II SA/Bk 741/24 - Wyrok

Data orzeczenia	2025-03-11	
Data wpływu	2024-12-02	
Sąd	Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku	
Sędziowie	Anna Bartłomiejczuk
Barbara Romanczuk /przewodniczący sprawozdawca/
Elżbieta Lemańska	
Symbol z opisem	6324 Rodzina   zastępcza,  pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej	
Hasła tematyczne	Pomoc społeczna	
Skarżony organ	Samorządowe Kolegium Odwoławcze	
Treść wyniku	Uchylono decyzję I i II instancji	
Powołane przepisy	Dz.U. 2024 nr 0 poz 177; art. 193, art. 194; Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej	
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Barbara Romanczuk (spr.), Sędziowie asesor sądowy WSA Anna Bartłomiejczuk, sędzia WSA Elżbieta Lemańska, Protokolant specjalista Katarzyna Derewońko, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 11 marca 2025 r. sprawy ze skargi A. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia 4 października 2024 r. nr 406.701/E-16/25/24 w przedmiocie opłaty za pobyt w rodzinie zastępczej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Starosty Powiatu Białostockiego z dnia 12 sierpnia 2024 r. numer 342.	
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 4 października 2024 r. znak 406.701/E-16/25/24 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białymstoku (dalej organ II instancji lub SKO) po rozpoznaniu odwołania A. T. (dalej skarżący lub odwołujący) od decyzji Starosty Powiatu Białostockiego z dnia 12 sierpnia 2024 r. nr 342 (znak CPR.VII.4228-1.9.2024), w sprawie ustalenia opłaty za pobyt dziecka – I. T. w rodzinie zastępczej za okresy: od 1.05.2023 r. do 31.05.2023 r. w wysokości 785 zł oraz od 1.06.2023 r. do 29.02.2024 r. w wysokości 899 zł miesięcznie i częściowego odstąpienia od ustalenia opłaty za okres od 1.03.2024 r. do 30.04.2024 r. oraz ustalenia opłaty za ten okres w wysokości 238 zł miesięcznie, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco:

Pismem z 22.05.2024 r. Starosta Powiatu Białostockiego zawiadomił o A. T. o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia opłaty bądź odstąpienia całkowitego lub częściowego od ustalenia opłaty za pobyt dziecka I. T., w rodzinie zastępczej w okresie od 1.05.2023 r.

Po rozpoznaniu sprawy, Starosta Powiatu Białostockiego, ww. decyzją z 12.08.2024 r.:

1) ustalił opłatę za pobyt dziecka za okres od 1.05.2023 r. do 31.05.2023 r. w wysokości 785 zł oraz za okres od 1.06.2023 r. do 29.02.2024 r. w wysokości 899 zł miesięcznie;

2) odstąpił częściowo od ustalenia opłaty za okres od 1.03.2024 r. do 30.04.2024 r. i ustalił za ten okres opłatę w wysokości 238 zł miesięcznie.

Od decyzji powyższej A. T. złożył odwołanie. Wniósł o całkowite odstąpienie od ustalonej opłaty za cały okres tj. od 1.05.2023 r. do 30.04.2024 r. W uzasadnieniu odwołania podał, że podczas pracy w Niemczech od 1.05.2023 r. do 2.02.2024 r. gdzie zatrudnienie łącznie trwało przez ok. 4 miesiące, kwota 1500 Euro nie wpływała w całości na jego konto, ponieważ była potrącana opłata za mieszkanie - 600 Euro. Wskazał też, że po powrocie do kraju tj. od 2.02.2024 r. nie pracował, lecz był zarejestrowany w urzędzie pracy jako bezrobotny. Pieniądze, które posiadał z dotychczasowej pracy w Niemczech, starczyły na krótki okres (od razu musiał wydać na naprawę auta). Obecnie nie posiada żadnych oszczędności, przygarnęli go rodzice, dali lokum i skromne jedzenie. Podał też, że od lat leczy się w poradni psychiatrycznej, stwierdzono u niego schizofrenię paranoidalną, miał rentę socjalną oraz leczył się z ośrodku uzależnień w S. Wyjaśnił, iż nie wspominał o swojej chorobie, ponieważ obawiał się, że to zaszkodzi w odzyskaniu władzy nad synem. Jak informuje, dokumenty medyczne są w sądzie oraz w poradni zdrowia psychicznego. Skarżący podał, iż rozpoczął pracę w P. i wierzy, że na bieżąco będzie w stanie dokonywać częściowej opłaty lub też solidarnie z matką dziecka, która jest w dużo lepszej sytuacji finansowej.

