II SA/Wa 1083/25 - Wyrok

Data orzeczenia	2026-01-08	
Data wpływu	2025-06-23	
Sąd	Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie	
Sędziowie	Andrzej Góraj /przewodniczący/
Arkadiusz Koziarski /sprawozdawca/
Dorota Kozub-Marciniak.	
Symbol z opisem	650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku	
Hasła tematyczne	Inne	
Skarżony organ	Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS	
Treść wyniku	Uchylono zaskarżoną decyzję	
Powołane przepisy	Dz.U. 2024 nr 0 poz 935; art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 153, art. 119 pkt 2; Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 nr 0 poz 1267; art. 1 § 1 i § 2; Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.)
Dz.U. 2022 nr 0 poz 2000; art. 7, art. 77, art. 80. art. 107 § 3; Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2019 nr 0 poz 303; art. 3 ust. 1 pkt 1; Ustawa z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym	
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Góraj, Sędzia WSA Arkadiusz Koziarski (spr.), Asesor WSA Dorota Kozub-Marciniak, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 8 stycznia 2026 r. sprawy ze skargi K. G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2025 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego uchyla zaskarżoną decyzję	
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] kwietnia 2025 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej "Prezes ZUS") odmówił przyznania K. M. (dalej "skarżąca) rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego.

Decyzja ta została wydana w następujący okolicznościach faktycznych:

Wnioskiem z [...] lutego 2023 r. skarżąca wystąpiła do Prezesa ZUS o przyznanie rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego.

W wyniku rozpatrzenia tego wniosku Prezes ZUS, powołując się na art. 3 ustawy z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym (Dz. U. z 2022 r. poz. 1051), decyzją z dnia [...] kwietnia 2023 r. odmówił przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia.

W uzasadnieniu decyzji Prezes ZUS, odwołując się do treści art. 3 cyt. ustawy, zauważył na wstępie, że wszystkie wymienione w tym przepisie przesłanki, w tym warunek urodzenia i wychowania lub wychowania co najmniej czwórki dzieci przez matkę wnoszącą o przyznanie spornego świadczenia, powinny być spełnione łącznie,

a niespełnienie którejkolwiek z nich wyklucza możliwość przyznania tego świadczenia.

Prezes ZUS wskazał, że zgodnie z ustawą o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, wychowanie oznacza sprawowanie osobistej opieki nad dziećmi polegającej na stałym, bezpośrednim i ciągłym wykonywaniu ogółu obowiązków spoczywających na rodzicach w ramach praw im przysługujących względem dzieci w celu należytego sprawowania pieczy nad nimi i nad ich majątkiem.

Jednocześnie, organ stwierdził, że proces wychowawczy obejmuje pieczę nad osobą dziecka, pieczę nad majątkiem dziecka oraz prawo do jego wychowania

z poszanowaniem jego godności i praw. Organ zauważył, że zasadą jest, iż proces wychowawczy powstaje z chwilą urodzenia dziecka i zazwyczaj ustaje z chwilą uzyskania przez dziecko pełnoletności. Ponadto, Prezes ZUS podniósł, że długotrwałość wychowania należy rozumieć jako proces, który łączy się z systematycznością sprawowania ogółu obowiązków spoczywających na rodzicach w ramach praw im przysługujących względem dziecka.

Prezes ZUS wskazał, że z akt sprawy wynika, iż skarżąca urodziła i wychowywała dwoje dzieci: L. M. (urodzonego w dniu [...] października 1998 r.) i R. M. (urodzonego [...] października 1989 r.). Organ podniósł, że z dniem [...] kwietnia 1987 r. skarżąca przyjęła na wychowanie dwoje dzieci współmałżonka: P. i K., które w dacie [...] kwietnia 1987 r. miały odpowiednio 15 i 10 lat.

Mając na względzie powyższe, Prezes ZUS uznał zatem, że skarżąca wychowała dwoje dzieci poprzez stałe, ciągłe i bezpośrednie sprawowanie ogółu obowiązków spoczywających względem dzieci do czasu osiągnięcia pełnoletności. W tej sytuacji, organ stwierdził, że nie można zatem uznać, iż został spełniony warunek konieczny do przyznania prawa do rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego z uwagi na wychowanie czworga dzieci, tj. uczestniczenia w procesie stałej, bezpośredniej i ciągłej opieki od urodzenia do osiągnięcia pełnoletności. W konsekwencji, organ wskazał, że nie znalazł podstaw do przyznania skarżącej rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego.

Skarżąca wniosła na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Wyrokiem z dnia 27 lutego 2024 r., sygn. akt II SA/Wa 1497/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu Sąd podniósł, że Prezes ZUS, wydając zaskarżoną decyzję dopuścił się przede wszystkim istotnego naruszenia przepisów Kodeks postępowania administracyjnego, w szczególności art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a., albowiem odmówił przyznania stronie skarżącej wnioskowanego świadczenia, ograniczając się wyłącznie do wyjątkowo lakonicznego w swej treści stwierdzenia, że wychowanie dzieci przyjętych przez skarżącą na wychowanie, a pochodzących z pierwszego małżeństwa ich ojca, nie miało charakteru "uczestniczenia w procesie stałej, bezpośredniej i ciągłej opieki od urodzenia do osiągnięcia pełnoletności". Według Sądu, Prezes ZUS nie zbadał jednocześnie innych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności. Organ odmówił przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia, pomimo, że nie przeprowadził w sposób wszechstronny i zarazem pełny wyjaśnienia wszystkich istotnych kwestii, które mogły mieć istotny wpływ na właściwe rozstrzygnięcie sprawy, co w konsekwencji skutkowało przedwczesnym - zdaniem Sądu - uznaniem, iż w przypadku strony skarżącej nie zostały spełnione przesłanki umożliwiające przyznanie jej rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego. Zdaniem Sądu organ, wydając zaskarżoną decyzję, bez jednoznacznego uzasadnienia przyjętej interpretacji ustalonego stanu faktycznego - dopuścił się istotnego naruszenia zasady praworządności wyrażonej w przepisach art. 6 k.p.a. i art. 7 in principio k.p.a. w związku z art. 7 Konstytucji RP.

