Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Dziedzic (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski Asesor WSA Jarosław Piątek Protokolant referent stażysta Magdalena Komar po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 lutego 2019 r. sprawy ze skargi A.G. na decyzję Wojewody z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranego stypendium I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Powiatowego Urzędu Pracy z dnia [...] r. [...] , II. zasądza od Wojewody na rzecz A. G. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowoadministracyjnego.

W dniu [...] marca 2015r. A.G. zarejestrował się w Powiatowym Urzędzie Pracy (PUP) jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Następnie na jego wniosek został zakwalifikowany na szkolenie kurs prawa jazdy kat. C z kwalifikacją wstępną przyspieszoną kat. C, C1, C+E, C1+E finansowane ze środków Funduszu Pracy w ramach programu dla bezrobotnych będących w szczególnej sytuacji na rynku pracy. W dniu [...] października 2016r. na podstawie skierowania Starosty Powiatu z dnia [...] października 2016r. A.G. rozpoczął szkolenie, które trwało do [...] listopada 2016 r.

Decyzją z dnia [...] października 2016r., Starosta Powiatu przyznał stronie prawo do stypendium w okresie odbywania szkolenia od dnia [...] października 2016r. w wysokości określonej ustawą. Następnie decyzją z dnia [...] grudnia 2016r. Starosta orzekł o utracie przez stronę prawa do stypendium z dniem [...] grudnia 2016r. w związku z ukończeniem szkolenia, a decyzją z dnia [...] marca 2017 r. Starosty Powiatu A.G. został pozbawiony statusu osoby bezrobotnej z dniem [...] marca 2017r. w związku z podjęciem zatrudnienia. Następnie pismem z dnia [...] marca 2017r. Oddział Wojewódzki Narodowego Funduszu Zdrowia poinformował PUP, że A.G. posiadał tytuły do ubezpieczenia zdrowotnego w dwóch państwach członkowskich UE/EFTA, tzn. posiadał status osoby uprawnionej do świadczeń opieki zdrowotnej na podstawie przepisów o koordynacji z tytułu zatrudnienia w Niemczech od dnia [...] września 2016r. do [...] października 2016r. oraz był zgłoszony przez urząd pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych w okresie od [...] marca 2015r. do [...] października 2016r. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Starosta postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2017r. wznowił postępowanie w trzech sprawach ostatecznych, m.in. zakończonej decyzją z dnia [...] marca 2017r. W wyniku wznowionego postępowania decyzją z dnia [...] lipca 2017r., uchylił decyzję z dnia [...] marca 2017r. i orzekł o utracie przez A.G. statusu osoby bezrobotnej z dniem [...] września 2016r. z powodu podjęcia zatrudnienia. Od decyzji strona nie wniosła odwołania.

W związku z powyższym decyzją z [...] sierpnia 2017r., nr [...] Starosta Powiatu orzekł o obowiązku zwrotu przez A.G. nienależnie pobranego stypendium za okres od dnia [...] października 2016r. do dnia [...] listopada 2016r. w kwocie 1.239,00 zł brutto oraz kosztów szkolenia w wysokości 5.095,00 zł, która następnie została utrzymana w mocy decyzją Wojewody z [...] listopada 2017 r. znak: [...].

Zdaniem organu odwoławczego odwołujący świadomie wprowadził w błąd PUP co do okoliczności istotnych dla nabycia i posiadania przez niego uprawnień bezrobotnego, wskazując, iż odwołujący został pouczony o obowiązkach związanych ze statusem osoby bezrobotnej, podpisując w dniu rejestracji tj. [...] marca 2015r. oświadczenie, że pozostaje osobą niezatrudnioną i nie wykonuje innej pracy zarobkowej oraz zobowiązując się do bezzwłocznego informowania o wszelkich zmianach danych zawartych w karcie rejestracyjnej oraz do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w przypadkach niespełnienia warunków przewidzianych w ustawie. Ponadto potwierdził przyjęcie do wiadomości pouczenia o obowiązku zawiadamiania PUP w ciągu 7 dni o podjęciu zatrudnienia, innej pracy zarobkowej lub złożeniu wniosku o wpis do ewidencji działalności gospodarczej oraz zaistnieniu innych okoliczności powodujących utratę statusu osoby bezrobotnej albo utratę prawa do zasiłku. Mimo powyższych okoliczności A.G. świadczył pracę na terenie Niemiec (od [...] września 2016r.), nie wyrejestrowując się w PUP i posiadał status osoby bezrobotnej nie spełniając ustawowych wymogów.

