Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Piotr Przybysz Sędziowie: Sędzia NSA Elżbieta Kremer (spr.) Sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska Protokolant: asystent sędziego Paulina Słonecka po rozpoznaniu w dniu 7 stycznia 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej H. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 5 listopada 2020 r. sygn. akt II SA/Sz 514/20 w sprawie ze skargi J. L., I. P. oraz H. P. na decyzję Wojewody Zachodniopomorskiego z dnia 12 maja 2020 r. nr [...] w przedmiocie zezwolenia na niezwłoczne zajęcie części nieruchomości oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 5 listopada 2020 r. sygn. akt II SA/Sz 514/20 oddalił skargę J. L., I. P. oraz H. P. na decyzję Wojewody Zachodniopomorskiego z dnia 12 maja 2020 r. w przedmiocie zezwolenia na niezwłoczne zajęcie części nieruchomości.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł H. P., zarzucając:

1) naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, tj. art. 124 ust 1a ustawy o gospodarce nieruchomościami w związku z art. 108 k.p.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 5 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji Wojewody Zachodniopomorskiego z dnia 12 maja 2020 r. w przedmiocie zezwolenia na zajęcie nieruchomości utrzymującej w mocy Decyzję Starosty Choszczeńskiego z dnia 10 czerwca 2019 r. przy pominięciu w ustaleniach faktycznych faktu wykonania, przed datą orzekania, na przedmiotowej nieruchomości w oparciu o zaskarżone decyzje innych prac niż określone w sentencjach decyzji.

Tym samym, w ocenie skarżącego, zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego prowadzi do niezgodnego z prawem "sanowania" działania bezprawnego. Oczywistym bowiem jest, że na podstawie zaskarżonych decyzji nie dokonano remontu istniejące linii energetycznej ale w miejsce rozebranej (bez pozwolenia na rozbiórkę) dokonano budowy (bez pozwolenia na budowę) nowej linii energetycznej o zasadniczo innych parametrach. Posadowiono zupełnie znacznie wyższe o zupełnie innej konstrukcji i fundamencie podpory oraz zawieszono na tych podporach dwie linie energetyczne po 110Kw czyli zamontowano 8 przewodów w miejsce jednej linii 110Kw (cztery przewody). Utrzymana w mocy przez Sąd I instancji decyzja była nieważna w świetle art. 156 k.p.a. § 1 pkt 5 bo utrzymmana w mocy decyzja była decyzją nieważną, była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały (nie można remontować rozebranej linii energetycznej w miejsce której wybudowano inną linię o innych parametrach).

Ponadto organy I i II instancji powołały się na nieprawdziwą bo nieistniejącą przesłankę nadania skarżonej decyzji organu I instancji rygoru natychmiastowej wykonalności bowiem "zapewnienie ciągłości i niezawodności dostaw energii przy zachowaniu wymagań jakościowych" nie jest przesłanką ustawową uprawniającą do tak znacznego ograniczenia prawa własności do jakiego doszło na skutek wydania wadliwych, zdaniem skarżącego, decyzji i wadliwego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Organ administracji nie uzasadnił istnienia ważnego interesu społecznego i gospodarczego uzasadniającego pozbawiania właścicieli władztwa nad stanowiącym ich własność gruntem;

2) naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 90 p.p.s.a. w zw. z art. 15zzs4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczegółowych rozwiązaniach związanych zapobieganiem przeciwdziałaniem i zwalczeniem COVID-19 innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych poprzez odwołanie terminu wyznaczonej rozprawy i rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, co uniemożliwiło wypowiedzenie się uczestnikom postępowania i pełne zaprezentowanie Sądowi swego stanowiska w sprawie.

Mając na uwadze powyższe skarżący kasacyjnie wniósł o:

1) uchylenie zaskarżonego wyroku oraz poprzedzającej go decyzji Wojewody Zachodniopomorskiego z dnia 12 maja 2020 r. i decyzji Starosty Choszczeńskiego z dnia 10 czerwca 2019 r.;

2) zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według przepisanych.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną J. L. i I. P. oświadczyli, że przedstawione przez skarżącego kasacyjnie zarzuty do wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 5 listopada 2020 r. są w pełni uzasadnione.