Sąd stwierdził, że w świetle definicji pojęcia "wychowania", określonej w art. 2 pkt 9 ustawy o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym nieuprawniona jest sugestia Prezesa ZUS, że proces wychowania ma być procesem długotrwałym. Długotrwałość nie jest bowiem synonimem stałości, ani ciągłości. Pewien stan może mieć charakter stały, czyli nieulegający zmianom, albo trwający bez przerwy, nawet jeżeli zamknął się w niedługim okresie czasu. Ta sama uwaga dotyczy pojęcia "ciągłości". Ciągłość nie oznacza długotrwałości.

Ponadto Sąd podkreślił, że z ustawowej definicji wychowania (art. 2 pkt 9 cyt. ustawy) wynika, że określone tam działania składające się na proces wychowania odnoszą się do dziecka w każdym wieku. W tej sytuacji, wobec braku wyraźnej, normatywnie ustalonej czasowej miary wychowywania dziecka, pozwalającej ustalić, że dziecko zostało wychowane, nie jest uprawione prezentowane przez Prezesa ZUS stanowisko, że rodzicielskie świadczenie uzupełniające może być przyznane jedynie matce, która wychowywała dzieci przez okres "znaczący". Takie stanowisko organu wskazuje na "uzupełnienie" w ten sposób definicji ustawowej wychowania, przez dodanie, że chodzi wyłącznie o długotrwałość wychowania. Tymczasem, w art. 2 pkt 9 ustawy o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym mowa jest natomiast jedynie o stałym, bezpośrednim i ciągłym wykonywaniu obowiązków w zakresie wychowania.

Zdaniem Sądu Prezes ZUS przy ocenie zasadności wniosku o przyznanie rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego powinien brać pod uwagę nie tylko okres wychowania dziecka (także ten krótkotrwały), lecz jego wpływ na możliwość podjęcia, czy też kontynuowania zatrudniania przez osobę wskazaną w art. 3 ustawy o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Prezes ZUS powinien więc ocenić, czy czwarte macierzyństwo skarżącej, w jakikolwiek sposób ograniczyło jej możliwości na rynku pracy. Nie da się bowiem wykluczyć, że wychowywanie dwójki dzieci męża z pierwszego małżeństwa, przeszkodziły podjęciu zatrudnienia skarżącej.

Sąd zacytował również fragment uzasadnienia wyroku Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 7 września 2022 r., sygn. akt III OSK 1030/22, gdzie wskazano, że "Czynności podejmowane w toku wychowania dziecka nie w każdym przypadku muszą mieć początek w chwili urodzenia dziecka. Oświadczenie może bowiem ubiegać się również matka, która rozpoczęła wychowanie dziecka po osiągnięciu przez nie starszego wieku, np. wskutek jego przysposobienia, czy stania się dla niego rodziną zastępczą. Trzeba mieć bowiem na uwadze to, że w wyjątkowych przypadkach, z przyczyn zależnych albo niezależnych od opiekunów dziecka, władzę rodzicielską można zacząć sprawować nad dzieckiem po osiągnięciu przez niego starszego wieku, również nastoletniego. Dokonując wykładni art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym należy mieć na uwadze bardzo różne, ale dopuszczone przez ustawodawcę, okoliczności faktyczne sprawy, a to oznacza, że efektem wykładni powinno być takie rozumienie przesłanki z art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy, które będzie przydatne w bardzo różnorodnych stanach faktycznych".

Następnie Sąd podniósł, że skoro Prezes ZUS ograniczył się wyłącznie do stwierdzenia, że wychowanie nie miało charakteru długotrwałego, nie badając innych - zdaniem Sądu - istotnych okoliczności przy rozstrzyganiu rozpoznawanej sprawy, uznać należy, że w ten sposób doszło do naruszenia przepisów prawa procesowego (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.). Sąd dodał, że urodzenie dziecka nie jest zatem ani przesłanką konieczną, ani wystarczającą do nabycia uprawnienia. Decydujące znaczenie i charakter konieczny ma przesłanka wychowania, wychowywać zaś można dzieci własne (przez siebie urodzone) lub urodzone przez inną osobę. Zdaniem Sądu stwierdzić należy, że użyte w art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym pojęcie matka należy rozumieć w sensie funkcjonalnym, a nie prawnym. W tym zakresie Sąd odwołał się wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 września 2022 r., sygn. akr III OSK 2735/21.

Końcowo Sąd wskazał, że ustawodawca nie uzależnił możliwości przyznania spornego świadczenia od nieprzerwanego sprawowania opieki na dziećmi od czasu ich urodzenia do czasu osiągnięcia pełnoletniości. Stosownie przecież do art. 3 ust. 5 pkt 2 ustawy o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, Prezes ZUS może odmówić przyznania świadczenia w przypadku długotrwałego zaprzestania wychowywania dzieci. Z treści przywołanej normy prawnej w sposób niezbity wynika więc, że ustawodawca dopuścił możliwość przerw w wychowywaniu dzieci i negatywne dla wnioskodawczyni skutki uzależnił dopiero od "długotrwałego" zaprzestania wychowywania. Stąd organ przy rozpoznawaniu niniejszej sprawy będzie zobligowany do tego, aby ocenić, czy faktyczny czas sprawowania opieki nad dziećmi przyjętymi na wychowanie był na tyle krótki, że uzasadniał uznanie zaistnienia negatywnej przesłanki opisanej w art. 3 ust. 5 pkt 2 ustawy o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.

