Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Grzegorz Czerwiński Sędziowie : sędzia NSA Robert Sawuła sędzia del. WSA Piotr Broda (spr.) po rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi Grupy Wyborców Sołectwa Orło na postanowienie Komisarza Wyborczego w Ostrołęce I z dnia 22 grudnia 2023 r. nr 165/2023 w przedmiocie podziału gminy na okręgi wyborcze postanawia: odrzucić skargę.

Postanowieniem Nr 165/2023 z dnia 22 grudnia 2023 r., Komisarz Wyborczy w Ostrołęce I działając na podstawie art. 419 § 2 w zw. z art. 419 § 2a ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. Kodeks wyborczy (Dz. U. 2023, poz. 2408) orzekł w sprawie podziału Gminy Małkinia Górna na okręgi wyborcze, ustalił ich granice, numery oraz liczbę radnych wybieranych w każdym okręgu. Postanowienie powyższe zostało ogłoszone w Dzienniku Urzędowym Województwa Mazowieckiego w dniu 22 grudnia 2023 r. pod poz. 14821.

W dniu 10 stycznia 2024 r. do Komisarza Wyborczego w Ostrołęce I została wniesiona przez grupę wyborców sołectwa Orło skarga na powyższe postanowienie. W skardze – nie wskazując kierunku rozstrzygnięcia – wniesiono o zmianę granic okręgów Nr 13 i 6 i ponowne włączenie sołectwa Orło do sołectwa Błędnica. Skarga została opatrzona podpisem: " mieszkańcy sołectwa Orło".

Skarga wraz z aktami została w dniu 12 stycznia 2024 r. (data nadania) przekazana przez Komisarza Wyborczego w Ostrołęce I do Naczelnego Sądu Administracyjnego (16 styczeń 2024 r. data wpływu). W piśmie przekazującym Komisarz Wyborczy wnosił o odrzucenie skargi, wyjaśniając m. in., że dołączona do skargi kserokopia listy wyborców nie może być uznana za podpisy, nadto została wniesiona po terminie wynikającym z art. 420 § 1 Kodeksu wyborczego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 420 § 1 zd. 1 Kodeksu wyborczego, "Na postanowienie komisarza wyborczego w sprawach okręgów wyborczych zainteresowanej radzie gminy, a także wyborcom w liczbie co najmniej 15, przysługuje prawo wniesienia skargi do Naczelnego Sądu Administracyjnego w terminie 3 dni od daty podania do publicznej wiadomości postanowienia, o którym mowa w art. 419 § 4.". Z kolejnych przepisów zawartych w art. 420 § 1 Kodeksu wyborczego wynika, że: "Komisarz wyborczy w terminie 2 dni przekazuje skargę Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu wraz z kompletnymi i uporządkowanymi aktami i odpowiedzią na skargę oraz informacją o posiadaniu praw wyborczych przez wnoszących skargę, w postaci papierowej lub elektronicznej. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów nie później niż w ciągu 5 dni od dnia jej wpływu i wydaje orzeczenie, doręczając je niezwłocznie wnoszącym skargę oraz komisarzowi wyborczemu. Od orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego nie przysługuje środek prawny". Z kolei z art. 420 § 3 Kodeksu wyborczego wynika, że "W zakresie nieuregulowanym w kodeksie do postępowania przed Naczelnym Sadem Administracyjnym stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2023, poz. 1634, 1705 i 1860) dotyczące spraw ze skarg, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 1 tej ustawy, z wyłączeniem art. 52-55, art. 61 § 2-6, art. 90, art. 91 § 2, art. 93, art. 96-122, art. 145 § 1 pkt 1 lit. b, pkt 2 i 3 oraz art. 243-262, z tym, że termin, o którym mowa w art. 193 tej ustawy wynosi 5 dni.".

Z przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.) stosowanych w przedmiotowej sprawie odpowiednio w zakresie nieuregulowanym w Kodeksie wyborczym wynika, że w ramach czynności wstępnych sąd administracyjny musi ustalić w pierwszej kolejności kwestię dopuszczalności skargi.

Zgodnie z art. 57 § 1 ab initio p.p.s.a. skarga powinna czynić zadość wymaganiom pisma w postępowaniu sądowym. Z kolei art. 46 § 1 p.p.s.a. określa, że każde pismo strony powinno zawierać: 1) oznaczenie sądu, do którego jest kierowane, imię i nazwisko lub nazwę stron, ich przedstawicieli ustawowych i pełnomocników; 2) oznaczenie rodzaju pisma; 3) osnowę wniosku lub oświadczenia; 4) podpis strony lub jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika; 5) wymienienie załączników.