Decyzją z dnia 4 października 2024 r. (data po sprostowaniu) nr 406.701/E-16/25/24 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białymstoku, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu stanowiska organ odwoławczy wskazał, że materialnoprawną podstawą rozstrzygnięcia są przepisy ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U. z 2024, poz. 177 ze zm.) tj. art. 193 i art. 194 ustawy, z których wynika, że ustawodawca przyjął jako zasadę obowiązek rodziców do ponoszenia wskazanej odpłatności i zarazem upoważnił organy powiatu do wprowadzenia na terenie powiatu regulacji, mocą których będzie możliwe odstąpienie od ustalenia takiej opłaty. Odstąpienie od opłaty stanowi zatem odstępstwo od generalnej reguły obowiązku ponoszenia opłaty przez rodziców i może mieć miejsce przy uwzględnieniu ograniczeń wynikających z uchwały podjętej na podstawie art. 193 ust. 2 ustawy.

Rada Powiatu Białostockiego w dniu 2 lutego 2012 r. podjęła uchwałę Nr XIV/119/2012 w sprawie określenia szczegółowych warunków umarzania w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odraczania terminu płatności, rozkładania na raty lub odstępowania od ustalania opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej (zwanej dalej "uchwałą"). Uchwała została następnie zmieniona kolejnymi uchwałami z dnia 30.10.2014 r. nr XLVI/356/2014, z dnia 20.03.2018 r. nr LVI/395/2018 oraz z dnia 21 marca 2024 r. nr LXXXVIIl/641/2024. W myśl § 4 ust. 1 uchwały, całkowite lub częściowe odstąpienie od ustalenia opłaty może nastąpić na wniosek osoby zobowiązanej lub z urzędu. Zgodnie z § 4 ust. 2 ww. uchwały, całkowite odstąpienie od ustalenia opłaty może nastąpić w przypadku, gdy: 1) dochód rodziny zobowiązanej do ponoszenia opłaty, nie przekracza 200 % kryterium dochodowego rodziny, 2) dochód rodziny zobowiązanej do ponoszenia opłaty przekracza 200 % kryterium dochodowego rodziny, jednak nie przekracza 300 % tego kryterium i jeżeli wystąpiła co najmniej jedna z przesłanek określonych w § 2 ust. 2 pkt 2, 3-5 –określa zaś przesłanki - nie znajdujące zastosowania w tej sprawie. Konstrukcja powyższego przepisu w ocenie organu odwoławczego wskazuje, iż rozstrzygnięcie należy do sfery uznania administracyjnego, co oznacza, że organ może ale nie musi zastosować (całkowicie lub częściowo) wskazaną ulgę.

W omawianej sprawie, organ odwoławczy podzieli ustalenia organ I instancji w zakresie kompletności zgromadzonego materiału dowodowego, odnoszących się do sytuacji dochodowej i osobistej skarżącego (oświadczenie strony o aktualnej sytuacji socjalno-bytowej i zdrowotnej z 31.05.2024r., zaświadczenie Powiatowego Urzędu Pracy z 28.05.2024 r. o zarejestrowaniu jako osoba bezrobotna od 20.02.2024 r., informacja MOPS w P. z 6.05.2024 r., oświadczenie strony z 6.05.2024 r.). na tej podstawie organ odwoławczy przyjął, że A. T. prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, mieszka w mieszkaniu matki, zarejestrowany jest w Urzędzie Pracy bez prawa do zasiłku. Utrzymuje się z oszczędności pochodzących z pracy w Niemczech. Nie zgłosił problemów zdrowotnych podczas składania oświadczeń. Zainteresowany wskazał, iż od kwietnia 2023 r. do lutego 2024 r. pracował w Niemczech i zarabiał ok. 1400-1600 Euro miesięcznie. W lutym 2024 r. wrócił do Polski i zarejestrował się w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Podał, iż przywiózł oszczędności w wysokości 2500 Euro. W przeliczeniu na złotówki i po potrąceniu alimentów w kwocie 300 zł, miesięczny dochód strony w okresie od 1.04.2023 r. do 31.01.2024 r. wynosił 6.139,50 zł, co stanowi 794,21 % kryterium osoby samotnie gospodarującej (1.552 zł), czyli przekracza 200% oraz 300% - uprawniającej do całościowego odstąpienia od ponoszenia opłaty. Dochód ten przekracza także 475% oraz 575% tego kryterium uprawniające do częściowego odstąpienia od ustalenia opłaty (stosownie do § 4 ust. 3 pkt 1 i 2 uchwały).