Naczelny Sąd Administracyjny (dalej "NSA") wyrokiem z dnia 10 stycznia 2025 r., sygn. akt III OSK 2517/24, oddalił skargę kasacyjną wniesioną od powyższego wyroku przez Prezesa ZUS.

W uzasadnieniu tego wyroku NSA wskazał, że świadczenie unormowane ustawą o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym ma charakter wyjątkowy. W uzasadnieniu projektu ustawy stwierdzono bowiem, że proponowane świadczenie jest świadczeniem nieskładkowym (pozaubezpieczeniowym) o specjalnym charakterze, które jedynie uzupełniająco lub zastępczo będzie powiązane z ryzykiem starości. Świadczenie to będzie miało za zadanie przeciwdziałać ubóstwu kobiet, które skończyły co najmniej 60 lat i mężczyzn, którzy skończyli co najmniej 65 lat i nie będzie związane z wcześniejszym opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne na terenie Rzeczypospolitej Polskiej. W związku z powyższym ów wyjątkowy charakter przepisów omawianej ustawy nakazuje by jej przepisy były wykładane ściśle, a więc generalnie przy pomocy wykładni językowej. W przepisie art. 2 pkt 9 ustawy przewidziano, że "wychowanie" oznacza sprawowanie osobistej opieki nad dziećmi polegającej na: stałym, bezpośrednim i ciągłym wykonywaniu określonych w tym przepisie obowiązków przez osobę uprawnioną. Zatem ww. definicja ustawowa, poprzez fakt, iż nie precyzuje, kiedy doszło do "wychowania" dziecka, w istocie rzeczy normuje jedynie, sposób, w jaki ma postępować dana osoba względem dziecka, by móc w przyszłości ubiegać się o rodzicielskie świadczenie uzupełniające, podnosząc, że poprzez fakt, iż postępowała w stosunku do dziecka w taki właśnie sposób (jak nakazuje to ustawodawca), można w stosunku do niej przyjąć, że dziecko "wychowała". A zatem, że w jej przypadku została spełniona przesłanka z art. 3 ust. 1 pkt 1 lub 2 ustawy. Natomiast skoro ustawodawca nie określił ustawowo, w jakiej sytuacji można mówić, że dana osoba dziecko "wychowała", tj. pominął kryterium czasowe, to skutek ten należy ocenić tak, jak wskazuje na to uzasadnienie projektu ustawy. Wynika z niego, że każdy wniosek o przyznanie przedmiotowego świadczenia winien zostać rozpatrzony indywidualnie.

NSA podniósł również, że w uzasadnieniu uchwały z 1 lipca 2019 r. sygn. akt I OPS 3/18 NSA wskazał, iż uzasadnienie projektu ustawy może być narzędziem wykładni pomocnym w rozwiązywaniu problemów interpretacyjnych. Z treści uzasadnienia zaś projektu analizowanej ustawy wynika, że wychowanie dziecka jest najważniejszym procesem w życiu człowieka. Ma bowiem wpływ na stosunek jednostki do otaczającego świata, kształtowanie się systemu wartości, norm, celu życia, jest to zespół wielu czynników, które kształtują rozwój człowieka oraz przygotowujących go do życia w społeczeństwie. Z uzasadnienia projektu ustawy wynika również, że wychowanie ujmowane jest jako proces złożony, obejmujący różnorodne formy oddziaływania na człowieka, warunkujący jego rozwój w poszczególnych fazach całego życia. Wśród tych różnorodnych czynników oddziaływujących na człowieka możemy wyróżnić wpływy rodziny, otoczenia i rówieśników. Dziecko, będąc członkiem rodziny, uczestniczy w jej życiu, obserwuje zachowanie dorosłych w różnych sytuacjach życiowych, które przejmuje i włącza w postępowanie własne, uczy się mówić, odróżniać zachowania właściwe od niewłaściwych, przyswaja sobie wiele nawyków. Powolne i stopniowe wprowadzenie młodych ludzi w świat dorosłych, zachęcanie do naśladowania sposobów działania kontrolowanego przez rodziców, a następnie dopuszczanie do coraz większego udziału w obowiązkach i prawach dorosłych, mają zapewnić trwałe przyswojenie tradycji i obyczajów. W ten sposób realizowana jest pierwszoplanowa funkcja, jaką jest niewątpliwie funkcja socjalizacyjna: przekazywanie języka, wzorów kulturowych, norm moralnych i obyczajowych. Wychowanie to również czuwanie nad prawidłowym rozwojem fizycznym i psychicznym dzieci. Jest to więc proces, który nie tylko zaczyna się najwcześniej, ale i trwa najdłużej, w którym dodatkowo przez pierwsze kilkanaście lat życia najważniejsi dla dziecka są rodzice. Z uzasadnienia projektu ustawy nie wynikają żadne normy czasowe (ani minimalny czas, ani maksymalny, tj. uzyskanie pełnoletniości przez dziecko), które miałyby wskazywać przez jaki okres ma być realizowany proces wychowania, a wręcz wskazuje się na konieczność indywidualnego rozpoznawania każdego wniosku. Mając jednak na uwadze, wskazany wyżej w projekcie ustawy, sam sposób i cel realizowania procesu wychowania oraz brak w ustawie określenia dotyczącego czasu trwania tego procesu, należy stwierdzić, że o wychowaniu dziecka można mówić wówczas, gdy mamy do czynienia z wieloletnim procesem dbałości o sferę bytową, duchową, socjalizacyjną dziecka, prowadzącym do rozwoju i ukształtowania dziecka w takim stopniu, że może ono w miarę samodzielnie funkcjonować w bieżącym życiu, w grupie społecznej, w społeczeństwie.