Będąca przedmiotem postępowania skarga na postanowienie Komisarza Wyborczego w Ostrołęce I podlega odrzuceniu dlatego, że została wniesiona po upływie terminu do jej wniesienia, jak również dlatego, że jej wniesienie z innych przyczyn jest niedopuszczalne.

Jak wynika z przedłożonych dokumentów postanowienie nr 165/2023 Komisarza Wyborczego w Ostrołęce I z 22 grudnia 2023 r. zostało upublicznione poprzez ogłoszenie w Dzienniku Urzędowym Województwa Mazowieckiego oraz na stronie internetowej Delegatury Krajowego Biura Wyborczego w Ostrołęce oraz w sposób zwyczajowo przyjęty na obszarze Gminy Małkinia Górna w dniu 22 grudnia 2023 r. zatem termin do jego zaskarżenia upływał 25 grudnia 2023 r. mając jednak na uwadze, że był to dzień wolny od pracy (Boże Narodzenie), to zgodnie z art. 9 § 2 Kodeksu wyborczego, jeżeli koniec terminu wykonania czynności określonej w kodeksie przypada na sobotę albo na dzień ustawowo wolny od pracy, termin upływa pierwszego roboczego dnia po tym dniu. W niniejszej sprawie tym dniem był 27 grudnia 2023 r. Mając zatem na uwadze, że skarga została wniesiona do Komisarza Wyborczego w Ostrołęce I w dniu 10 stycznia 2024 r., to nie został dochowany termin do jej wniesienia przewidziany w art. 420 § 1 Kodeksu wyborczego.

W dalszej kolejności należy wskazać, że każde pismo strony kierowane do sądu administracyjnego, powinno zawierać podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika. Podpis pod pismem potwierdza, że pismo pochodzi od osoby je podpisującej i sankcjonuje wolę tej osoby dokonania danej czynności w postępowaniu. W przedmiotowej sprawie prawo wniesienia skargi na postanowienie komisarza wyborczego w sprawach okręgów wyborczych ustawodawca przyznał m. in. wyborcom w liczbie co najmniej 15. Oznacza to, że skarga powinna zawierać podpisy tych wyborców, którzy mają prawo wybieranie w wyborach do Rady Gminy Małkinia Górna, w liczbie co najmniej 15. Skarga wniesiona w przedmiotowej sprawie wymogu tego nie spełnia, nie została zatem podpisana przez taką grupę uprawnionych wyborców, a podpisy ograniczają się do podpisu Mieszkańcy sołectwa Orło. Za spełnienie tego warunku formalnego nie można także uznać dołączenia do skargi jako załącznika kserokopii listy wyborców z podpisami 43 osób fizycznych, w której (nagłówku) nie zawarto żadnej informacji na temat tego, czego dotyczy. Z treści załącznika do skargi nie wynika, że osoby w nim wymienione i podpisane potwierdzają swoim własnoręcznym podpisem wolę wniesienia skargi do sądu administracyjnego w tej sprawie. Tak sporządzona lista podpisów mogłaby zostać dołączona do dowolnego pisma, bez względu na treść czy przedmiot. Wskutek niezachowania tego formalnego wymogu skarga nie może otrzymać dalszego biegu.

Nadto pismo kierowane do sądu powinno zawierać oznaczenia sądu do którego jest skierowane. Przy czym oznaczenie sądu powinno nastąpić przez wskazanie rodzaju sądu, zgodnie z przepisami o właściwości, zarówno rzeczowej, jak i miejscowej.

Pismo takie powinno również zawierać oznaczenie rodzaju pisma. Oznaczenie rodzaju pisma polega na wskazaniu nazwy, jaką pismu nadają przepisy ustawy. Obowiązek oznaczenia rodzaju pisma można sprowadzić do zatytułowania go zgodnie z jego treścią i celem. Jeśli pismo strony należy do pism o charakterze kwalifikowanym, należy podać jego ustawową nazwę, np. skarga, sprzeciw od decyzji, skarga kasacyjna, zażalenie, skarga o wznowienie postępowania, wniosek o przyznanie prawa pomocy. Należy jednak zaznaczyć, że mylne czy nie dość czytelne oznaczenie pisma przez stronę nie pociąga za sobą ujemnych dla niej następstw, gdyż nie tamuje nadania pismu dalszego, prawidłowego biegu. Każde pismo, niezależnie od tego, jakie oznaczenie nada mu strona, powinno być rozpoznane zgodnie z jej intencją zawartą w treści pisma. Stąd też prawidłowo zostało uznane, przez Komisarza Wyborczego jako skarga na postanowienie.