W związku z powyższym ustalono, że z uwagi na wysokość osiąganych dochodów, nie zachodzą przesłanki do zastosowania ani całkowitego ani częściowego odstąpienia od opłaty za okres od 1.05.2023 r. do 29.02.2024 r. Kolegium zauważyło przy tym, że nie znajduje w sprawie zastosowanie § 4 ust. 4 ww. uchwały, ponieważ nie zachodzi okoliczność taka, że po wniesieniu pełnej opłaty dochód rodziny byłby niższy niż 200% kryterium dochodowego rodziny. Tym samym zgodził się z organem I instancji, iż zasadne jest ustalenie opłaty za pobyt syna w rodzinie zastępczej w wysokości 785 zł miesięcznie za okres od 1.05.2023 r. do 31.05.2023 r. oraz w wysokości 899 zł miesięcznie za okres od 1.06.2023 r. do 29.02.2024 r.

Dochód Strony, w przeliczeniu na złotówki, w okresie od 1.02.2024 r. do 31.05.2024 r., po potrąceniu płaconych alimentów w kwocie 300 zł wynosił 2.383,13 zł miesięcznie. Powyższe stanowiło 308,37 % kryterium osoby samotnie gospodarującej (1.552 zł), czyli przekraczało 200% oraz 300% - co oznaczało brak uprawnienia do całościowego odstąpienia od ponoszenia opłaty. Ponieważ dochód za ten okres dochód przekraczał 200% kryterium dochodowego rodziny, ale nie przekraczał 475% kryterium dochodowego, to spełnione zostały przesłanki do częściowego zastosowania odstąpienia od opłaty w myśl § 4 ust. 3 pkt 1 ww. uchwały Rady Powiatu Białostockiego. Zastosowano zatem wyliczenie opłaty w następujący sposób: 10% od dochodu 2 383,13 zł, co w zaokrągleniu wynosiło 238 zł miesięcznie za okres od 1.02.2024 r. do 31.05.2024 r. W ocenie Kolegium zasadne było ustalenie opłaty za pobyt syna w rodzinie zastępczej w wysokości 238 zł miesięcznie za okres od 1.03.2023 r. do 30.04.2024 r.

Odnosząc się do argumentacji podniesionej w odwołaniu Kolegium uznało, że zgłoszone zarzuty nie zasługują na uwzględnienie, gdyż w świetle uchwały Rady Powiatu Białostockiego, która jest brana pod uwagę przy zasadach odstąpienia lub częściowego odstąpienia od opłaty, warunki określone zostały wyłącznie ze względu na stronę dochodową. Wysokość wydatków - nie została uwzględniona w uchwale. Ponadto przywołana w odwołaniu choroba skarżącego również, nie może mieć wpływu na wynik rozstrzygnięcia, albowiem okoliczność niepełnosprawności lub długotrwałej choroby została uwzględniona w uchwale Rady Powiatu Białostockiego (§ 2 pkt 2 uchwały), ale ma znaczenie jedynie do zastosowania odstąpienia od opłaty, o ile nie przekracza się kryterium dochodowego tam wskazanego. Skarżący natomiast za część okresów te kryterium przekraczał.