Postanowieniem z dnia 7 czerwca 2024 r. Naczelny Sąd Administracyjny zawiesił postępowanie z uwagi na śmierć skarżącego kasacyjnie, natomiast postanowieniem z dnia 6 listopada 2024 r. postępowanie w niniejszej sprawie zostało podjęte w związku z ustaleniem następcy prawnego zmarłego H. P.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W analizowanej sprawie przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego, wyliczone enumeratywnie w art. 183 § 2 ppsa, nie występują. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny, przy rozpoznaniu sprawy związany jest granicami środka zaskarżenia, wyznaczonymi wskazanymi w nim podstawami, tj.: naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 ppsa); naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 ppsa).

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zarzuty skargi kasacyjnej są niezasadne.

Na wstępie zaznaczyć należy, że decyzją z dnia 25 kwietnia 2019r. Starosta Choszczeński na podstawie art.124 ust.1 i 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami, po rozpoznaniu wniosku E. Sp. z o.o. w P., ograniczył sposób korzystania z części nieruchomości, w granicach działki nr [...] o pow. [...]ha, położonej w obrębie [...], gmina Choszczno i części nieruchomości w granicach działki nr [...] o pow. [...]ha, położonej w obrębie [...] gmina Choszczno, stanowiących własność J. L., G. P., M. P., H. P. i I. P., poprzez udzielenie wnioskodawcy zezwolenia na założenie linii energetycznej szczegółowo opisanej w decyzji. Wojewoda Zachodniopomorski, po rozpatrzeniu odwołań: J. L., M. P., H. P. i I. P. decyzją z dnia 11 maja 2020r. utrzymał w mocy decyzję Starosty Choszczeńskiego z dnia 25 kwietnia 2019r.. Natomiast Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie po rozpoznaniu skargi J. L., I. P., H. P. wyrokiem z dnia 5 listopada 2020r. sygn.akt II SA/Sz 513/20 oddalił skargę na decyzję Wojewody Zachodniopomorskiego z dnia 11 maja 2020r., wyrok ten jest prawomocny, skarga kasacyjna nie była wniesiona. Natomiast przedmiotem niniejszego postępowania prowadzonego na wniosek E. Sp. z o.o. w P. było wydanie decyzji na podstawie art.124 ust.1a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce gruntami, czyli decyzji zezwalającej na niezwłoczne zajęcie nieruchomości po wydaniu decyzji o której mowa w art.124 ust.1 czyli decyzji o ograniczeniu sposobu korzystania z nieruchomości przez udzielenie zezwolenia na założenie napowietrznej linii energetycznej. W tym postępowaniu Starosta Choszczeński decyzją z dnia 10 czerwca 2019r. wydaną na podstawie art.124 ust.1a zezwolił wnioskodawcy na niezwłoczne zajęcie części nieruchomości w sposób i w granicach jaki został ustalony w decyzji Starosty Choszczeńskiego z dnia 25 kwietnia 2019r. o ograniczeniu sposobu korzystania z nieruchomości. Wojewoda Zachodniopomorski decyzją z dnia 12 maja 20220r. po rozpatrzeniu odwołań J. L., I. P. i G. P. oraz H. P. utrzymał w mocy decyzję Starosty Choszczeńskiego z dnia 10 czerwca 2019 r., a Wojewódzki Sąd Administracyjny zaskarżonym wyrokiem z dnia 5 listopada 2020r. sygn..akt II SA/Sz 514/20 oddalił skargę wniesioną przez J. L., I. P. oraz H. P.

