Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu – Barbara Koźlik po rozpoznaniu w dniu 19 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. Z. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2013 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy.

Skarżący, zastępowany przez doradcę podatkowego, na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 3.931zł wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że ma złą sytuację finansową i niskie przychody. Mimo podeszłego wieku ([...] lat), z uwagi na brak zdolności do uzyskania świadczenia emerytalnego, nadal pracuje. Stan zdrowia jednak nie pozwala na podejmowanie obowiązków zawodowych. Leczenie zapalenia wątroby typu C pozostawiło skutki uboczne w postaci dolegliwości, które są powodem częstych zwolnień lekarskich i obniżonych w związku z tym wypłat wynagrodzenia za pracę. Wynagrodzenie za październik i listopad wnioskodawca otrzymał dopiero 29 grudnia 2017 r.

Wnioskodawca od 2013 r. prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe z uwagi na ustanowioną z żoną rozdzielność majątkową. Miesięczne koszty utrzymania wynoszą około 3.500 zł i składają się na nie koszty mediów 1.500-1.800 zł (w zależności od sezonu grzewczego), koszty najmu, leczenia ok. 500 zł, artykuły spożywcze około 800 zł, środki higieny 100 zł, inne koszty (odzież, prasa, zakupy okazjonalne) 300 zł.

W październiku 2017 r. wnioskodawca otrzymał pożyczkę od spółki, w której jest zatrudniony, celem pokrycia wpisu od skargi w sprawie o sygn. akt I SA/Wr 926/17. Pożyczkę zobowiązany jest zwrócić do końca bieżącego roku, co dodatkowo obciąża jego miesięczne zobowiązania. Ze względu na wiek nie otrzymał pożyczki ani kredytu. Nie posiada żadnych rzeczy ruchomych ani nieruchomości, które mogłyby być zabezpieczeniem pożyczki. Nie posiada też akcji, oszczędności ani wierzytelności, które mogłyby stanowić źródło zapłaty wpisu sądowego.

Jedynym źródłem dochodów wnioskodawcy jest wynagrodzenie za pracę w wysokości 3.200-3.759,77 zł netto. Nie posiada zobowiązań z tytułu kredytów innych pożyczek lub rat leasingowych. Jako stałe wydatki wymienione zostały: koszty utrzymania mieszkania 500 zł, koszty mediów (e/e, woda, c.o.) około 1.500-1.800 zł, koszty leczenia 500 zł.

Do wniosku załączono zestawienie świadczeń medycznych z ostatnich 10 lat (płatnych i nieodpłatnych) na rzecz wnioskodawcy, odcinek z ZUS z wypłaconym świadczeniem chorobowym za okres od 14 października do 30 listopada 2017 r. w wysokości 4.800 zł netto oraz akt notarialny małżeńskiej umowy o rozdzielności majątkowej.

Z dokumentów przedłożonych na wezwanie wynika, że wnioskodawca w 2015 r. uzyskał przychody ze stosunku pracy w wysokości 51.973,09 zł, a w 2016 r. wyniosły one (ze stosunku pracy i innych źródeł) 53.689,18 zł. Zgodnie z zaświadczeniem pracodawcy (A Sp. z o.o.), jego wynagrodzenie w okresie od 1 sierpnia 2017 r. do 31 stycznia 2018 r. wyniosło średnio netto 1.740,34 zł, a w okresie od 1 listopada 2017 r. do 31 stycznia 2018 r. 1.253,26 zł.

Wnioskodawca oświadczył nadto, iż nie mieszkają z nim inne osoby, w związku z pełnioną funkcją prezesa zarządu w spółkach z o.o. A i B nie pobiera wynagrodzenia, nie posiada żadnych środków transportu. Wskazał, że za okres od czerwca do grudnia 2017 r. ani obecnie rachunki bankowe nie są prowadzone na jego rzecz i nie posiada lokat bankowych. Oświadczył, że w stosunku do nieruchomości w B. przy ul. [...] (adres podawany jako miejsce zamieszkania) posiadał umowę najmu, która obecnie jest w okresie wypowiedzenia, nie została przedłużona, wznowiona ani renegocjowana z powodu braku środków na opłacenie czynszu kosztów utrzymania nieruchomości. Aktualnie wnioskodawca poszukuje nowego lokum.

Miesięczne wydatki wnioskodawcy, które zostały drobiazgowo wymienione, obejmują: wyżywienie 810 zł, środki higieny 176 zł, odzież 436 zł, koszty utrzymania mieszkania 2.000 zł, lekarstwa 150 zł, koszty leczenia 350 zł – łącznie 3.922 zł.

Profesjonalny pełnomocnik zastępujący wnioskodawcę w niniejszej sprawie ogranicza swoje czynności tylko do zastępstwa na rozprawie, zaś jego wynagrodzenie będzie płatne dopiero po zakończeniu sprawy.

Od 2012 r. wnioskodawca został poddany długotrwałemu leczeniu wirusowego zapalenia wątroby typu C. Dzięki zastosowanej metodzie leczenia na dzień dzisiejszy nie ma zagrożenia życia, ale występują skutki uboczne (zmęczenie, niepokój, depresja, bole stawowo-mięśniowe, itd.). Do tej pory korzystał z oszczędności i pomocy rodziny. O ile jednak wnioskodawca może liczyć na pomoc rodziny w zakresie godziwego bytu i ochrony zdrowia, to rodzina nie posiada już żadnych środków mogących stanowić źródło finansowania kosztów sądowych.

W ocenie referendarza sądowego, wniosek nie zasługuje na uwzględnienie.

Podstawą prawną jego rozpoznania jest regulacja zawarta w art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. – dalej: p.p.s.a.). Stosownie do treści tych przepisów, prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (w części lub w całości), a więc w zakresie częściowym, należy przyznać osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Powyższe nie zostało wykazane.

