Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący asesor WSA Wanda Zielińska - Baran (spr.), Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Miron, sędzia WSA Krystyna Napiórkowska, Protokolant Dominik Niewirowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 września 2005 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2005 r. nr [...] w przedmiocie przejęcia nieruchomości na rzecz Państwa stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji z dnia [...] września 2004 roku Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi

IV SA/Wa 873/05

U Z A S A D N I E N I E

Prezydium Powiatowej Rady Narodowej we [...] orzeczeniem z dnia [...] stycznia 1951r., wydanym na podstawie art. 3 dekretu z dnia 27 lipca 1949 roku

o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego ( Dz. U. Nr 46, poz. 339 ) przejęło na własność Państwa gospodarstwo rolne o pow. 6,60 ha, położone we wsi O., gm. K., pow. s., stanowiące własność J. K. W uzasadnieniu orzeczenia podano, że wskazane gospodarstwo podlegało z urzędu przejęciu na rzecz Państwa, ponieważ nie było w faktycznym władaniu właściciela, który to gospodarstwo opuścił osiedlając się na nadanym gospodarstwie na ziemiach zachodnich względnie na innych terenach dawnych lub wybył w niewiadomym kierunku.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 1965r. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej

w B., po rozpatrzeniu odwołania J. i U. K. , utrzymało na podstawie art. 1 i 2 dekretu z dnia 27 lipca 1949 roku o przejęciu na własność Państwa nie pozostających

w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego

( Dz. U. Nr 46, poz. 339 ) oraz art. 120 § 1 pkt 1 kpa utrzymało w mocy powyższą decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu decyzji podano, że przedmiotowe gospodarstwo skarżący opuścili w 1946 roku i przesiedlili na tereny [...], gdzie do chwili obecnej zamieszkują. Gospodarstwo nie było uprawiane i dlatego słusznie i zgodnie

z przepisami prawa zostało przejęte na rzecz Skarbu Państwa.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] września 2004r. r., po rozpatrzeniu wniosku J. K., na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 kpa odmówił stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] sierpnia 1952r. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. o przejęciu gospodarstwa rolnego o pow. 6,60 ha położonego we wsi O. W uzasadnieniu decyzji m. in. podano, iż w świetle art.1 ust. 1 dekretu

z dnia 27 lipca 1949r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających

w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego nieruchomości ziemskie położone na obszarze określonym w ww. przepisie mogły przejęte na własność Państwa, jeżeli w dacie wydania decyzji o przejęciu nie pozostawały w faktycznym władaniu właścicieli.

Dla podjęcia prawidłowej decyzji należało ustalić istnienie dwóch przesłanek, tj. czy dana nieruchomość posiadała charakter ziemski (rolny) oraz czy nie pozostawała

w faktycznym władaniu właściciela. Zdaniem organu nadzoru, organy obu instancji prawidłowo przyjęły, że w przypadku J. K. zachodziły obie w/w przesłanki, gdyż nieruchomość posiadała charakter ziemski ( rolny) oraz nie pozostawała w dacie 14 stycznia 1951r. - przejęcia na Skarb Państwa - w faktycznym władaniu właściciela.

W tej sytuacji brak jest podstaw do stwierdzenia ,że zachodzą przyczyny wymienione art. 156 § 1 kpa, których istnienie jest konieczne do stwierdzenia nieważności podjętych decyzji.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] lutego 2005r., wydaną na podstawie art. 127 § 3 w związku z art. 156 § 1 pkt 2 kpa, po rozpatrzeniu wniosku J. K. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy własną decyzję

z dnia [...] września 2004r. W uzasadnieniu tej decyzji organ naczelny stwierdził, że skoro w przypadku J. K. zostały spełnione ustawowe przesłanki do przejęcia

z urzędu gospodarstwa rolnego, to nie zachodzą przesłanki z art. 156 § 1 kpa do stwierdzenia nieważności podjętych decyzji.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję J. K. podniósł, że nie oddał swojego gospodarstwa Państwu,

a jego przejęcie nastąpiło bez jego zgody i wbrew prawu.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie, podnosząc, że nie znalazł podstaw do zmiany własnej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 sierpnia 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. nr 153, poz. 1269) Sąd administracyjny sprawuje

w zakresie swojej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonych aktów, przy czym stosownie do treści art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270) nie jest związany zarzutami i granicami skargi. Oznacza to, że Sąd dokonując kontroli zaskarżonego aktu administracyjnego z urzędu bierze pod uwagę także okoliczności nie podniesione w skardze.

Zgodnie z utrwalonym w doktrynie jak i w orzecznictwie stanowiskiem właściwość rzeczową organu do stwierdzenia nieważności ocenia się według przepisów prawa materialnego, które stanowiły podstawę ustalenia właściwości organu przy wydawaniu kwestionowanej decyzji ( por. postanowienie NSA z dnia 3.01.2003r. sygn. I SA 3120/01, LEX nr 81672). W przypadku zmian w strukturze administracji publicznej ustala się najpierw organ, na który przeszła właściwość organu w danych sprawach, a dopiero potem na podstawie art. 17 kpa określa się organ wyższego stopnia ( B. Adamiak / J. Borkowski - Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wydaw. C.H. Beck , Warszawa 1996, str.732).