Należy tym samym wyraźnie zaznaczyć, że przedmiotem niniejszego postępowania była wyłącznie decyzja wydana na podstawie art.124 ust.1a u.g.n., czyli decyzja zezwalająca na niezwłoczne zajęcie nieruchomości w związku z wydaną wcześniej na podstawie art.124 ust.1 u.g.n. decyzją ograniczającą sposób korzystania z nieruchomości. Jak stanowi art. 124 ust. 1a u.g.n., zgodnie z którym w przypadkach określonych w art. 108 k.p.a. lub uzasadnionych ważnym interesem gospodarczym starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, na wniosek podmiotu, który będzie realizował cel publiczny, udziela, w drodze decyzji, zezwolenia na niezwłoczne zajęcie nieruchomości po wydaniu decyzji, o której mowa w ust. 1. Decyzji o niezwłocznym zajęciu nieruchomości nadaje się rygor natychmiastowej wykonalności. Z kolei zgodnie z art.108 k.p.a.. Decyzji, od której służy odwołanie, może być nadany rygor natychmiastowej wykonalności, gdy jest to niezbędne ze względu na ochronę zdrowia lub życia ludzkiego albo dla zabezpieczenia gospodarstwa narodowego przed ciężkimi stratami bądź też ze względu na inny interes społeczny lub wyjątkowo ważny interes strony. W tym ostatnim przypadku organ administracji publicznej może w drodze postanowienia zażądać od strony stosownego zabezpieczenia. Podkreślić przy tym należy, że dla zastosowania art. 124 ust. 1a u.g.n. znaczenie ma tylko fakt samego wydania decyzji, o której mowa w ust. 1 tego przepisu. Rozpatrując wniosek o wydanie zezwolenia na niezwłoczne zajęcie nieruchomości organ orzekający nie sprawdza po raz kolejny spełnienia przesłanek do ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości, ale uwzględnia sam fakt wydania decyzji z art. 124 ust. 1 u.g.n. Analizuje natomiast, czy w sprawie wystąpił przypadek określony w art. 108 k.p.a. lub ważny interes gospodarczy. Jeżeli warunki te zostaną spełnione, organ orzekający jest obowiązany zezwolić na niezwłoczne zajęcie nieruchomości celem realizacji celu publicznego wskazanego w decyzji ograniczającej sposób korzystania z nieruchomości.

W skardze kasacyjnej wniesionej w niniejszej sprawie wskazany został jeden zarzut dotyczący naruszenia prawa materialnego, który została sformułowany w następujący sposób, naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie a to art.124 ust.1a ustawy o gospodarce nieruchomościami w związku z art.108 k.p.a. w zw. z art.156 § 1 pkt 5 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji Wojewody Zachodniopomorskiego z dnia 12 maja 2020r. w przedmiocie zezwolenia na zajęcie nieruchomości utrzymującej w mocy decyzję Starosty Choszczańskiego z dnia 10 czerwca 2019r. przy pominięciu w ustaleniach faktycznych faktu wykonania, przed datą orzekania, na przedmiotowej nieruchomości w oparciu o zaskarżone decyzje innych prac niż określone w sentencjach decyzji. Tym samym zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego prowadzi do niezgodnego z prawem "sanowania" działania bezprawnego. Oczywistym bowiem jest, że na podstawie zaskarżonych decyzji nie dokonano remontu istniejącej linii energetycznej ale w miejsce rozebranej (bez pozwolenia na budowę) dokonano budowy (bez pozwolenia na budowę) dokonano budowy nowej linii energetycznej. Ponadto organy I i II instancji powołały się na nieprawdziwą nieistniejącą przesłankę nadania skarżonej decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności bowiem "zapewnienie ciągłości i niezawodności dostaw energii przy zachowaniu wymagań jakościowych".