Przede wszystkim zaznaczyć należy, że co do zasady każdy ma obowiązek ponosić koszty swego udziału w sprawie, co zostało wyrażone w przepisie art. 199 p.p.s.a. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób będących w bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia lub środki te są tak bardzo ograniczone, iż wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Przy czym powyższe przesłanki powinien wykazać sam wnioskodawca w sposób logiczny i wiarygodny, poprzez dokładne wyjaśnienie całokształtu sytuacji finansowej, majątkowej i rodzinnej, nie ograniczając się tylko i wyłącznie do tych okoliczności, które miałyby uzasadnić jego żądanie i tylko takich, które są udokumentowane. Udostępnione dane powinny bowiem dać szansę na odtworzenie rzeczywistych, obiektywnie postrzeganych możliwości płatniczych ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, natomiast odpowiedź na wezwanie skierowane na podstawie art. 255 p.p.s.a. ma na celu uzupełnienie dostrzeżonych braków i usunięcie wątpliwości, a nie ich pogłębienie.

Tymczasem, zdaniem referendarza sądowego, oświadczeniom wnioskodawcy wiarygodności nie można przypisać.

Zgodnie z danymi przedłożonej dokumentacji, w latach 2015 i 2016 wnioskodawca uzyskiwał średnio miesięcznie przychody w wysokości około 4.200-4.300 zł, co daje netto około 3.000 zł. Uwzględniając wartość świadczenia chorobowego za okres od połowy października do końca listopada 2017 r., również i w poprzednim roku dochody kształtowały się na podobnym poziomie, natomiast z końcem roku i z początkiem 2018 r. średnio niewiele ponad 1.700 zł. Jednocześnie adresem zamieszkania we wszystkich wymienionych latach była ul. [...] w B, a więc dom, który – jak oświadczył wnioskodawca – był wynajmowany, a pełny koszt jego utrzymania wynosił około 2.000 zł. Wywieść stąd należałoby, że od 3 lat wnioskodawca ma do dyspozycji kwotę około 1.000 zł na własne utrzymanie, to jest wyżywienie, odzież, środki higieny.

Powyższe ustalenia nie przystają do dalszych oświadczeń wnioskodawcy, który wskazuje, iż poza utrzymaniem domu (adres zamieszkania i koszty mediów wskazują, iż nie jest to mieszkanie), jego miesięczne wydatki wynoszą prawie 2.000 zł oraz że do tej pory korzystał z oszczędności (obok pomocy ze strony rodziny). Zauważyć bowiem wypada, iż po pierwsze, podane wydatki przewyższają dochody, które zostały udokumentowane, po drugie – w okolicznościach, które zostały podane – nie byłoby możliwe, aby wnioskodawca mógł mieć w ostatnich trzech latach jakiekolwiek oszczędności. Dodatkowo w ostatnich kilku miesiącach jego zarobki spadły, a pensja nie byłaby wystarczająca nawet na utrzymanie wynajmowanego domu.

W wątpliwość poddać należało również oświadczenie, iż nieruchomość pod wskazanym wyżej adresem była przez wnioskodawcę wynajmowana, zwłaszcza w roku 2015. Z informacji znanych referendarzowi z urzędu (a konkretnie ze sprawy o sygn. akt I SA/Wr 151/16, w której stroną była żona wnioskodawcy) wiadomo, że do akt tej sprawy złożona została faktura wystawiona przez A Sp. z o.o. (pracodawcę skarżącego) na nazwisko E. Z., dotycząca zapłaty rocznego czynszu najmu za 2015 r. za dom pod adresem zamieszkania wnioskodawcy. Poza tym fakt najmu domu nie został potwierdzony jakimkolwiek dokumentem.

Wskazania wymaga, iż zgodnie z ogólnodostępnymi danymi Krajowego Rejestru Sądowego, pracodawca wnioskodawcy, spółka z o.o. A, w rzeczywistości jest firmą rodzinną, w której jedynym wspólnikiem jest O. Z. (syn wnioskodawcy, co jest wiadome z również ze sprawy I SA/Wr 151/16), a funkcję prezesa zarządu pełni sam wnioskodawca. Trudno zatem dać wiarę – jakkolwiek przedłożone zostało zaświadczenie o wysokości wynagrodzenia – że syn zatrudniający ojca zapewnia mu niewysokie zarobki, które wystarczają tylko na podstawowe potrzeby socjalne. Zauważyć przy tym należy, iż pomimo wezwania, w zaświadczeniu o wynagrodzeniu brak jest informacji o zajmowanym stanowisku przez wnioskodawcę, co dodatkowo pozwoliłoby na dokonanie oceny wiarygodności danych o zarobkach. Za pełnienie funkcji prezesa zarządu wnioskodawca bowiem wynagrodzenia nie pobiera.

Niskie wynagrodzenie w firmie syna może budzić tym bardziej wątpliwości w kontekście zapewnień wnioskodawcy, że otrzymuje wsparcie ze strony rodziny w zapewnieniu godziwego bytu i ochrony zdrowia. Powtórzyć tutaj wypada, że ta sama firma wystawiła E. Z. fakturę za czynsz najmu domu w B., wynajmowanego także przez wnioskodawcę, który – jak twierdzi – nie możliwości dalszego zamieszkiwania tej nieruchomości.

Poczynione wyżej uwagi wskazują zatem na duże wątpliwości co do zgodności danych udostępnionych przez wnioskodawcę ze stanem rzeczywistym. Dane takie nie mogły stać się podstawą oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy. Co za tym idzie, wniosek należało uznać za nieuzasadniony.

W tym stanie rzeczy, na podstawie powołanych przepisów oraz 258 § 1 i 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.