraźnie przewidziane w art. 44 ust. 1 cytowanej ustawy, co należało podnieść w związku z zarzutem skargi dotyczącym naruszenia wymienionych wyżej przepisów Konstytucji. Podkreślenia bowiem wymaga, że wskazany w skardze art. 64 Konstytucji RP, w przepisie zawartym w ust. 3 stanowi, że własność może być ograniczona w drodze ustawy. Jedną z takich ustaw jest ustawa o ochronie przyrody, która w art. 44 ust. 1, wśród kilku form ochrony przyrody wymienia – ustanowienie pomnika przyrody w drodze uchwały rady gminy, a w art. 45 ust. 1 precyzuje, jakie zakazy mogą być wprowadzone w stosunku do przyjętej formy ochrony przyrody. Jak już była o tym mowa wyżej - zaskarżona uchwała – wprowadziła zakazy właściwe dla chronionego obiektu, mieszczące się w katalogu zakazów wymienionych w art. 45 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody. Zarzuty skargi w powyższym zakresie są zatem bezpodstawne.

Bezzasadny był również zarzut skargi dotyczący braku określenia w uchwale, ram czasowych obowiązywania ustanowionej formy ochrony. Jak trafnie podniósł organ, przepisy ustawy o ochronie przyrody nie przewidują ustalenia w uchwale o ustanowieniu pomnika przyrody, ram czasowych tej ochrony. Wskazują jedynie okoliczności, jakie mogą spowodować zniesienie tej formy ochrony.

Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.