Na skutek złożonej przez A.G. skargi wyrokiem z dnia 14 lutego 2018r., sygn. akt II SA/Go 17/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. uchylił decyzje organów I i II instancji. W ocenie Sądu organy wykazały wystąpienie przesłanki obiektywnej tzn., że świadczenie wypłacono stronie mimo wystąpienia okoliczności skutkującej utratą prawa do jego pobierania (co wynika wprost z decyzji o utracie przez skarżącego statusu osoby bezrobotnej), lecz nie wykazały zaistnienia w sprawie przesłanki subiektywnej tzn., że skarżący został prawidłowo pouczony o okolicznościach istotnych dla przyznania świadczenia w tym także o przesłankach, które w sposób negatywny warunkują pobieranie świadczeń oraz po drugie, że skarżący miał - przy zachowaniu należytej staranności, jakiej można wymagać od osoby z jego wiedzą, wykształceniem - świadomość, że podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, o których ma obowiązek zawiadomić urząd pracy, stanowi okoliczność skutkującą utratą statusu osoby bezrobotnej i obowiązkiem zwrotu świadczenia. Sąd stwierdził, iż organy nie wyjaśniły dostatecznie czy w sprawie zaistniały podstawy do uznania pobranego przez skarżącego stypendium za świadczenia pobrane nienależnie wskazując, iż w aktach brak jest ustaleń odnośnie świadomości skarżącego o wprowadzeniu organów w błąd. W tym zakresie zdaniem Sądu organy powinny wnikliwiej ocenić treść i sposób przedstawienia pouczeń (możliwość ich zrozumienia) oraz późniejsze zachowanie skarżącego, uznając za pożądane w tym celu przesłuchanie bezrobotnego, aby jednoznacznie ustalić świadomość negatywnego działania i jego skutków oraz intencję (winę) strony. Sąd stwierdził, iż brak adekwatnego i jasnego dla strony pouczenia dotyczącego szkolenia i wypłacanego w jego ramach stypendium oraz brak wykazania świadomości strony co do wiedzy o prawach i obowiązkach w tym zakresie i świadomości naruszenia tych praw i obowiązków nie wypełnia przesłanki zwrotu świadczenia.