W niniejszej sprawie, kontrolowane w postępowaniu o stwierdzenie nieważności orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z dnia [...] sierpnia 1965r. zostało wydane na podstawie art.1 i 2 dekretu z dnia 27 lipca 1949r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województw: białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego ( Dz. U. Nr 46, poz. 339), który utracił moc z chwilą wejścia w życie ustawy z dnia 26 października 1971r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych ( Dz. U. Nr 27, poz. 250), a która została uchylona ustawą z dnia 26 marca 1982r, o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz o uchyleniu ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych ( Dz. U. Nr 11, poz. 81). Powołane akty prawne nie zawierają żadnych uregulowań, które przesądziłyby o właściwości organów prowadzących postępowanie nadzorcze w odniesieniu do orzeczeń wydawanych na podstawie wskazanego powyżej dekretu, a w obowiązującym systemie prawnym nie ma uregulowań pozwalających na przejmowanie przez Państwo z urzędu mocą decyzji administracyjnych gospodarstw rolnych. W związku z przeprowadzonymi reformami strukturalnymi w systemie organów administracji nie ma też prezydiów wojewódzkich rad narodowych, ani prezydiów powiatowych rad narodowych. Ten stan prawny niewątpliwie powoduje trudności w ustaleniu organu właściwego do stwierdzenia nieważności orzeczenia z dnia [...] sierpnia 1965 r. wydanego przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B.

Stosownie do treści art. 157 § 1 kpa właściwym organem do stwierdzenia nieważności decyzji jest organ wyższego stopnia, a gdy decyzja wydana została przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze - ten organ. O tym, jakie są organy wyższego stopnia przesądza przepis art. 17 kpa. Jednak z jego treści nie można wprost ustalić właściwości organu wyższego stopnia wobec nie istnienia już

w obowiązującym systemie prawnym organu, który wydał decyzję w pierwszej instancji oraz decyzję w drugiej instancji i równocześnie nie istnieją podstawy materialnoprawne na jakich te decyzje zostały oparte. W takim przypadku jako kryterium właściwości należy przyjąć domniemanie kompetencji gminy wynikające

z art. 1 ustawy z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych

w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy a organy administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw ( Dz. U Nr 34, poz. 198 )- w myśl którego do właściwości organów gminy przeszły-jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej- jako zadania własne, określone w ustawach zadania i odpowiadające im kompetencje należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego.

W myśl art. 17 pkt 1 kpa, w jego brzmieniu nadanym ustawa z dnia 29 grudnia 1998r. o zmianie niektórych ustaw i w związku z wdrożeniem reformy ustrojowej

( Dz. U. Nr 162, poz. 1126 ) organami wyższego stopnia są samorządowe kolegia odwoławcze chyba, że ustawy szczególne stanowią inaczej. Powyższe prowadzi do wniosku, iż organem wyższego stopnia w stosunku do prezydium powiatowej rady narodowej jest samorządowe kolegium odwoławcze. Oznacza to, że organem wyższego stopnia właściwym do rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji wydanej przez prezydium powiatowej rady narodowej o przejęciu gospodarstwa rolnego jest samorządowe kolegium odwoławcze.

Tymczasem, w niniejszej sprawie, rozważenia wymaga jaki organ będzie właściwy do stwierdzenia nieważności decyzji wydanej przez prezydium wojewódzkiej rady narodowej. Skoro w świetle przedstawionego wyżej wywodu, organem wyższego stopnia w stosunku do prezydium powiatowej rady narodowej jest samorządowe kolegium odwoławcze, to należy przyjąć, że organem właściwym do stwierdzenia nieważności decyzji prezydium wojewódzkiej rady narodowej będzie również samorządowe kolegium odwoławcze, gdyż tylko ten organ w związku

z reformami w strukturze organów administracji, jest odpowiednikiem prezydium wojewódzkiej rady narodowej. Oznacza to, że po myśli art. 157 § 1 kpa samorządowe kolegium odwoławcze będzie właściwym organem do stwierdzenia nieważności decyzji prezydium wojewódzkiej rady narodowej.

Rozpoznanie wniosku skarżącego o stwierdzenie nieważności decyzji

o przejęciu gospodarstwa rolnego przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi oznacza, że postępowanie nadzorcze przeprowadził niewłaściwy rzeczowo organ i wobec tego wydane przez ten organ decyzje w pierwszej jak i w drugiej instancji są dotknięte wadą nieważnością przewidzianą w art. 156 § 1 pkt 1 kpa.

Zważywszy na podane powyżej przyczyny Wojewódzki Sąd Administracyjny

w Warszawie na zasadzie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ) - orzekł jak w sentencji.