W ocenie NSA czynności podejmowane w toku wychowania nie w każdym przypadku muszą mieć początek w chwili urodzenia dziecka. O świadczenie może ubiegać się bowiem również matka, która przysposobiła dziecko, stała się rodziną zastępczą, czy też rozpoczęła faktyczną opiekę nad dziećmi współmałżonka lub innymi, a w tych przypadkach początek czynności podejmowanych w toku wychowania może dotyczyć dzieci starszych. Możliwa jest zatem i taka sytuacja w której osoba w chwili przysposobienia, ustanowienia rodziny zastępczej, czy też będąca dzieckiem współmałżonka jest już nastolatkiem, a do uzyskania pełnoletniości pozostał stosunkowo krótki okres. Stąd też dokonując wykładni art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy, a konkretnie przesłanki "wychowała", należy mieć na uwadze bardzo różne, ale dopuszczone przez ustawodawcę, okoliczności faktyczne sprawy, a to oznacza, że efektem wykładni powinno być takie rozumienie przesłanki, które będzie przydatne w bardzo różnorodnych stanach faktycznych. Dlatego też nie można wprowadzać konkretnych ram czasowych dla ustalenia przesłanki "wychowała", ale w każdym konkretnym przypadku należy ustalać, czy czynności podejmowane względem dziecka przez matkę doprowadziły do jego wychowania, czyli do doprowadzenia własnym działaniem do względnej samodzielności w jego bieżącym funkcjonowaniu, czy też z uwagi na wiek dziecka (np. kilkulatek) ten proces nie został zakończony, lub też z uwagi na wiek dziecka (np. nastolatek), w którym matka rozpoczęła dopiero wykonywanie tych czynności, nie można przyjąć, że spełniła przesłankę wychowania, gdyż ze względu na długość okresu opieki sprawowanej przez inną osobę dziecko zostało wychowane przez tę osobę.

NSA stwierdził, że z powyższego wynika, iż po pierwsze, wykluczony został jakikolwiek automatyzm w kwestii wykładni pojęcia "wychowania", a tym samym wyłączona została możliwość abstrakcyjnego ustalenia jego znaczenia, po drugie, jego wykładnia wymaga konieczność indywidualnego badania każdej sprawy i uwzględniania w ramach wykładni operatywnej dyrektyw systemowo-funkcjonalnych, które jednak nie mogą prowadzić do wyniku rozszerzającego.

Następnie NSA zwrócił uwagę, że skarżąca urodziła i wychowała dwoje dzieci, następnie z dniem [...] kwietnia 1987 r. przyjęła na wychowanie dwoje dzieci współmałżonka. W ocenie NSA na gruncie niniejszej sprawy, wbrew stanowisku organu, niewykluczone jest, że skarżąca spełnia przesłanki do przyznania jej przedmiotowego świadczenia. Istota problemu, który zresztą dostrzegł sąd I instancji, wiąże się z tym, że organ nie uzasadnił poprawnie swojej decyzji, co w konsekwencji uniemożliwia jednoznaczne przesądzenie tego, czy skarżąca spełnia lub nie spełnia przesłanek materialnych uzyskania spornego świadczenia.

Końcowo NSA stwierdził, że organ powinien w sprawie dokonać szczegółowego wywodu względem każdego z przyjętych na wychowanie dzieci, dlaczego uznaje, że okres podlegania przez nie władzy rodzicielskiej skarżącej nie spełnia definicji wychowania z art. 2 pkt 9 ustawy. Zdaniem NSA w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie sposób doszukać się takich wywodów, zaś kwestia ta została skwitowana przez organ jedynie dwoma ogólnikowymi zdaniami. Organ powinien pamiętać, że fakt, iż skarżąca zajmowała się dziećmi już od ich nastoletniego wieku, sam w sobie nie wyklucza ich wychowania przez skarżącą w rozumieniu art. 2 pkt 9 ustawy.

NSA stwierdził również, że "okres sprawowania opieki nad dziećmi współmałżonka przyjętych na wychowanie przez 2 czy 7 lat", jak to podniósł organ w skardze kasacyjnej, wbrew temu stanowisku, może faktycznie wpłynąć na rezygnację z pracy lub niepodjęcie zatrudnienia, skutkujące brakiem możliwości wypracowania emerytury przynajmniej w wysokości najniższej emerytury. A to, czy taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie, może m.in. być przedmiotem ponownego postępowania wyjaśniającego prowadzonego przez organ.

Rozpatrując sprawę ponownie Prezes ZUS decyzją z dnia [...] kwietnia 2025 r. nr [...], odmówił przyznania skarżącej rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego.

W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 31 stycznia

2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym (Dz. U. z 2022 r. poz. 1051) Prezes ZUS może przyznać rodzicielskie świadczenie uzupełniające matce, która spełnia łącznie następujące warunki:

- urodziła i wychowała lub wychowała co najmniej czworo dzieci,

- wychował co najmniej czworo dzieci - w przypadku śmierci matki dzieci albo porzucenia dzieci przez matkę lub w przypadku długotrwałego zaprzestania wychowywania dzieci przez matkę,

- zamieszkuje na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i posiada po ukończeniu 16 roku życia centrum interesów osobistych lub gospodarczych (ośrodek interesów życiowych), o którym mowa w art. 3 ust. la pkt 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, przez okres co najmniej 10 lat,

- jest obywatelem Rzeczypospolitej Polskiej lub posiadającym prawo pobytu lub prawo stałego pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej obywatelem państw członkowskich Unii Europejskiej, państw członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stron umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym lub Konfederacji Szwajcarskiej lub cudzoziemcem legalnie przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej,

- osiągnął wiek 65 lat,

- nie posiada dochodu zapewniającego niezbędne środki utrzymania,

- nie jest uprawniony do emerytury lub renty w wysokości co najmniej najniższej emerytury.

Organ wyjaśnił, że wszystkie wyżej wymienione przesłanki powinny być spełnione łącznie, a niespełnienie którejkolwiek z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia.

