Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jan Rudowski, Sędzia NSA Bogusław Woźniak, Sędzia NSA Tomasz Kolanowski (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 18 lutego 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej M. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 6 marca 2025 r., sygn. akt I SA/Wr 362/24 w sprawie ze skargi M. M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia 19 stycznia 2024 r., nr SKO 4810.9.2024 w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych oddala skargę kasacyjną.

Wyrokiem z 6 marca 2025 r., sygn. akt I SA/Wr 362/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę M. M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z 19 stycznia 2024 r. w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych.

Powyższy wyrok dostępny jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl (dalej: CBOSA).

Skarżąca w skardze kasacyjnej zarzuciła zaskarżonemu wyrokowi, na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), naruszenie przepisów prawa materialnego, a to:

a) art. 33 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2023 r., poz. 2505 ze zm., dalej: "u.p.e.a.") w zw. z art. 78 Konstytucji poprzez błędną, zredukowaną do literalnego brzmienia wykładnię art. 33 § 1 p.p.s.a. i uznanie, że prawo wniesienia zarzutów służy jedynie zobowiązanemu, o którym mowa w art. 1a pkt 20 u.p.e.a., podczas gdy Skarżącej, jako małżonce zobowiązanego wobec skierowania egzekucji do majątku wspólnego jej oraz A. M. przysługuje tożsame prawo procesowe, która to prawidłowa wykładnia znajduje oparcie w art. 78 Konstytucji, zgodnie z którym jako stronę mającą prawo do zaskarżenia orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji uznawać należy również każdego, o którego prawach rozstrzyga określone orzeczenie lub decyzja, nawet jeśli nie został on dopuszczony do udziału w postępowaniu w pierwszej instancji, jeśli legitymuje się ona interesem prawnym;

b) art. 34 § 3 u.p.e.a. w zw. z art. 78 Konstytucji poprzez błędną wykładnię art. 24 § 3 u.p.e.a. i uznanie, że Skarżącej nie przysługiwało prawo do wniesienia zażalenia na postanowienie organu pierwszej instancji, podczas gdy Skarżącej, jako podmiotowi, któremu przysługiwało prawo do wniesienia zarzutów na podstawie art. 33 § 1 u.p.e.a. wobec faktu bycia małżonką zobowiązanego, do której majątku z nim wspólnego została skierowana egzekucja administracyjna, uprawnienie to przysługiwało, w szczególności w świetle braku wskazania w art. 35 § 3 u.p.e.a. zamkniętego katalogu podmiotów legitymowanych do wniesienia zażalenia na postanowienie wydane na skutek rozpoznania zarzutów, która to prawidłowa wykładnia znajduje oparcie w art. 78 Konstytucji, zgodnie z którym jako stronę mającą prawo do zaskarżenia orzeczeń i decyzji wydanych pierwszej instancji uznawać należy również każdego, o którego prawach rozstrzyga określone orzeczenie lub decyzja, nawet jeśli nie został on dopuszczony do udziału w postępowaniu w pierwszej instancji, jeśli legitymuje się ona interesem prawnym.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi poprzez uchylenie postanowienia SKO w całości, ewentualnie w oparciu o art. 185 § 1 p.p.s.a. - o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu. Skarżąca zrzekła się przeprowadzenia rozprawy. Pełnomocnik Skarżącej wniosła o przyznanie na rzecz pełnomocnika z urzędu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, podwyższonych o kwotę podatku od towarów i usług, przy czym oświadczyła, że koszty te nie zostały zapłacone w całości ani w części.

Organ nie wniósł odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Zarządzeniem z 8 stycznia 2026 r. Przewodniczący Wydziału III Izby Finansowej, na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a., skierował sprawę na posiedzenie niejawne.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna podlega oddaleniu.

Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, a z urzędu biorąc pod rozwagę nieważność postępowania (art. 183 § 1 p.p.s.a.), nie znalazł podstaw do uchylenia zaskarżonego wyroku. W sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania, o których mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a., a zarzuty skargi kasacyjnej są niezasadne.

Istota powstałego w tej sprawie sporu, odzwierciedlona treścią zarzutów kasacyjnych, sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy Skarżąca miała legitymację do wniesienia zażalenia na postanowienie wydane wobec jej małżonka w sprawie zgłoszonych przez niego zarzutów w egzekucji administracyjnej. Rozstrzygnięcie tego sporu wiąże się z oceną, czy małżonkowi zobowiązanego przysługuje prawo do złożenia zarzutów w egzekucji administracyjnej skierowanej do majątku wspólnego małżonków, które to zagadnienie budzi wątpliwości w orzecznictwie.