W wyniku ponownego rozpoznania sprawy decyzją z dnia [...] sierpnia 2018 r., nr [...] Starosta Powiatu na podstawie art. 9 ust. 1 pkt 14 lit. c i ust. 7, art. 76 ust. 1, 2 pkt 2 i 4 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2018 r. poz. 1265 ze zm., dalej jako u.p.z.) orzekł o obowiązku zwrotu przez A.G. nienależnie pobranego stypendium za okres od dnia [...] października 2016r. do dnia [...] listopada 2016r. w łącznej kwocie 6334 zł. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż w związku z wezwaniem strony do złożenia wyjaśnień w przedmiotowej sprawie, A.G. stawił się w PUP w dniu [...] czerwca 2018 r., jednak nie złożył wyjaśnień tłumacząc to brakiem czasu i zobowiązując się do stawienia w dniu [...] czerwca 2018 r. Wobec niestawienia się strony organ ponowił wezwanie, które pozostawione zostało bez odpowiedzi. Zdaniem organu strona świadomie wprowadziła w błąd PUP co do okoliczności istotnych do posiadania przez nią uprawnień bezrobotnego, gdyż A.G. podjął zatrudnienie w dniu [...] września 2016 r. i mimo wielokrotnego zgłaszania się w urzędzie pracy, m.in. w dniu [...] września, [...] października i [...] grudnia 2016 r. oraz [...] stycznia, [...] lutego 2017 r. przemilczał ten fakt, co oznacza, że było to działanie świadome, mające na celu uzyskanie określonych korzyści przysługujących osobie bezrobotnej. Świadomość konieczności powiadomienia PUP o podjęciu zatrudnienia zdaniem organu potwierdza fakt, że podejmując zatrudnienie z dniem [...] marca 2017 r. strona złożyła uprzednio wniosek o wyrejestrowanie. Ponadto strona była pouczona, o prawach i obowiązkach, przesłankach uznania za bezrobotnego i utraty tego statusu, przy rejestracji jako osoba bezrobotna. Strona podpisała przy rejestracji oświadczenie zobowiązujące do zawiadomienia PUP osobiście o wszelkich zmianach danych przekazanych w trakcie rejestracji oraz w złożonych oświadczeniach, w terminie 7 dni od dnia ich wystąpienia oraz do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w przypadku niespełniania warunków wymienionych w ustawie oraz pouczenie o obowiązku składania oświadczenia o przychodach - pod rygorem odpowiedzialności karnej - oraz innych dokumentów niezbędnych do ustalenia uprawnień do świadczeń, a także zawiadamiania PUP o zamierzonym wyjeździe za granicę lub innej okoliczności powodującej brak gotowości do pracy. Kolejne pouczenie strona otrzymała z chwilą skierowania na szkolenie. Organ stwierdził, iż pouczenia były prawidłowe i czytelne, co pozwoliło przyjąć, iż A.G. został pouczony w sposób zrozumiały o prawach i obowiązkach osoby bezrobotnej i był w pełni świadomy tego, co należy rozumieć pod pojęciem nienależnego świadczenia oraz skutkach i przyczynach, a także możliwości powstania takiej sytuacji. Zdaniem Starosty za powyższym dodatkowo przemawia fakt, iż strona mimo dwukrotnych wezwań, nie stawiła się w PUP i nie złożyła wyjaśnień.

Na skutek złożonego odwołania Wojewoda utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję powielając w uzasadnieniu ustalenia i stanowisko przywołane w decyzji organu I instancji i dodając, iż bez znaczenia jest w sprawie czy podjęcie zatrudnienia miało miejsce w Polsce, czy w innym kraju członkowskim UE/EFTA, bowiem w dniu rejestracji w urzędzie pracy A.G. został pouczony o okolicznościach utraty statusu osoby bezrobotnej, w tym również z powodu podjęcia jakiejkolwiek aktywności zarobkowej. Ponadto strona nie zaskarżyła decyzji z [...] lipca 2017r. o pozbawieniu statusu osoby bezrobotnej co oznacza, że zgodziła się z nią, a skoro od [...] września 2016r. strona nie była osobą bezrobotną, koszty szkolenia i pobranego stypendium stanowiły świadczenie nienależnie pobrane przez stronę.

Od powyższej decyzji A.G. złożył skargę wnosząc o jej uchylenie, względnie zmianę poprzez umorzenie postępowania. Skarżący poinformował, iż nigdy nie miał zamiaru wprowadzić organu w błąd i działał w nieświadomości, że podjęcie dorywczej pracy będzie oznaczać zwrot kosztów szkolenia, stypendium i badań. Dodał też, iż nie był poinformowany o ryzyku zwrotu kosztów szkolenia i że o prawie do podjęcia pracy po wydaniu decyzji o szkoleniu poinformował go pracownik organu. Ponadto skarżący wyjaśnił, iż nie złożył wyjaśnień przed organem z uwagi na wykonywaną obecnie pracę.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w całości podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje :

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że zaskarżona decyzja została wydana w następstwie uchylenia wcześniejszych decyzji organów wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z dnia 14 lutego 2018 r. II SA/Go 17/18.