Końcowo organ odniósł się do twierdzeń skarżącego, że matka dziecka, jest w dużo lepszej sytuacji finansowej i również powinna zostać uwzględniona w pokryciu tej opłaty akcentując, że wobec biologicznej matki dziecka nie jest prowadzone postępowanie w sprawie ustalenia opłaty, ponieważ nieznane jest jej miejsce pobytu. Z tego powodu od matki dziecka na, tym etapie, nie da się ustalić i wyegzekwować należności z tytułu solidarnej odpowiedzialności z tytułu pokrycia kosztów pobytu jej dziecka w pieczy zastępczej i wymierzyć należną z tego tytułu opłatę. Tym samym, zasadne stało się ustalenie opłaty w pełnej wysokości od ojca dziecka.

Skargę na powyższe rozstrzygnięcie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku wniósł A. T.

Zaskarżonej decyzji zarzucił rażące naruszenie prawa i zasad współżycia społecznego, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.

W uzasadnieniu skargi skarżący podtrzymał swoje stanowisko zawarte w odwołaniu podkreślając, że jest człowiekiem schorowanym i nieporadnym życiowo, ma 41 lat i choruje na schizofrenię paranoidalną, a także jest obciążony zespołem uzależnień, zaburzeniami psychicznymi i zaburzeniami zachowania spowodowanymi przyjmowaniem środków psychoaktywnych oraz alkoholu. Ma wykształcenie zawodowe ale nigdy nie pracował na stałej umowie o pracę, nie ma majątku, nie posiada żadnych oszczędności i gdyby nie pomoc schorowanej matki - miałby status bezdomnego. Obecnie złożył wniosek o wydanie aktualnego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Podkreślił, że jedyny jego dochód w spornym okresie to okresowa praca dorywcza w Niemczech, która wiązała się także z dużymi kosztami utrzymania, których Kolegium nie wzięło pod uwagę. Do skargi dołączono: karty informacyjne ze szpitala z 17.09.2019 r., z 30.01.2019 r., z 20.06.2018 r., orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z 20.02.2018 r., wniosek o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując swoją argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:

Na wstępie należy podkreślić, że istota sądowej kontroli administracji publicznej sprowadza się do ustalenia czy w określonym przypadku, jej organy dopuściły się kwalifikowanych naruszeń prawa. Sąd administracyjny sprawuje swą kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r. poz. 1267 ze zm.). Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024r. poz. 935 ze zm.; zwana dalej p.p.s.a.) stanowiąc, że Sąd rozstrzyga w granicach sprawy nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ponadto w myśl art. 135 p.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Mając powyższe na uwadze wskazać należy, że skargę należało uwzględnić, choć z innych przyczyn niż w niej podniesionych.

W przedmiotowej sprawie decyzją Starosty Powiatu Białostockiego z dnia 12 sierpnia 2024 r. nr 342 zobowiązano skarżącego do ponoszenia opłaty za pobyt dziecka – I. T. w rodzinie zastępczej, zaś odpłatność ustalono za poszczególne okresy w następujący sposób tj.: od 1.05.2023 r. do 31.05.2023 r. w wysokości 785 zł oraz od 1.06.2023 r. do 29.02.2024 r. w wysokości 899 zł miesięcznie. Ponadto częściowego odstąpiono od ustalenia opłaty za okres od 1.03.2024 r. do 30.04.2024 r. oraz ustalono opłatę za ten okres na kwotę 238 zł miesięcznie.

Podstawę materialną powyższych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U. z 2024, poz. 177 ze zm., dalej jako u.w.r.).

Zgodnie z art. 193 ust. 1 pkt 1 u.w.r. za pobyt dziecka w pieczy zastępczej rodzice ponoszą przyznanych świadczeń oraz dodatków, o których mowa w art. 80 ust. 1 i art. 81 – w przypadku umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej spokrewnionej, rodzinie zastępczej zawodowej, rodzinie zastępczej niezawodowej lub rodzinnym domu dziecka. Powyższą opłatę rodzice ponoszą od dnia umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej (art. 193 ust. 1a u.w.r.), odpowiadając za nią solidarnie (art. 193 ust. 2 u.w.r.), także wówczas, gdy są pozbawieni władzy rodzicielskiej lub którym władza rodzicielska została zawieszona albo ograniczona (art. 193 ust. 6 u.w.r.). Opłaty tej rodzicie nie ponoszą za okres, w którym dziecko umieszczone w pieczy zastępczej przebywa u rodziców (art. 193 ust. 6a u.w.r.).