Prezentowane są bowiem dwa poglądy. Według pierwszego z nich, legitymacja do złożenia zarzutu przysługuje zawsze małżonkowi zobowiązanego w przypadku skierowania egzekucji do majątku wspólnego. Wskazuje się przy tym, że art. 1a pkt 20 u.p.e.a., który zawiera definicję "zobowiązanego", nie można interpretować jako stojącego na przeszkodzie by przyznać małżonkowi zobowiązanego prawo do złożenia zarzutów na podstawie art. 33 u.p.e.a. (zob. wyroki NSA: z 3 kwietnia 2012 r., II GSK 36/11; z 24 listopada 2016 r., II GSK 1183/15). Podobne stanowisko prezentowane jest także w piśmiennictwie (zob. A. Cudak, Podmioty legitymowane do wniesienia zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego 2009, nr 4, 18-30).

W orzecznictwie prezentowany jest również pogląd odmienny. Według niego, skoro małżonek zobowiązanego odpowiadający majątkiem wspólnym nie jest zobowiązanym w rozumieniu art. 1a § 1 pkt 20 u.p.e.a., to nie przysługują mu uprawnienia zarezerwowane wyłącznie dla zobowiązanego, a do takich uprawnień należy prawo do złożenia zarzutów w oparciu o art. 33 § 1 w związku z art. 27 § 1 pkt 9 tej ustawy (zob. wyroki NSA z 8 kwietnia 2021 r., III FSK 2965/21, z 30 września 2021 r., III FSK 4135/21).

Należy w tym miejscu wskazać, że zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym są specyficznym środkiem zaskarżenia, który przysługuje zobowiązanemu. Jego legitymacja do wniesienia zarzutów wynika z art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a., który wymienia jako jeden z elementów tytułu wykonawczego - pouczenie zobowiązanego o przysługującym mu w terminie 7 dni prawie do zgłoszenia do organu egzekucyjnego zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, a pośrednio wynika także z art. 35 § 1 zdanie pierwsze u.p.e.a., stosownie do którego wniesienie przez zobowiązanego zarzutu w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego nie wstrzymuje tego postępowania.

Zgodnie z zawartą w art. 1a pkt 20 u.p.e.a. definicją legalną, zobowiązanym jest osoba prawna albo jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej albo osoba fizyczna, która nie wykonała w terminie obowiązku o charakterze pieniężnym lub obowiązku o charakterze niepieniężnym, a w postępowaniu zabezpieczającym - również osoba lub jednostka, której zobowiązanie nie jest wymagalne albo jej obowiązek nie został ustalony lub określony, ale zachodzi obawa, że brak zabezpieczenia mógłby utrudnić lub udaremnić skuteczne przeprowadzenie egzekucji, a odrębne przepisy na to zezwalają. Zamieszczenie przez ustawodawcę w tekście ustawy definicji legalnej determinuje ustalanie znaczenia tego pojęcia w procesie wykładni ustawy i aktów wykonawczych do niej w ściśle określony przyjęty w tej definicji sposób (M. Zieliński - Wykładnia prawa. Zasady Reguły Wskazówki, Warszawa 2002, s. 189-192 i 203). Nie jest w związku z tym dopuszczalne nadawanie tym samym wyrazom, czy wyrażeniom w obrębie danego aktu prawnego znaczeń odmiennych, niż wynikające z definicji legalnej w nim zamieszczonej.

Skoro w art. 1a pkt 20 u.p.e.a. ustawodawca wprowadził definicję zobowiązanego, to przepisy ustawy łączą prawo do zarzutów z osobą zobowiązanego w rozumieniu tego przepisu. Legitymacja do wnoszenia środków prawnych przez zobowiązanego ma charakter formalny - wynika z samego faktu wskazania w tytule wykonawczym tego podmiotu jako zobowiązanego. Podmiot niewskazany w tytule wykonawczym jako zobowiązany nie może wnosić środków prawnych przysługujących zobowiązanemu ani żądać uznania go za zobowiązanego - uczestnika postępowania, nawet jeżeli na podmiocie tym istotnie ciąży egzekwowany obowiązek. Prawidłowość wskazania konkretnego podmiotu jako zobowiązanego ma znaczenie na etapie sporządzania tytułu wykonawczego przez wierzyciela oraz w toku postępowania egzekucyjnego - dla oceny zasadności zarzutu błędu co do osoby zobowiązanego. Jedyne odstępstwo od tej zasady stanowi przyznanie legitymacji do zarzutów podmiotowi błędnie wskazanemu w tytule wykonawczym jako zobowiązany (art. 33 § 2 pkt 3 u.p.e.a.). Jest to jednak usprawiedliwione tym, że pozwala temu podmiotowi na kwestionowanie dopuszczalności prowadzenia egzekucji przeciwko niemu.

