Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka (sprawozdawca) Sędziowie NSA Marian Wolanin del. WSA Joanna Skiba po rozpoznaniu w dniu 29 lipca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku powiatu nowotarskiego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy powiatem nowotarskim a Miastem Stołecznym Warszawa przez wskazanie jednostki samorządu terytorialnego właściwej do ponoszenia kosztów opieki i wychowania małoletniego T.S. umieszczonego w pieczy zastępczej postanawia wskazać Miasto Stołeczne Warszawę jako właściwe w sprawie.

PISMEM Z 18 MAJA 2026 R. POWIAT NOWOTARSKI REPREZENTOWANY PRZEZ STAROSTĘ NOWOTARSKIEGO WYSTĄPIŁ DO NACZELNEGO SĄDU ADMINISTRACYJNEGO Z WNIOSKIEM O ROZSTRZYGNIĘCIE SPORU O WŁAŚCIWOŚĆ ZAISTNIAŁEGO MIĘDZY TYM POWIATEM A MIASTEM STOŁECZNYM WARSZAWA W SPRAWIE WSKAZANIA JEDNOSTKI SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO WŁAŚCIWEJ DO PONOSZENIA KOSZTÓW OPIEKI I WYCHOWANIA MAŁOLETNIEGO T.S., DALEJ: ZAINTERESOWANY, UMIESZCZONEGO W PIECZY ZASTĘPCZEJ PRZEZ WSKAZANIE MIASTA STOŁECZNEGO WARSZAWY JAKO PODMIOTU WŁAŚCIWEGO.

W uzasadnieniu wnioskodawca wskazał, że postanowieniem z 29 września 2025 r. Sąd Rejonowy w Nowym Targu ograniczył władzę rodzicielską M.S. nad małoletnim zainteresowanym przez ustanowienie dla małoletniego spokrewnionej rodziny zastępczej w osobach jego dziadków macierzystych zamieszkałych w miejscowości Bukowina Osiedle. Do czasu uprawomocnienia się orzeczenia i faktycznego umieszczenia małoletniego w pieczy zastępczej, pełnia władzy rodzicielskiej przysługiwała wyłącznie matce zainteresowanego z uwagi na nieustalone ojcostwo zainteresowanego. Złożone przez nią pisemne oświadczenie wskazuje, że od ok. 10 lat jej stałym, nieprzerwanym centrum życiowym, zawodowym i osobistym jest Miasto Stołeczne Warszawa, w związku z czym to miasto powinno ponosić koszty opieki i wychowania zainteresowanego. W ocenie wnioskodawcy faktyczne pozostawanie zainteresowanego pod opieką dziadków jest pozbawione znaczenia prawnego.

W odpowiedzi na wniosek Prezydent m.st. Warszawy reprezentujący podmiot pozostający w sporze wniósł o wskazanie powiatu nowotarskiego jako powiatu właściwego w sprawie. Uzasadniając swoje stanowisko, wskazał, że w sprawie brak jest podstaw do przyjęcia, że matka zainteresowanego przed umieszczeniem go w pieczy zastępczej zamieszkiwała w Warszawie. Podniósł, że brak jest obecnie kontaktu z matką zainteresowanego, a lokal, który miała zajmować w Warszawie, jest niezamieszkały. Podkreślił, że zainteresowany od 7 miesiąca życia pozostawał pod opieką dziadków i nie posiadał miejsca zameldowania na pobyt stały.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w zw. z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.) dalej: p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.

Rozpoznając wniosek powiatu nowotarskiego, należy podkreślić, że ma on na celu rozstrzygnięcie negatywnego sporu o właściwość pomiędzy tym powiatem a Miastem Stołecznym Warszawa. Obydwa podmioty uznają się bowiem za niewłaściwe do ponoszenia kosztów opieki i wychowania zainteresowanego umieszczonego w pieczy zastępczej.

Mając na uwadze przedmiot sporu, należy wskazać, że zgodnie z art. 191 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U. z 2025 r. poz. 49, z późn. zm.), dalej: u.w.r., powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej ponosi wydatki na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej albo rodzinnym domu dziecka (ust. 1 pkt 1). Jeżeli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca jego ostatniego zameldowania na pobyt stały (ust. 2). Jeżeli nie można ustalić miejsca ostatniego zameldowania dziecka na pobyt stały, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca siedziby sądu, który orzekł o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej (ust. 3).

Analiza zacytowanych powyżej przepisów wskazuje, że ustalenie powiatu zobowiązanego wydatków według miejsca zameldowania na pobyt stały oraz według siedziby sądu, który orzekł o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej, może nastąpić dopiero w sytuacji, gdy niemożliwe jest ustalenie miejsca zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go w pieczy zastępczej. W związku z brakiem definicji miejsca zamieszkania w ustawie o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, spełniając wymóg spójności systemu prawnego, pojęciu temu należy nadać znaczenie, jakim posługują się przepisy ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. z 2026 r. poz. 795), dalej: k.c. Zgodnie z przepisami tej ustawy miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu (art. 25 k.c.). Jednocześnie miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej (art. 26 § 1 k.c.).

W rozpoznawanej sprawie matka zainteresowanego złożyła oświadczenie, z którego treści wynika, że od ok. 10 lat jej stałym miejscem zamieszkania jest Warszawa. Oświadczenie to jest zgodne z oświadczeniem babki zainteresowanego, z którego wynika, że matka zainteresowanego przyjechała z nim z Warszawy i po miesięcznym pobycie wróciła do tego miasta, pozostawiając dziecko u swoich rodziców. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego pozwala to na uznanie, że miejscem zamieszkania matki zainteresowanego, a zarazem pozostającego ówcześnie pod jej władzą rodzicielską zainteresowanego, jest Miasto Stołeczne Warszawa. Dla powyższego stwierdzenia bez znaczenia pozostaje fakt, że obecnie lokal wskazany w oświadczeniu babki zainteresowanego pozostaje niezamieszkany, a matka zainteresowanego nie korzystała uprzednio z usług organów pomocy społecznej na terenie Warszawy. Brak kontaktu z matką zainteresowanego i opuszczenie przez nią lokalu nie ma znaczenia dla ustalenia miejsca zamieszkania jej i zainteresowanego przed umieszczeniem go w pieczy zastępczej. Z kolei fakt pobierania świadczeń pomocy społecznej w określonym miejscu może świadczyć o zlokalizowaniu centrum życiowego w określonej miejscowości. Przeciwnego wniosku nie można natomiast wyciągać z okoliczności pozostawania nieznanym organom pomocy społecznej w określonej miejscowości. Niezamieszkiwanie w tej miejscowości nie jest bowiem jedynym powodem braku kontaktów z organami pomocy społecznej.

Mając powyższe na uwadze za jednostkę samorządu terytorialnego właściwą do ponoszenia kosztów opieki i wychowania zainteresowanego jest Miasto Stołeczne Warszawa.

Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 oraz art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.