Prezes ZUS wskazał również, że podstawowym celem ustawy o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym jest zapewnienie środków utrzymania osobom, które zrezygnowały z zatrudnienia lub go nie podjęły ze względu na wychowywanie co najmniej czworga dzieci. Organ podkreślił, że w treści ww. ustawy akcent położony jest na wychowaniu co najmniej czworga dzieci, a nie tylko na ich urodzeniu czy wychowaniu. Ustawodawca przyjął, że dopiero osobista opieka sprawowana nad co najmniej czworgiem dzieci jako stałe, bezpośrednie i ciągłe sprawowanie ogółu obowiązków spoczywających na rodzicach w ramach praw im przysługujących względem dziecka, w celu należytego wykonywania pieczy nad jego osobą i majątkiem - może stanowić przeszkodę w zatrudnieniu rodzica.

Organ podał, że przez wychowanie - zgodnie art. 2 pkt 9 ustawy o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym - należy rozumieć sprawowanie osobistej opieki nad dziećmi polegającej na stałym, bezpośrednim i ciągłym wykonywaniu ogółu obowiązków spoczywających na rodzicach w ramach praw im przysługujących względem dzieci,

w celu należytego wykonywania pieczy nad nimi i nad ich majątkiem. Jest to proces, który polega na zachęcaniu dzieci do naśladowania sposobów działania kontrolowanego przez rodziców, a następnie dopuszczeniu do coraz większego udziału w obowiązkach i prawach dorosłych. Wychowywanie to proces długotrwały, który rozpoczyna się wraz z urodzeniem dziecka i co do zasady powinien być realizowany do osiągnięcia pełnoletności. Okres wychowywania dzieci należy oceniać przez pryzmat zapisów ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2023 r., poz. 2809). Ponadto należy uwzględnić cel wprowadzonych regulacji prawnych.

Odwołując się do orzecznictwa Prezes ZUS stwierdził, że okres życia poświęcony na wychowanie określonej w ustawie liczby dzieci musi więc być na tyle długi, że istotnie wykluczył rodzica z grona osób zdolnych nie tylko do podjęcia zatrudnienia, czy innej działalności zarobkowej, ale też uniemożliwił spełnienie minimalnych kryteriów, od których ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1631 i 1674) uzależniła możliwość przyznania choćby minimalnej emerytury. Z treści art. 1 ust. 2 ustawy wynika, że rodzicielskie świadczenie uzupełniające jest rodzajem rekompensaty dla rodzica, który ze względu na konieczność zajmowania się co najmniej czwórką dzieci zrezygnował z aktywności zawodowej i nie wypracował sobie stosownego świadczenia emerytalnego. Nie każdy, przypadek sprawowania pieczy nad dzieckiem może być uznany za wychowanie dziecka. Jeśli proces wychowawczy był krótkotrwały, wówczas okres wychowania dziecka w rozumieniu ustawy nie jest wystarczający dla przyznania rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego. W każdym konkretnym przypadku ustaleniu podlega, czy czynności podejmowane przez osobę zainteresowaną względem dziecka doprowadziły do jego wychowania, przy czym należy również uwzględnić długość okresu sprawowanej opieki nad dzieckiem przez inną osobę.

Następnie Prezes ZUS wskazał, że z analizy sprawy wynika, że skarżąca nie spełnia warunku wychowania co najmniej czworga dzieci. Urodziła ona i wychowała dwoje dzieci własnych: L. M. oraz R. M. W dniu [...] kwietnia 1987 r. zawarła związek małżeński z Z. M., przyjmując tym samym na wychowanie dwójkę dzieci męża: P. M. i K. M. W chwili zawarcia związku małżeńskiego dzieci małżonka miały ukończone: P.:15 lat, 3 miesiące i 18 dni, K.: 10 lat, 1 miesiąc, 17 dni. Okres wychowywania przez skarżącą P. i K. do osiągnięcia przez nich pełnoletności trwał zaledwie 2 lata, 8 miesięcy, 12 dni - w przypadku P.oraz 7 lat, 10 miesięcy, 12 dni - w przypadku K. Organ biorąc pod uwagę powyższe uznał, że wychowała je matka – K. G. W związku z tym, że skarżąca krótkotrwale uczestniczyła w procesie wychowawczym P. i K. M. nie można uznać, że skarżąca ich wychowała.

Dalej organ wyjaśnił, że odnosząc się do wyroków Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i Naczelnego Sądu Administracyjnego poczyniono ustalenia w kwestii tego, czy wychowanie przez skarżącą dzieci współmałżonka mogło wpłynąć na rezygnację przez nią z pracy lub jej niepodjęcie skutkujące brakiem możliwości wypracowania świadczenia emerytalnego.

W tym zakresie organ podał, że z akt sprawy wynika, iż wychowując czwórkę dzieci skarżąca podjęła zatrudnienie od 1998 r., gdy czwarte z dzieci miało 10 lat i je kontynuowała przez okres ponad 5 lat (do ukończenia przez najmłodsze dziecko 16 lat). Zdaniem Prezesa ZUS nie można zatem uznać, że wychowywanie dzieci istotnie wykluczyło skarżącą z grona osób zdolnych do podjęcia zatrudnienia czy innej działalności zarobkowej i uniemożliwiło spełnienie minimalnych kryteriów, od których ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1631 i 1674) uzależniła możliwość przyznania choćby minimalnej emerytury.

Na powyższą decyzję skarżąca wiosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie:

1. przepisów postępowania, tj.: art. 7, art. 9, art. 67, art. 68, art. 75 § 1, art. 77 i 84 k.p.a. a także art. 80 § 1 k.p.a. przez wydanie decyzji odmawiającej przyznania świadczenia, bez dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz bez zebrania

i rozpoznania całego materiału dowodowego, a w szczególności bezkrytycznego przyjęcia, że nie został spełniony warunek do przyznania prawa do rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego w postaci wychowywania czworga dzieci, oraz że wychowanie 4 dzieci nie spowodowało wykluczenia skarżącej z grona osób zdolnych do podjęcia zatrudniania lub wykonywania innej działalności zarobkowej.