W związku z powyższym, w rozpatrywanej sprawie zachodzi sytuacja przewidziana w art. 153 p.p.s.a., zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że ani organ administracji publicznej, ani sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane. Ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego oraz kwestii zastosowania określonego przepisu prawa do ustalonego stanu faktycznego. Natomiast wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencję oceny prawnej i dotyczą sposobu działania w toku ponownego rozpoznawania sprawy.

Oceniając czy przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy podporządkowały się wskazaniom Sądu i jego ocenie prawnej, a tym samym czy nie doszło do naruszenia art. 153 p.p.s.a., przytoczyć należy w tym miejscu stwierdzenia zawarte w uzasadnieniu wyroku z dnia 14 lutego 2018 r. II SA/Go 17/18 decydujące o uchyleniu poprzednich decyzji organów.

Otóż w ocenie Sądu brak było adekwatnego i jasnego dla skarżącego pouczenia dotyczącego szkolenia i wypłacanego w jego ramach stypendium oraz brak wykazania świadomości skarżącego co do wiedzy o prawach i obowiązkach w tym zakresie i świadomości naruszenia tych praw i obowiązków, a tym samym nie została wypełniona przesłanka zwrotu świadczenia. Sąd podkreślił, że wbrew twierdzeniom organów jedynym pouczeniem przedstawionym skarżącemu było pierwsze szablonowe pouczenie załączone do druku w dniu rejestracji jako osoba bezrobotna. Na skierowaniu na szkolenie oraz innych dokumentach związanych z tym szkoleniem nie ma żadnej wzmianki na temat zakazu i konsekwencji podjęcia w okresie szkolenia i pobierania stypendium jakiegokolwiek zatrudnienia i obowiązku informowania o takich zdarzeniach organów. Sąd zwrócił przy tym uwagę, że z uwagi na zbieg przepisów dotyczących szczególnego świadczenia – stypendium z przepisami dotyczącymi podstaw i zasad koordynacji systemów ubezpieczeń społecznych w państwach członkowskich Unii Europejskiej sprawa jest o wiele bardziej złożona i skomplikowana niż w przypadku podjęcia zatrudnienia w Polsce. W takiej sytuacji strona musi mieć nie tylko wiedzę i świadomość co do standardowej regulacji krajowej, ale również wiedzę i świadomość tego, że szczególna krajowa regulacja (dotycząca szkoleń i pobieranego w jego ramach stypendium) wiąże się z przepisami koordynacyjnymi w taki sposób, że podjęcie dorywczego czy incydentalnego zatrudnienia w innym kraju członkowskim (tym bardziej w innym okresie niż realizacja szkolenia) ma wpływ na zasady przyznawania i przesłanki zwrotu świadczenia krajowego.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy obu instancji nie zaakceptowały powyższych uwag Sądu. I tak odnośnie braku adekwatnego i jasnego dla skarżącego pouczenia dotyczącego szkolenia i wypłacanego w jego ramach stypendium organ I Instancji stwierdził, przy akceptacji organu II instancji, że pouczenia były prawidłowe i czytelne. Odnośnie natomiast szczególnej wiedzy i świadomości powiązania regulacji dotyczącej szkoleń i pobieranego stypendium z podjęciem dorywczego czy incydentalnego zatrudnienia w innym kraju członkowskim Unii Europejskiej organ odwoławczy wskazał, iż stoi na stanowisku, że bez znaczenia jest w sprawie czy podjęcie zatrudnienia miało miejsce w Polsce, czy w innym kraju członkowskim UE/EFTA.

