Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek Sędziowie Sędzia NSA Teresa Zyglewska Sędzia del. WSA Dariusz Chaciński (spr.) po rozpoznaniu w dniu 22 lutego 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Wyższego Sądu Dyscyplinarnego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 września 2019 r. sygn. akt II SAB/Wa 256/19 w sprawie ze skargi T. S. na bezczynność Wyższego Sądu Dyscyplinarnego w przedmiocie rozpatrzenia wniosku z dnia [...] sierpnia 2016 r. o udostępnienie informacji publicznej 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Wyższego Sądu Dyscyplinarnego na rzecz T. S. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 19 września 2019 r. II SAB/Wa 256/19, po rozpoznaniu skargi T. S. na bezczynność Wyższego Sądu Dyscyplinarnego w przedmiocie rozpatrzenia wniosku z dnia [...] sierpnia 2016 r. o udostępnienie informacji publicznej: 1. zobowiązał Wyższy Sąd Dyscyplinarny do rozpatrzenia wniosku T. S. z [...] sierpnia 2016 r., z wyłączeniem żądania udostępnienia odwołania Ministra Sprawiedliwości z [...] czerwca 2016 r., w terminie 14 dni od daty otrzymania prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy; 2. stwierdził, że bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; 3. oddalił wniosek o wymierzenie grzywny; 4. zasądził od Wyższego Sądu Dyscyplinarnego na rzecz skarżącej T. S. kwotę 597 złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Wyższy Sąd Dyscyplinarny. Zaskarżając wyrok w całości zarzucił mu naruszenie przepisów postępowania:

1. art. 25 § 3 p.p.s.a. i art. 26 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 32 p.p.s.a. w zw. z art. 58 § 1 pkt 5 i 6 p.p.s.a. w zw. z art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a., polegające na rozpatrzeniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie skargi T. S. na bezczynność w zakresie udostępniania informacji publicznej przez Wyższy Sąd Dyscyplinarny Krajowej Rady Notarialnej w [...], a w konsekwencji zobowiązanie Wyższego Sądu Dyscyplinarnego do rozpatrzenia wniosku z [...] sierpnia 2016 r., podczas gdy skarga została skierowana przeciwko Wyższemu Sądowi Dyscyplinarnemu Krajowej Rady Notarialnej, a zatem podmiotowi nieistniejącemu, a tym samym nieposiadającemu zdolności sądowej, co obligowało do odrzucenia skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 5 i 6 p.p.s.a.; naruszenie to skutkuje nieważnością postępowania w rozumieniu art. 183 § 2 pkt 2 p.p.s.a.;

2. art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a w zw. z art. 49 § 1 p.p.s.a poprzez rozpatrzenie skargi T. S. z [...] września 2016 r., podczas gdy skarga ta zawierała braki w zakresie precyzyjnego określenia organu, którego bezczynność została zaskarżona, co w konsekwencji uniemożliwiało nadanie sprawie dalszego biegu; naruszenie to spowodowało przedwczesne rozpatrzenie skargi przez Sąd pierwszej instancji, a tym samym przedwczesne uznanie, iż Wyższy Sąd Dyscyplinarny pozostawał w bezczynności;

3. art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a., poprzez lakoniczne i ogólnikowe uzasadnienie zaskarżonego wyroku, w zakresie odnoszącym się do uznania Wyższego Sądu Dyscyplinarnego za podmiot zobowiązany do rozpatrzenia wniosku skarżącej, a także nie zawarcie jednoznacznych wskazań co do dalszego postępowania, podczas gdy obowiązkiem sądu administracyjnego jest precyzyjnie wyjaśnienie zasadności wydanego rozstrzygnięcia; naruszenie to powoduje, że zaskarżone orzeczenie nie poddaje się kontroli instancyjnej;

4. art. 200 p.p.s.a. w zw. z art. 209 p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. polegające na przyjęciu przez Sąd I instancji, iż zobowiązanym do zwrotu kosztów postępowania jest Wyższy Sąd Dyscyplinarny, bez jednoczesnego wyjaśnienia motywów takiego rozstrzygnięcia, podczas gdy podmiot ten nie posiada własnych struktur organizacyjnych, a nadto nie dysponuje żadnym majątkiem umożliwiającym uiszczenie kosztów postępowania; naruszenie to skutkuje niewykonalnością orzeczenia w tym zakresie.

W oparciu o powyższe skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i odrzucenie skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie na rzecz Wyższego Sądu Dyscyplinarnego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną T. S. wniosła o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329) – p.p.s.a. – skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, albowiem zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. w tej sprawie nie wystąpiły.

Kontrolując zatem zgodność z prawem zaskarżonego wyroku w granicach skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył tę kontrolę do wskazanych w niej zarzutów. Rozpatrywana pod tym kątem skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Zgodnie z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a. uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Zatem Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organ i Sąd I instancji.