Odnosząc się do powyższego zarzutu, należy jeszcze raz podkreślić, że w tym postępowaniu, ani organy ani Wojewódzki Sąd Administracyjny nie mógł ponownie rozważać okoliczności dotyczących rodzaju, zakresu, charakteru prac, które mają być wykonane w związku założeniem i przeprowadzeniem napowietrznej linii energetycznej, te zagadnienia zostały już bowiem rozstrzygnięte w zakończonym wcześniej postępowaniu, tj. w decyzji Starosty Choszczeńskiego z dnia 29 kwietnia 2019r., utrzymanej w mocy decyzją Wojewody Pomorskiego z dnia 11 maja 2020r., a skarga od tej decyzji została oddalona prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administarcyjnego w Szczecinie z dnia 5 listopada 2020r. sygn..akt II SA/Sz 513/20. Natomiast przedmiotem niniejszego postępowania było wyłącznie zezwolenie na niezwłoczne zajęcie przedmiotowej nieruchomości, a w konsekwencji nadanie jej rygoru natychmiastowej wykonalności. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego organy w niniejszym postępowaniu prawidłowo przyjęły, a Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie prawidłowo skontrolował, że wnioskodawca wykazał i uzasadnił spełnienie przesłanek o których mowa w art.124 ust.1a u.g.n., tym samym wydanie zaskarżonej decyzji o niezwłocznym zajęciu nieruchomości było zasadne. Mianowicie organ zobowiązany jest do wydania decyzji na wniosek podmiotu, który będzie realizował cel publiczny w przypadkach określonych w art. 108 k.p.a. lub uzasadnionych ważnym interesem gospodarczym (art. 124 ust. 1a). Jak wynika z ustaleń organu, przedmiotowa inwestycja ma zapewnić poprawę bezpieczeństwa użytkowania terenów pod linią elektroenergetyczną oraz zwiększenia niezawodności i efektywności zasilanych obecnych i przyszłych odbiorców energii elektrycznej na terenie miasta i gminy Choszczno. Organ II instancji odwoływał się w swej argumentacji do Raportu Zespołu ds. Zbadania Przyczyn i Skutków Katastrofy Energetycznej, powołanego zarządzeniem Wojewody nr 154/2008 z dnia 22 kwietnia 2008 r. Inwestor będący przedsiębiorstwem energetycznym, zgodnie z ustawą z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne, jest zobowiązany zapewnić ciągłość i niezawodność dostaw energii, przy zachowaniu obowiązujących wymagań jakościowych. Inwestycja ma charakter ogólnospołeczny o zasięgu regionalnym oraz stanowi część ogólnopolskiego Planu Rozwoju Sieci Przesyłowej zatwierdzonego przez Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki. Zrealizowanie przedmiotowej inwestycji spowoduje istotną poprawę niezawodności zasilania w energię elektryczną oraz służyć będzie poprawie bezpieczeństwa energetycznego regionu, a także wpłynie na rozwój gospodarczy i społeczny. Wskazano, że w obecnym stanie linii energetycznej zbudowanej w latach sześćdziesiątych XX wieku istnieje realne niebezpieczeństwo powstania przerw w dostawie prądu, pomimo podejmowanych czynności zapobiegawczych. W razie poważnej awarii tej linii nie będzie w ocenie wnioskodawcy możliwości zapewnienia dostaw energii elektrycznej do wielu odbiorców, w tym do takich obiektów jak szpitale, szkoły , przedszkola, urzędy, zakłady przemysłowe. Taki stan rzeczy uniemożliwi wnioskodawcy dotrzymanie publicznoprawnych zobowiązań wynikających z ustawy Prawo energetyczne. W niniejszej sprawie mamy zatem do czynienia zarówno z interesem społecznym, jak iw ważnym interesem gospodarczym, a także ważnym interesem strony, bowiem przebudowa linii energetycznej poprawi stabilność i niezawodność zasilania w energię elektryczną odbiorców, zatem służyć będzie realizacji przez przedsiębiorstwo energetyczne zadań o charakterze publicznym w zakresie zapewnienia bezpieczeństwa energetycznego. Powyższe wskazuje, że uzasadnione były przesłanki nadania decyzji organu I instancji rygoru natychmiastowej wykonalności. Bez wątpienia rodzaj inwestycji oraz potrzeba jej realizacji wskazuje w tym przypadku na nadrzędność interesu społecznego nad interesem Skarżących jako właścicieli nieruchomości, przez które przebiega linia elektroenergetyczna. Tym samym, zaskarżona decyzja prawa nie narusza, bowiem organ ją wydający uzasadnił jej wydanie ważnym interesem społecznym i gospodarczym. Zgodnie z utrwalonym poglądem orzecznictwa, które skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela, interes społeczny w sytuacji realizacji inwestycji celu publicznego winien być przedkładany ponad interes właściciela nieruchomości (vide: wyrok NSA z dnia 10 lipca 2009 r. sygn. akt I OSK 987/07). Jak wskazano na wstępie przytaczając treść zarzutu naruszenia prawa materialnego tj.art.124ust.1a u.g.n. w zw. z art.108 k.p.a. został on jeszcze powiązany z art.156 § 1 pkt 5 k.p.a., przy pominięciu w ustaleniach faktycznych, faktu wykonania, przed datą orzekania na przedmiotowej decyzji innych prac na przedmiotowej nieruchomości, nie dokonano remontu istniejącej linii, ale w miejsce rozebranej (bez pozwolenia na rozbiórkę) dokonano budowy (bez pozwolenia na budowę). Odnosząc się do tej części zarzutu to przede wszystkim należy zwrócić uwagę, że skarga kasacyjna nie zawiera zarzutów dotyczących naruszenia przepisów postępowania (poza Covidowymi) , a tylko zarzuty materialnoprawne, natomiast poprzez zarzuty materialnoprawne nie można podważać okoliczności faktycznych sprawy. Ponadto należy jeszcze raz podkreślić, że przedmiotem niniejszej sprawy jest wyłącznie decyzja wydana na podstawie art.124 ust.1a u.g.n., a więc decyzja zezwalająca na niezwłoczne zajęcie części nieruchomości, a nie decyzja wydana na podstawie art.124 ust.1 u.g.n. określająca zakres, sposób ograniczenia korzystania z części tej nieruchomości. Ponadto decyzja wydana na podstawie art.124 ust.1 u.g.n. stanowi wyłącznie administracyjny tytuł prawny do przedmiotowej nieruchomości niezbędny dla zrealizowania określonego w decyzji przedsięwzięcia, natomiast odrębnym zagadnieniem, poza przedmiotem niniejszej sprawy jest dopełnienie przez wnioskodawców pozostałych wymogów prawnych związanych z realizacją takiego przedsięwzięcia wynikających np. z ustawy Prawo budowlane, czy też innych aktów prawnych. W takich okolicznościach zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia prawa materialnego jest niezasadny.