2. prawa materialnego, tj.: art. 3 ust. 1 pkt. 1 w zw. z art. 2 pkt. 9 ustawy

o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym przez błędną ich wykładnię i niewłaściwe zastosowanie poprzez przyjęcie, że przesłanka wychowania czworga dzieci zostanie spełniona tylko i wyłącznie w przypadku uczestniczenia w procesie stałej, bezpośredniej i ciągłej opieki od ich urodzenia do osiągnięcia pełnoletności.

Skarżąca wniosła o:

1. uchylenie zaskarżonej decyzji;

2. zasądzenie od organu na jej rzecz kosztów postępowania według norm prawem przepisanych.

W uzasadnieniu skargi skarżąca zarzuciła, że sam fakt wieku dzieci współmałżonka w chwili przyjęcia ich na wychowanie nie oznacza, że ich nie wychowywała, nie opiekowała się nimi na równi z dziećmi biologicznymi. Dzieci współmałżonka pomimo, że miały 15 i 10 lat to wymagały szczególnej troski z uwagi na traumę, jakiej doznały ze względu na tragiczną śmierć ich matki biologicznej w 1985 r.

w wyniku samobójstwa. Małoletni zmuszeni byli do korzystania z wieloletniej pomocy specjalistów, wizyt i uczestnictwa w terapiach psychologicznych. Z uwagi na upływ czasu w chwili obecnej skarżąca nie jest w stanie uzyskać jakiejkolwiek dokumentacji medycznej potwierdzającej tę okoliczność.

Skarżąca podniosła, że mając sześcioosobową rodzinę nie miała możliwości podjąć pracę zawodową, a każda próba podjęcia takiej pracy kończyła się bardzo szybko, gdyż dzieci z uwagi na częste choroby wymagały stałej jej obecności w domu, troski, wizyt u lekarzy różnych specjalności. Dlatego też mąż skarżącej był jedynym żywicielem rodziny. Skarżąca wskazała, że nie można zgodzić się z enigmatycznym stanowiskiem organu, iż wychowując czwórkę dzieci przez okres 5 lat wykonywała pracę zawodową, a wychowanie dzieci nie wykluczyło jej z grona osób zdolnych do podjęcia zatrudnienia czy wykonywania innej działalności.

Zdaniem skarżącej mając zatem na uwadze okoliczności faktyczne niniejszej sprawy, w której matka urodziła dwoje, ale wychowywała czworo dzieci, to należy przyjąć, że zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym wychowała co najmniej czworo dzieci, albowiem w stosunku do całej czwórki dzieci ten proces wychowania został zakończony, wychowanie 4 dzieci, w tym dzieci po traumatycznych przeżyciach wymagających specjalnej troski, bez wątpienia wykluczyły skarżącą z grona osób aktywnych zawodowo, a zatem zostały spełnione wszelkie przesłanki do nabycia rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego.

W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Na wstępie należy wyjaśnić, że złożona w niniejszej sprawie skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, z późn. zm.), dalej "p.p.s.a." Zgodnie

z powołaną regulacją, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym skarżąca nie zażądała zaś przeprowadzenia rozprawy.

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Skarga oceniana w świetle powyższych kryteriów zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Prezesa ZUS z dnia [...] kwietnia 2025 r., którą organ odmówił przyznania skarżącej rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego.

Celem świadczenia z ustawy z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym (Dz. U. z 2022 r., poz. 1051) jest zabezpieczenie sytuacji dochodowej osób, które poświęciły się wychowaniu, co najmniej czworga dzieci

i w związku z długoletnim zajmowaniem się potomstwem nie wypracowały emerytury w wysokości odpowiadającej, co najmniej kwocie najniższej emerytury.

Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy, świadczenie może być przyznane: matce, która urodziła i wychowała lub wychowała, co najmniej czworo dzieci. Przepis art. 2 pkt 9 stanowi, że wychowanie oznacza to sprawowanie osobistej opieki nad dziećmi polegającej na stałym, bezpośrednim i ciągłym wykonywaniu ogółu obowiązków spoczywających na rodzicach w ramach praw im przysługujących względem dzieci w celu należytego sprawowania pieczy nad nimi i nad ich majątkiem.

W niniejszej sprawie istotne jest to, że zaskarżona decyzja jest kolejną decyzją wydaną na skutek rozpatrzenia wniosku skarżącej z dnia [...] lutego 2023 r. o przyznania rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego. Pierwotnie decyzją z dnia [...] kwietnia 2023 r. organ odmówił przyznania skarżącej przedmiotowego świadczenia. Decyzja ta została uchylona wyrokiem tutejszego Sądu z dnia 27 lutego 2024 r., sygn. akt II SA/Wa 1497/23. NSA wyrokiem z dnia 10 stycznia 2025 r., sygn. akt III OSK 2517/24, oddalił skargę kasacyjną wywiedzioną od powyższego wyroku przez Prezesa ZUS.

Należy zwrócić uwagę, że odmawiając przyznania skarżącej przedmiotowego świadczenia decyzją z dnia [...] kwietnia 2023 r. organ uznał, że skarżąca, biorąc pod uwagę daty urodzenia przyjętych w dniu [...] kwietnia 1987 r. na wychowanie dzieci jej męża, tj. 15 i 10 lat, wychowała dwoje dzieci (urodzone przez skarżącą w dniu

[...] października 1988 r. oraz [...] października 1989 r.) poprzez stałe, ciągłe i bezpośrednie sprawowanie ogółu obowiązków spoczywających względem dzieci do czasu osiągnięcia pełnoletności.