Podkreślenia wymaga, że w sprawie nie jest możliwe zastosowanie trybu z art. 49 p.p.s.a. i wezwanie skarżących do uzupełnienia ww. braków formalnych skargi, albowiem doprowadziłoby to do uchybienia ustawowemu terminowi na rozpoznanie skargi, o którym mowa w art. 420 § 1 Kodeksu wyborczego. Jak wskazano w doktrynie, przepis ten nie przewiduje możliwości uzupełniania braków formalnych skargi (por. B. Dauter, J. Zbieranek [w:] K. W. Czaplicki, S. J. Jaworski, A. Kisielewicz, F. Rymarz, B. Dauter, J. Zbieranek, Kodeks wyborczy. Komentarz, wyd. II, Warszawa 2018, art. 420). Za wykluczeniem takiej możliwości na gruncie niniejszej sprawy przemawia też sam charakter postępowania ze skargi na postanowienie komisarza wyborczego w sprawie okręgów wyborczych. Podjęcie określonych czynności w tym postępowaniu (zarówno przez stronę, organ czy sąd) obwarowane jest krótkimi (kilkudniowymi) terminami. Powyższe, jak również inne regulacje Kodeksu wyborczego, w tym art. 9 § 1 tego Kodeksu, przewidujący odrębny dla postępowania w trybie wyborczym sposób liczenia terminu do wniesienia skargi, odwołania lub innego dokumentu do sądu czy organu, świadczą o tym, jak istotna jest na gruncie tego postępowania zasada szybkości. Zwrócił na to uwagę Trybunał Konstytucyjny w postanowieniu z 18 lipca 2013 r. sygn. akt Ts 194/12, w którym wskazano na szczególny charakter postępowań wszczynanych w trybie wyborczym, które - jako prowadzone co do zasady w toku kampanii wyborczej - wymagają przyspieszonego procedowania. Takie rozwiązanie, polegające na odrzuceniu skargi z przyczyn formalnych bez uprzedniego wezwania strony do uzupełnienia braków, ze względu na konieczność dochowania 5-dniowego, ustawowego terminu na rozpoznanie sprawy, jest możliwe ze względu na treść art. 420 § 3 Kodeksu wyborczego. Ustawodawca wprowadził do postępowania w tego typu sprawach jak niniejsza, przed Naczelnym Sądem Administracyjnym zasadę stosowania przepisów p.p.s.a. nie wprost, a odpowiednio, co za tym idzie, z uwzględnieniem charakteru postępowania, w którym zawarte jest ww. odesłanie. Zobowiązanie Naczelnego Sądu Administracyjnego do rozpatrzenia skargi w tego typu sprawie w ciągu 5 dni od dnia wpływu skargi wyklucza zastosowanie powyższych tych regulacji p.p.s.a., które normują kwestie uzupełnienia braków formalnych środka zaskarżenia w praktyce mogłoby prowadzić do konsekwencji nie dających się pogodzić z kluczową dla takich postępowań zasadą szybkości postępowania.

Tożsame stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 3 stycznia 2023 r., II OKW 4/23 (niepubl.) odwołując się w swej argumentacji także do motywów uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 25 października 2023 r. sygn. akt I NZP 8/23, zgodnie z którą w postępowaniach zainicjowanych protestami przeciwko ważności wyborów: do Sejmu RP i do Senatu RP, Prezydenta RP oraz do Parlamentu Europejskiego w RP, o których mowa w kodeksie wyborczym, a także w postępowaniu zainicjowanym protestem przeciwko ważności referendum, nie mają zastosowania przepisy art. 130 § 1-2 oraz art. 1301a § 1-3 Kodeksu postępowania cywilnego. W uzasadnieniu przywołanej uchwały wyjaśniono, że określone przepisy Kodeksu postępowania cywilnego mogą znaleźć odpowiednie zastosowanie w sprawach z protestów wyborczych lub referendalnych tylko wówczas, gdy da się je pogodzić z istotą postępowania, na grunt którego dokonuje się przeniesienia, tj. w sprawach protestów wyborczych lub referendalnych. Istotną cechą określającą charakter takich postępowań są zaś krótkie terminy wydania przez Sąd Najwyższy rozstrzygnięcia o ważności wyborów lub referendum, które dodatkowo jest poprzedzone koniecznością uprzedniego rozpoznania wszystkich protestów wyborczych lub referendalnych. Tymczasem procedura naprawcza - z samej swej istoty - wiąże się z koniecznością przyznania wnoszącemu pismo procesowe odpowiedniego czasu na uzupełnienie braków formalnych. Sąd stanął na stanowisku, że zastosowanie powyższych regulacji K.p.c. do uzupełnienia braków formalnych protestów wyborczych i referendalnych w praktyce może prowadzić do konsekwencji niedających się pogodzić z kluczową dla takich postępowań zasadą szybkości postępowania.

Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 58 § 1 pkt 2 i pkt 6 p.p.s.a. w zw. z art. 420 § 1 i 3 Kodeksu wyborczego odrzucił skargę.