Opłatę, o której mowa w art. 193 ust. 1 u.w.r., ustala, w drodze decyzji, starosta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka, placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej albo interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym (art. 194 ust. 1 u.w.r.). Przy czym Starosta na wniosek lub z urzędu, może umorzyć w całości lub w części łącznie z odsetkami, odroczyć termin płatności, rozłożyć na raty lub odstąpić od ustalenia wspomnianej (art. 194 ust. 3 u.w.r.). Szczegółowe warunki umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1 u.w.r. określa w drodze uchwały rada powiatu (art. 194 ust. 2 u.w.r.).

Aktem prawnym, wydanym na podstawie tego ostatniego przepisu była wskazana na wstępie uchwała Nr XIV/119/2012 Rady Powiatu Białostockiego z dnia 2 lutego 2012 r. w sprawie szczegółowych warunków umarzania w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odraczania terminu płatności, rozkładania na raty lub odstępowania od ustalania opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej (zwana dalej "uchwałą"). Uchwała została następnie zmieniona kolejnymi uchwałami z dnia 30.10.2014 r. nr XLVI/356/2014, z dnia 20.03.2018 r. nr LVI/395/2018 oraz z dnia 21 marca 2024 r. nr LXXXVIIl/641/2024.

W kontrolowanej sprawie - w świetle zgromadzonego materiału dowodowego - nie budzi wątpliwości, że skarżący jest ojcem małoletniego I. T., który przebywa w rodzinie zastępczej spokrewnionej tj. u babci, a matki skarżącego. Organ wszczął niniejsze postępowanie z uwagi na to, że decyzja nr 399 Starosty Powiatu Białostockiego z dnia 15 lipca 2022 r. w której odstąpiono całkowicie od ustalenia opłaty za pobyt dziecka I. T. w rodzinie zastępczej na okres od 01.05.2022 r. do 30.04.2023 r. wygasła, z uwagi na upływ okresu na jaki została wydana. Okoliczności te są bezsporne (skarżący ich nie kwestionuje) i wynikają z decyzji wydanej w przedmiotowej sprawie, aczkolwiek Sąd już na wstępie wskazuje, że w aktach sprawy trudno się doszukiwać, w/w decyzji z dnia 15 lipca 2022 r. czy też postanowienia Sądu o umieszczeniu dziecka w rodzinie zastępczej spokrewnionej, co niewątpliwie jest uchybieniem organów w niniejszej sprawie.

Przechodząc jednak do meritum wskazać należy, że w ocenie Sądu decyzja ustalająca opłatę oraz odstępująca częściowo od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej została w przedmiotowej sprawie wydana przedwcześnie. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest bowiem pogląd, zgodnie z którym decyzja ustalająca wysokość opłaty za pobyt w rodzinie zastępczej wydawana na podstawie art. 194 ust. 1 u.w.r. stanowi rozstrzygnięcie odrębnej sprawy administracyjnej w stosunku do sprawy dotyczącej odstąpienia od ustalenia opłaty i w której to sprawie organ jest zobowiązany wydać odrębną decyzję. Ponoszenie przez rodziców opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1 u.w.r., rozstrzygane jest w postaci decyzji ustalającej (art. 194 ust. 1 u.w.r.), natomiast decyzja odstępująca czy też częściowo odstępująca od ustalenia opłaty jest decyzją uznaniową (art. 194 ust. 3 u.w.r.). Zatem obie materie ustawodawca jednoznacznie rozgraniczył. Ponadto w postępowaniach zmierzających do rozstrzygnięcia każdej z tych spraw badane są inne przesłanki materialnoprawne wynikające z odrębnych podstaw. Inny jest też cel obydwu rodzajów decyzji i każda z nich podlega odrębnemu zaskarżeniu. Odstąpienie od ustalenia opłaty z istoty rzeczy musi poprzedzać jej ustalenie. Ustawodawca wskazuje bowiem nie na odstąpienie od pobrania opłaty, lecz od jej ustalania. Odstępowanie od ustalania opłaty po jej ustaleniu lub jednocześnie z jej ustaleniem nie znajduje racjonalnego i logicznego uzasadnienia. W konsekwencji należy przyjąć, że w sytuacji, gdy prawodawca wskazuje na przesłanki odstąpienia od ustalenia opłaty, zbadanie tych przesłanek w określonym stanie faktycznym musi nastąpić przed ustalaniem opłaty, zwłaszcza, że z treści art. 194 ust. 3 u.w.r. wynika, że odstąpienie od ustalenia opłaty może nastąpić również z urzędu (por. wyroki NSA: z 10 listopada 2023 r., sygn. akt I OSK 2369/21, z 14 listopada 2023 r., sygn. akt I OSK 2370/21, wyrok WSA w Krakowie z 18 sierpnia 2016 r., sygn. akt III SA/Kr 601/16, wyrok WSA w Gliwicach z dnia 14 lipca 2021 r., sygn. akt II SA/Gl 1555/20, CBOSA). Podobne stanowisko wyrażane jest również w piśmiennictwie (por. B. Królak, M. Rączka, U.w.r. Komentarz, Warszawa 2017, t. do art. 194, S. Nitecki, A. Wilk, U.w.r. Komentarz, LEX/el. 2021, t. 10 do art. 194).