Pierwsze trzy zarzuty skargi kasacyjnej pozostają ze sobą w związku. Skarżący kasacyjnie podmiot uważa bowiem, że skarga do Sądu I instancji została skierowana przeciwko Wyższemu Sądowi Dyscyplinarnemu Krajowej Rady Notarialnej, a zatem podmiotowi nieistniejącemu i zawierała braki w zakresie precyzyjnego określenia organu, którego bezczynność została zaskarżona, co w konsekwencji uniemożliwiało nadanie sprawie dalszego biegu. Zarzut ten nie polega w całości na prawdzie, gdyż o ile początkowo skarga na bezczynność została wniesiona przeciwko Wyższemu Sądowi Dyscyplinarnemu Krajowej Rady Notarialnej, o tyle w piśmie z [...] maja 2019 r. (k. 202) skarżąca doprecyzowała, że skarga dotyczy bezczynności Wyższego Sądu Dyscyplinarnego. Była to odpowiedź na zarządzenie Sądu I instancji z 7 maja 2019 r. (k. 194). Samo zarządzenie było zaś wynikiem realizacji wytycznych zawartych w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 marca 2019 r. I OSK 919/17 (str. 16 uzasadnienia, k. 178v), gdzie wskazano, że Sąd I instancji powinien doprowadzić do doprecyzowania przez skarżącą, kto jest podmiotem skarżonym. Tylko w wypadku podtrzymania, że jest nim Wyższy Sąd Dyscyplinarny Krajowej Rady Notarialnej, skarga powinna zostać odrzucona.

Wszelkie inne kwestie zasadniczo zostały już rozstrzygnięte w powołanym wyżej wyroku NSA z 5 marca 2019 r., którym Sąd I instancji był związany (art. 190 p.p.s.a.). Powtórzył zatem za wyrokiem NSA, że sądy dyscyplinarne samorządu notarialnego wykonują zadania publiczne w rozumieniu art. 4 ust.1 u.d.i.p., co w konsekwencji przesądza o tym, że Wyższy Sąd Dyscyplinarny, o którym mowa w ustawie Prawo o notariacie, ma zdolność sądową w sprawach o udostępnienie informacji publicznej. Podkreślił ponadto, że również jednostki nieposiadające osobowości prawnej mają zdolność sądową, o ile przepis prawa dopuszcza możliwość nałożenia na nie m.in. obowiązków, co wynika z art. 25 § 3 p.p.s.a. Wyjaśnił też, że sądownictwo dyscyplinarne zawodu notariusza zostało przez ustawodawcę wyodrębnione ze struktury izb notarialnych i znajduje się poza kontrolą rad tych izb. Rady zapewniają obsługę organizacyjno-kancelaryjną sądów dyscyplinarnych, nie mają jednak wpływu na działania tych jednostek. Patrząc więc na funkcję sądów dyscyplinarnych notariuszy, ich rolą jest rozstrzyganie o odpowiedzialności członków tego samorządu za wykonywane przez nich zadania publiczne w sposób niezgodny z normami etycznymi, zawodowymi, a także za naruszenie innych obowiązków. Omawiane sądownictwo dyscyplinarne stanowi zatem wprost realizację zasady samorządności określonej w art. 17 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Nie budzi także wątpliwości, że zawód notariusza, z racji przyznanych kompetencji i roli jaką odgrywa we współczesnym obrocie prawnym, stanowi szczególny zawód zaufania publicznego. Zestawiając to z kolei z władczymi uprawnieniami sądów dyscyplinarnych (decydowanie o możliwości dalszego wykonywania zawodu notariusza), sposobem powoływania i odwoływania członków tego sądu, a także wybierania jego przewodniczącego i zastępców, należy przyjąć, że sądy te wykonują zadania publiczne w rozumieniu art. 4 ust. 1 u.d.i.p.

Naczelny Sąd Administracyjny w pełni te argumenty podziela. Niezasadny jest w konsekwencji zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., gdyż podstawa prawna rozstrzygnięcia (dlaczego Wyższy Sąd Dyscyplinarny został uznany za podmiot zobowiązany do udostępnienia informacji publicznej) została wyjaśniona, a zaskarżone orzeczenie poddaje się kontroli instancyjnej. Niezasadne są także zarzuty dotyczące naruszenia art. 25 § 3 p.p.s.a. i art. 26 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 32 p.p.s.a. i art. 49 § 1 p.p.s.a., wobec faktu, że skarżący kasacyjnie podmiot przeoczył, że skarżąca ostatecznie doprecyzowała, kogo dotyczy skarga, a także wobec faktu, że zdolność sądową może mieć także jednostka organizacyjna bez osobowości prawnej, jeżeli ustawa nakłada na nią określone obowiązki. Na marginesie jedynie zauważyć należy, że z argumentacji skargi kasacyjnej zdaje się wynikać, że żaden podmiot (ani WSD, ani KRN) nie jest władny do udostępnienia informacji publicznej z zakresu działania Wyższego Sądu Dyscyplinarnego, co jest stanowiskiem z oczywistych względów nie do przyjęcia. Zauważyć też należy, że zaskarżony obecnie wyrok Sądu I instancji został wydany w innym stanie prawnym i faktycznym od tych, w jakich wydano postanowienia NSA o odrzuceniu skargi, przywołane w skardze kasacyjnej. Tam skargi zostały odrzucone bez przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, w celu doprecyzowania podmiotu skarżonego.

Zgodnie natomiast z art. 200 p.p.s.a. "W razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw." Skoro wykazane zostało już wyżej, że w niniejszym przypadku organem (w znaczeniu funkcjonalnym) pozostającym w bezczynności był Wyższy Sąd Dyscyplinarny, to nie może być mowy o naruszeniu art. 200 p.p.s.a. przy zasądzeniu zwrotu kosztów postępowania od tegoż organu. Bez znaczenia jest przy tym brak po jego stronie własnych środków majątkowych, z których koszty owe mogą być zaspokojone, skoro zgodnie z ustawą (art. 70 Prawa o notariacie) istnieje podmiot zapewniający obsługę organizacyjno-kancelaryjną sądów dyscyplinarnych, który swój majątek posiada.

Mając to na uwadze, na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 p.p.s.a. Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 182 § 2 p.p.s.a., wobec faktu, że ostatecznie obie strony postępowania zrzekły się rozprawy.