Nadto w skardze kasacyjnej sformułowano zarzut dotyczący naruszenia prawa procesowego art.90.p.p.s.a w zw, z art.15 zzs(4) ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczegółowych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19 i innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych poprzez odwołanie terminu wyznaczonej rozprawy i rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, co uniemożliwiło wypowiedzenie się uczestnikom postępowania. Odnosząc się do tego zarzutu wskazać należy, że przewidziane w art. 15zzs (4) powołanej ustawy ograniczenie prawa do jawnego rozpoznania sprawy było dopuszczalne ze względu na treść art. 45 oraz art. 31 ust. 3 Konstytucji, odnosi się bowiem do sytuacji wyjątkowej - stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, a więc służy tym samym ochronie zdrowia publicznego, porządku publicznego, wolności i praw jednostek, a także realizacji zadań władzy publicznej, wynikających z art. 68 ust. 4 Konstytucji, zgodnie z którym władze publiczne są obowiązane do zwalczania chorób epidemicznych, równoważąc wartości indywidualne i publiczne w stanach wyjątkowych. Biorąc zatem pod uwagę, że strony zostały powiadomione o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne i miały możliwość zajęcia pisemnie stanowiska w sprawie należało przyjąć, iż standardy ochrony praw stron i uczestników zostały zachowane. Powyższe zaś przesądziło o przyjęciu, iż rozpoznanie przedmiotowej sprawy na posiedzeniu niejawnym było dopuszczalne, a tym samym zarzut skargi kasacyjnej jest niezasadny.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art.184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.