Oznacza to, że organy w sposób niedopuszczalny połączyły rozpoznanie sprawy o ustalenie opłaty za pobyt dziecka skarżącego w rodzinie zastępczej spokrewnionej z rozpoznaniem sprawy o odstąpieniu od ustalenia tej opłaty czy też jego częściowym odstąpieniu, opartym na podstawie wynikającej z art. 194 ust. 3 u.w.r. Ponadto organy formalnie nie wydały rozstrzygnięcia o odmowie odstąpienia od ustalenia opłaty, ustalając w tym zakresie opłatę, a jedynie w uzasadnieniach decyzji ustalających opłatę i odstępujących częściowo od ustalenia opłaty, poczyniły rozważania co do braku przesłanek do odstąpienia od ustalenia. W orzecznictwie sądów administracyjnych jednolicie przyjmuje się – co wyżej wskazano, że – organy administracji publicznej obowiązane są w pierwszej kolejności rozpoznać wniosek o odstąpienie od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej (bądź rozpoznać sprawę z urzędu), a dopiero w drugiej kolejności rozpoznać sprawę dotyczącą ustalenia takiej odpłatności (wyrok NSA z dnia 15 lutego 2024 r. sygn. akt I OSK 1288/22, wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 3 kwietnia 2024 r. sygn. akt II SA/Go 491/23, CBOSA).

W przedmiotowej sprawie natomiast, rozstrzygnięcia w obu ww. kwestiach zapadły w jednej decyzji administracyjnej, wydanej przez Starostę Powiatu Białostockiego. Ze względu na fakt, że od każdej z ww. decyzji przysługuje odrębny środek odwoławczy, jako pierwsza, winna zostać wydana przez Starostę Powiatu Białostockiego, decyzja w przedmiocie odstąpienia czy też częściowego odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej. Jeśli decyzja niniejsza byłaby pozytywna dla skarżącego, wówczas w ogóle nie zachodziłaby potrzeba wydania kolejnej decyzji ustalającej opłatę za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej. Gdyby natomiast została wydana decyzja odmawiająca odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej, czy też częściowo odstępująca od ustalenia tej opłaty, skarżącemu przysługiwałby od niej środek odwoławczy i dopiero po uprawomocnieniu się tejże decyzji, mogłaby zostać wydana kolejna decyzja, ustalająca opłatę za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej, od której przysługiwałby z kolei odrębny środek odwoławczy. Nałożenie na stronę obowiązku uiszczenia przedmiotowej opłaty może nastąpić bowiem, dopiero po ostatecznym stwierdzeniu przez właściwy organ, że odstąpienie od ustalenia przedmiotowej opłaty jest niemożliwie, czyli po wydaniu decyzji negatywnej w tym zakresie.