Uchylając tę decyzję wyrokiem z dnia [...] lutego 2024 r. tutejszy Sąd zarzucił organowi lakoniczność uzasadnienia oraz nieprzeprowadzenie w sposób wszechstronny i zarazem pełny wyjaśnienia wszystkich istotnych kwestii, które mogły mieć istotny wpływ na właściwe rozstrzygnięcie sprawy, co w konsekwencji skutkowało przedwczesnym - zdaniem Sądu - uznaniem, iż w przypadku strony skarżącej nie zostały spełnione przesłanki umożliwiające przyznanie jej rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego.

Sąd w omawianym wyroku przedstawił również wykładnię pojęcia "wychowanie" użytego w przepisach będących podstawą wydania decyzji w sprawie. Główne tezy

z tego wyroku odnośnie pojęcia "wychowanie" to:

- "(...) nieuprawniona jest sugestia Prezesa ZUS wyrażona w zaskarżonej decyzji, że proces wychowania ma być procesem długotrwałym. Długotrwałość nie jest bowiem synonimem stałości, ani ciągłości";

- "(...) z ustawowej definicji wychowania (art. 2 pkt 9 cyt. ustawy) wynika, że określone tam działania składające się na proces wychowania odnoszą się do dziecka

w każdym wieku";

- (...) nie jest uprawione prezentowane przez Prezesa ZUS stanowisko, że rodzicielskie świadczenie uzupełniające może być przyznane jedynie matce, która wychowywała dzieci przez okres "znaczący". Takie stanowisko organu wskazuje na "uzupełnienie" w ten sposób definicji ustawowej wychowania, przez dodanie, że chodzi wyłącznie o długotrwałość wychowania. Tymczasem, w art. 2 pkt 9 ustawy o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym mowa jest natomiast jedynie o stałym, bezpośrednim i ciągłym wykonywaniu obowiązków w zakresie wychowania".

- "Skoro Prezes ZUS ograniczył się wyłącznie do stwierdzenia, że wychowanie nie miało charakteru długotrwałego, nie badając innych - zdaniem Sądu - istotnych okoliczności przy rozstrzyganiu rozpoznawanej sprawy, uznać należy, że w ten sposób doszło do naruszenia przepisów prawa procesowego (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.). Dodać należy, że urodzenie dziecka nie jest zatem ani przesłanką konieczną, ani wystarczającą do nabycia uprawnienia. Decydujące znaczenie i charakter konieczny ma przesłanka wychowania, wychowywać zaś można dzieci własne (przez siebie urodzone) lub urodzone przez inną osobę. Tym samym, stwierdzić należy, że użyte w art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym pojęcie matka należy rozumieć w sensie funkcjonalnym, a nie prawnym (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 września 2022 r., sygn. akr III OSK 2735/21)".

Sąd wskazał również, że "Prezes ZUS przy ocenie zasadności wniosku

o przyznanie rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego powinien brać pod uwagę nie tylko okres wychowania dziecka (także ten krótkotrwały), lecz jego wpływ na możliwość podjęcia, czy też kontynuowania zatrudniania przez osobę wskazaną w art. 3 ustawy o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Prezes ZUS powinien więc ocenić, czy czwarte macierzyństwo skarżącej, w jakikolwiek sposób ograniczyło jej możliwości na rynku pracy. Nie da się bowiem wykluczyć, że wychowywanie dwójki dzieci męża

z pierwszego małżeństwa, przeszkodziły podjęciu zatrudnienia skarżącej."

Należy też podnieść, że powyższa wykładnia przepisów ustawy o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym została zaakceptowana przez NSA w wyroku z dnia 10 stycznia 2025 r., sygn. akt III OSK 2517/24. NSA dodatkowo wskazał, że "Organ powinien w sprawie dokonać szczegółowego wywodu względem każdego z przyjętych na wychowanie dzieci, dlaczego uznaje, że okres podlegania przez nie władzy rodzicielskiej skarżącej nie spełnia definicji wychowania z art. 2 pkt 9 ustawy. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie sposób doszukać się takich wywodów, zaś kwestia ta została skwitowana przez organ jedynie dwoma ogólnikowymi zdaniami. Organ powinien pamiętać, że fakt, iż skarżąca zajmowała się dziećmi już od ich nastoletniego wieku, sam w sobie nie wyklucza ich wychowania przez skarżącą w rozumieniu art. 2 pkt 9 ustawy."

Dokonując kontroli legalności zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji konieczna zatem jest ocena, czy organ rozpatrując sprawę ponownie zastosował się do oceny prawnej oraz wskazań do dalszego postępowania zawartych w powyższym wyrokach. Sąd rozpoznający skargę wniesioną w niniejszej sprawie jest bowiem związany oceną prawną i wytycznymi zawartymi we wskazanym wyżej prawomocnym wyroku tutejszego Sądu, który wyznaczył kierunek postępowania w niniejszej sprawie.

W ocenie Sądu Prezes ZUS wydał zaskarżoną decyzję niezgodnie z wykładnią art. 3 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 2 pkt 9 ustawy o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, dokonaną przez tutejszy Sąd oraz NSA w opisanych wyżej wyrokach.

Organ ponownie skupił się na długości okresu wychowywania dzieci jej męża, przyjętych przez nią na wychowanie w dniu [...] kwietnia 1987 r. Wniosek organu wskazujący, że skarżąca nie wychowała czwórki dzieci oparty jest wyłącznie na tym, że dzieci przyjęte na wychowanie wychowywała w jednym przypadku przez okres 2 lat, 8 miesięcy i 12 dni, a w drugim przypadku przez okres 7 lat, 10 miesięcy i 12 dni. Organ uznał w związku z tym, że skarżąca krótkotrwale uczestniczyła w procesie wychowawczym P. i K. M., przez co nie można uznać, że je wychowała. To ustalenie jest sprzeczne z wykładnią przepisów o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym dokonaną w analizowanych wyżej wyrokach. W wyrokach tych wyraźnie bowiem podkreślono, że "z ustawowej definicji wychowania (art. 2 pkt 9 cyt. ustawy) wynika, że określone tam działania składające się na proces wychowania odnoszą się do dziecka w każdym wieku". Zanegowano również stanowisko zrównujące pojęcia "długotrwałości" ze "stałością" czy "ciągłością". Prezes ZUS w zaskarżonej decyzji nie analizował innych kwestii, chociaż, jak wskazał NSA w wyroku z dnia 10 stycznia 2025 r., powinien on "(...) w sprawie dokonać szczegółowego wywodu względem każdego z przyjętych na wychowanie dzieci, dlaczego uznaje, że okres podlegania przez nie władzy rodzicielskiej skarżącej nie spełnia definicji wychowania z art. 2 pkt 9 ustawy." Takich oceny w zaskarżonej decyzji organ nie zawarł.