W tym miejscu wskazać należy, iż odpowiednim miejscem na podważanie stanowiska Sądu, nie jest kolejna decyzja wydawana przez organ, lecz skarga kasacyjna, która od wyroku z dnia 14 lutego 2018 r. II SA/Go 17/18 nie została wniesiona. W świetle powołanego wyżej art. 153 p.p.s.a. przy ponownym rozpoznaniu organy nie mogą formułować nowych ocen prawnych, które są sprzeczne z wyrażonymi przez Sąd, lecz zobowiązane są im się podporządkować w pełnym zakresie. Tymczasem w okolicznościach rozpoznawanej sprawy organy powtórzyły swoją wcześniejszą ocenę pouczeń przedstawionych skarżącemu, nie uwzględniając oceny tych pouczeń dokonanej przez Sąd i polemizując przy tym z Sądem co do specyfiki sprawy polegającej na podjęciu przez skarżącego dorywczego zatrudnienia za granicą.

W związku z powyższym stwierdzić należy, że organy nie realizując, z naruszeniem art. 153 p.p.s.a., wskazań zawartych w wyroku WSA z dnia 14 lutego 2018 r. II SA/Go 17/18 nie dokonały prawidłowej oceny treści i sposobu przedstawienia skarżącemu pouczeń, możliwości ich zrozumienia przez skarżącego i co za tym idzie świadomości skarżącego, że wprowadza organ w błąd. Organy zamiast wykazać okoliczność świadomego wywołania błędu organu przez skarżącego ograniczyły się do przedstawienia trudności w przesłuchaniu skarżącego, nie chcąc zauważyć, że skarżący wielokrotnie przedstawiał stan swojej świadomości co do obowiązków związanych ze szkoleniem i przyznanym stypendium w składanych w sprawie pismach. Tym samym z naruszeniem art. 7, 77 i 80 k.p.a. rozstrzygnęły sprawę niewyjaśnioną dostatecznie, co do stanu świadomego działania skarżącego w celu wprowadzenia w błąd organu. Należy też zauważyć, że z punktu widzenia celu świadczenia i zdrowego rozsądku istotne jest również to, że jak podkreśla w swych pismach skarżący, pobrane przez niego świadczenia zostały z pożytkiem wykorzystane realizując założone cele albowiem po uzyskaniu dzięki szkoleniu prawa jazdy, skarżący mimo choroby pracuje jako kierowca. Ta kwestia pozostała zupełnie poza sferą zainteresowań organów. Podobnie organy nie zauważyły zupełnie, że decyzje zostały wydane po obowiązującej od dnia 1 czerwca 2017 r. nowelizacji kodeksu postępowania administracyjnego, dokonanej ustawą z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2017 r. poz. 935) wprowadzającej przepisy art. 7a i art. 81a k.p.a., w których wyrażono zasady "przyjaznej wykładni" i "przyjaznego" ustalenia stanu faktycznego, mających wpływ na wynik sprawy.

Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą - art. 135 p.p.s.a..

Rozstrzygając ponownie sprawę organ powinien ściśle kierować się w swych działaniach oceną prawną i wskazaniami, co do dalszego postępowania, jakie wynikają z treści wyroku WSA z dnia 14 lutego 2018 r. II SA/Go 17/18, stosując się przy tym, ze względu na specyfikę sprawy, do zasad przyjaznej dla strony wykładni oraz zakazu rozstrzygania wątpliwości co do świadomego wprowadzenia organu w błąd na niekorzyść strony. Wykazanie zatem takiej świadomości może nastąpić wyłącznie za pomocą innych dowodów, niż znajdujące się dotychczas w aktach sprawy, o ile takie istnieją lub są do ustalenia. Nie może to natomiast polegać na odmiennej aniżeli dokonał tego Sąd w wyroku z dnia 14 lutego 2018 r. II SA/Go 17/18 ocenie tych samych, zgromadzonych już dowodów.

O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. zasądzając od organu na rzecz skarżącego zwrot kosztów w postaci wynagrodzenia pełnomocnika strony będącego radcą prawnym w wysokości 480 zł, ustalonego na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. 2015.1804).