W ocenie Sądu wydanie jednej decyzji mocą, której jeden organ nieformalnie odmawia odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej i jednocześnie nakłada na stronę obowiązek uiszczania comiesięcznej opłaty z tego tytułu, stanowi naruszenie art. 194 ust. 3 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej oraz aktu prawa miejscowego, tj. § 4 Nr XIV/119/2012 Rady Powiatu Białostockiego z dnia 2 lutego 2012 r. w sprawie szczegółowych warunków umarzania w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odraczania terminu płatności, rozkładania na raty lub odstępowania od ustalania opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Ponadto należy stwierdzić, że orzekając w jednej decyzji o obu ww. kwestiach, zarówno organ I instancji, jak i SKO w Białymstoku dopuściły się naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem dla prawidłowego jej rozstrzygnięcia, konieczne było uprzednie ostateczne zakończenie postępowania w sprawie odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej, a dopiero następnie wydanie rozstrzygnięcia w kwestii ustalenia wysokości niniejszej opłaty, o ile wydanie takiej decyzji w ogóle byłoby konieczne.

Odnosząc się natomiast do zarzutów skargi wskazać należy, że merytoryczna ich ocena w zakresie prawidłowości ustalenia dochodu skarżącego, w szczególności w kontekście ponoszonych wydatków, na obecnym etapie postępowania jest przedwczesna, w sytuacji konieczności wydania przez organy dwóch odrębnych decyzji. Natomiast w zakresie odpowiedzialności solidarnej obu rodziców w przedmiocie ponoszenia opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej wskazać należy, że z akt sprawy wynika, że wobec biologicznej matki dziecka nie jest prowadzone postępowanie w sprawie ustalenia tej opłaty, ponieważ nieznane jest jej miejsce pobytu. Z tego powodu od matki dziecka na tym etapie, nie dało się ustalić i wyegzekwować należności z tytułu solidarnej odpowiedzialności w związku z pokryciem kosztów pobytu jej dziecka w pieczy zastępczej. Jednocześnie z informacji przesłanej przez Centrum Usług Społecznych w Ł. z dnia 26 kwietnia 2024 r. w odpowiedzi na pismo z dnia 16 kwietnia 2024 r. w sprawie CPR.VII.4228-1.8.2024 (numer różniący się jedną cyfrą w stosunku do sprawy niniejszej) jednoznacznie wynika, że organ takie postępowania w stosunku do drugiego z rodziców podjął, o czym świadczy nadany numer sprawy.

Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, że decyzja ustalająca opłatę została wydana przedwcześnie, z naruszeniem art. 194 ust. 3 u.w.r. wobec braku uprzedniego wydania odrębnej decyzji rozstrzygającej w przedmiocie odstąpienia czy też częściowego odstąpienia od ustalenia opłaty, co w świetle ugruntowanego orzecznictwa sądów administracyjnych, uzasadniało uchylenie zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a.

Z powyższych względów obie decyzje zasługiwały na uchylenie. Ponownie rozpoznając niniejszą sprawę, organy wezmą, zatem pod uwagę wyżej poczynione uwagi, a więc w pierwszej kolejności dokonają prawidłowego rozstrzygnięcia w przedmiocie odstąpienia od ustalenia tej opłaty, mając na uwadze przy tym, że w odwołaniu skarżący złożył już taki wniosek o odstąpienie od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej i dopiero po ostatecznym rozstrzygnięciu tej kwestii podejmą ewentualne rozstrzygnięcie w sprawie ustalenia wysokości przedmiotowej opłaty. Powyższe oznacza konieczność przeprowadzenia przez organ I instancji w pierwszej kolejności odrębnego postępowania w przedmiocie wniosku skarżącego o odstępnie od ustalenia opłaty i wydania w tym zakresie odrębnego rozstrzygnięcia w formie decyzji na podstawie art. 194 ust. 3 u.w.r. (uwzględniającego przesłanki określone w § 4 uchwały), która podlegać będzie odrębnemu zaskarżeniu i ewentualnej kontroli sądowadministracyjnej. Następnie – o ile będzie taka konieczność – ustalenia takiej opłaty w trybie art. 193 u.w.r. Zaakcentować przy tym należy, że ustalenia dochodu skarżącego – mając na uwadze § 4 uchwały winno odbyć się w oparciu o ustawę z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2024 r. poz. 1283 ze zm.), która w art. 8 ust. 3 wskazuje, w jaki sposób wylicza się dochód wnioskodawcy i jakie przychody są w nim uwzględniane oraz na jaką datę taki dochód jest ustalany.

Mając powyższe na uwadze, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, o czym orzekł w sentencji wyroku.