Ponadto Prezes ZUS nieprawidłowo wykonał wskazania do dalszego postępowania tutejszego Sądu zawarte w wyroku z dnia 27 lutego 2024 r. Jak już wskazano wyżej organ "(...) przy ocenie zasadności wniosku o przyznanie rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego powinien brać pod uwagę nie tylko okres wychowania dziecka (także ten krótkotrwały), lecz jego wpływ na możliwość podjęcia, czy też kontynuowania zatrudniania przez osobę wskazaną w art. 3 ustawy o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Prezes ZUS powinien więc ocenić, czy czwarte macierzyństwo skarżącej, w jakikolwiek sposób ograniczyło jej możliwości na rynku pracy. Nie da się bowiem wykluczyć, że wychowywanie dwójki dzieci męża z pierwszego małżeństwa, przeszkodziły podjęciu zatrudnienia skarżącej."

W tym zakresie organ stwierdził, że skarżąca podjęła zatrudnienie od 1998 r., gdy czwarte dziecko miało 10 lat. Zatrudnienie skarżąca kontynuowała przez okres ponad 5 lat – do ukończenia przez najmłodsze dziecko 16 lat. Zdaniem organu wskazuje to na to, że nie można uznać, iż wychowywanie dzieci istotnie wykluczyło skarżącą z grona osób zdolnych do podjęcia zatrudnienia. Zauważyć jednak należy, że wedle tutejszego Sądu wychowywanie dwójki dzieci męża z pierwszego małżeństwa mogło przeszkodzić w podjęciu zatrudnienia przez skarżącą. Organ w tej analizie winien skupić się więc na okresie, kiedy dzieci przyjęte na wychowanie były jeszcze niepełnoletnie. Tylko wtedy można bowiem mówić o ich wychowywaniu i oceniać, czy wychowywanie to przeszkodziło skarżącej w podjęciu zatrudnienia. Dzieci te uzyskały pełnoletność odpowiednio w dniu [...] grudnia 1989 r. oraz 24 [...] 1995 r. Organ poddał zaś analizie okres od 1998 r., kiedy dzieci te już były pełnoletnie i w związku z tym proces ich wychowania został już zakończony.

Opisane wyżej okoliczności wskazują, że organ nie zastosował się do oceny prawnej oraz wskazań co do dalszego postępowania zawartych w wyroku tutejszego Sądu z dnia 27 lutego 2024 r., sygn. akt II SA/Wa 1497/23 oraz wyroku NSA z dnia 10 stycznia 2025 r., sygn. akt III OSK 2517/24.

Wskazuje to na naruszenie przez organ art. 153 p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 25 marca 2014 r., sygn. akt II GSK 55/13, obowiązek ten może być wyłączony tylko w przypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego, a także po wzruszeniu wyroku. Ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak i kwestii zastosowania określonego przepisu prawa, jako podstawy do wydania decyzji. W pojęciu "ocena prawna" mieści się przede wszystkim wykładnia przepisów prawa materialnego i prawa procesowego. Ocena prawna dotyczy dotychczasowego postępowania w sprawie, zaś "wskazania" określają sposób postępowania organów w przyszłości i wynikają z uzasadnienia wyroku. Wskazania stanowią więc konsekwencję oceny prawnej, zwłaszcza oceny przebiegu postępowania przed organami administracyjnymi i rezultatu tego postępowania w postaci materiału procesowego zebranego w sprawie. Ich celem jest zapobieżenie w przyszłości błędom, stwierdzonym przez sąd administracyjny w trakcie kontroli zaskarżonego orzeczenia.

Przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, wobec czego ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie może pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu, gdyż ocena ta wiąże go w sprawie. Uregulowanie zawarte w art. 153 p.p.s.a. oznacza, że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, bo jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w danej sprawie. Związanie samego sądu administracyjnego, w rozumieniu art. 153 p.p.s.a. oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, które są sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się organu administracji publicznej do wskazań w zakresie dalszego postępowania (por. wyroki NSA: z 21 marca 2014 r., I GSK 534/12, LEX nr 1487724; z 15 stycznia 2014 r., II GSK 1762/12, LEX nr 1452730).

Zdaniem Sądu powyższe uchybienia świadczą również o naruszeniu przez organ art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem nie wszystkie okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy zostały w pełni wyjaśnione. Organ jest zaś związany regułami postępowania administracyjnego, określającymi jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania. W szczególności winien on przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 k.p.a.), a więc podejmować wszelkie niezbędne kroki zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.), ocenić na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a.

Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem wskazanych wyżej przepisów postępowania, a naruszenia te mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Ponownie rozpatrując sprawę organ uwzględni ocenę i wskazania tutejszego Sądu zawarte w z dnia 27 lutego 2024 r., sygn. akt II SA/Wa 1497/23 oraz wyroku NSA z dnia 10 stycznia 2025 r., sygn. akt III OSK 2517/24 i ponownie oceni wniosek skarżącej

o przyznanie rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego. Zależnie od poczynionych ustaleń, organ podejmie stosowną decyzję, wyczerpująco uzasadniając rozstrzygnięcie.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.