Należy zauważyć, że wskutek zmiany stanu prawnego od 30 lipca 2020 r. w przepisach u.p.e.a. wprowadzono szczegółowe regulacje dotyczące prowadzenia egzekucji z majątku osobistego zobowiązanego i majątku wspólnego (art. 27e), sprzeciwu przysługującego małżonkowi zobowiązanego (art. 27f), praw przysługujących małżonkowi zobowiązanego (art. 27g) oraz skutków prawnych jakie wiążą się z ostatecznym oddaleniem lub uznaniem sprzeciwu małżonka zobowiązanego (art. 27h). Na podstawie tych regulacji sprzeciw małżonka zobowiązanego jest swoistym środkiem zaskarżenia, służącym małżonkowi zobowiązanego do obrony przed egzekucją z majątku wspólnego. Na podstawie obecnie obowiązujących regulacji małżonek zobowiązanego, wnosząc sprzeciw zmierza do wykazania, że nie jest dopuszczalna egzekucja z majątku wspólnego. W ramach sprzeciwu jest uprawniony do podnoszenia, że doszło do ograniczenia, zniesienia, wyłączenia lub ustania odpowiedzialności całością albo częścią majątku wspólnego. Małżonek zobowiązanego może wnieść sprzeciw po wszczęciu egzekucji. Wprawdzie tytuł wykonawczy zawiera m.in. pouczenie zobowiązanego o przysługującym jego małżonkowi prawie do wniesienia sprzeciwu w sprawie odpowiedzialności majątkiem wspólnym (art. 27 § 1 pkt 9a u.p.e.a.). Wprowadzając ten szczególny środek prawny chroniący małżonka zobowiązanego jednoznacznie wskazano, że nie może on być wiązany z zarzutami przysługującymi zobowiązanemu. Przekonuje o tym uzasadnienie rządowego projektu tej nowelizacji (Sejm RP VIII kadencji, druk nr 3753), w którym stwierdzono, że przepis ten przyznaje małżonkowi zobowiązanego prawo uczestniczenia w egzekucji z majątku wspólnego z chwilą wniesienia sprzeciwu albo wniosku o udzielenie informacji, o którym mowa w art. 27e § 4 u.p.e.a. W oparciu o wprowadzone regulacje małżonek zobowiązanego uczestniczy na prawach zobowiązanego jedynie w egzekucji z majątku wspólnego, nie zaś w całym postępowaniu egzekucyjnym.

Odnosząc się zatem do zarzutów skargi kasacyjnej odwołujących się do tego, że Skarżąca spełnia przesłanki do uznania jej za stronę postępowania należy zauważyć, że u.p.e.a. wprowadziła na potrzeby postępowania egzekucyjnego definicję zobowiązanego. Skoro to zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia zarzutów to oznacza, że on jest stroną tego postępowania. Przede wszystkim jednak Skarżąca w sformułowanych w skardze kasacyjnej zarzutach nie odwołała się do ogólnej definicji strony z art. 28 k.p.a. Uniemożliwia to Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu ustosunkowanie się do możliwości uznania małżonki zobowiązanego za stronę postępowania na podstawie ogólnej definicji strony w postępowaniu administracyjnym.

W związku z powyższym, ocena Sądu pierwszej instancji, że Skarżącej, która jest małżonkiem zobowiązanego nie przysługiwało prawo do złożenia zażalenia na postanowienie wydane przez organ pierwszej instancji, w którym rozpatrzone zostały zarzuty zobowiązanego, nie została skutecznie zakwestionowana. Aktualne zatem pozostają argumenty przedstawione przez Sąd pierwszej instancji przesądzające o tym, że prawo wniesienia zarzutów w stanie faktycznym sprawy przysługiwało jedynie małżonkowi Skarżącej, w konsekwencji był on uprawniony do zaskarżenia postanowienia wydanego przez organ w ich przedmiocie.

Niezasadne są zatem zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia art. 33 § 1 oraz 34 § 1 u.p.e.a. w ich powiązaniu z art. 1a pkt 20 u.p.e.a., a także art. 78 Konstytucji RP oraz art. 24 § 3 u.p.e.a. i 35 § 3 u.p.e.a.

Biorąc powyższe pod uwagę Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej. Na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a. skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym.

Odnosząc się do wniosku pełnomocnika Skarżącej o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, należy wyjaśnić, że taki wniosek powinien być złożony do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego (art. 254 § 1 p.p.s.a.).

sędzia NSA Tomasz Kolanowski sędzia NSA Jan Rudowski sędzia NSA Bogusław Woźniak