Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Dnia 2 kwietnia 2015 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Robert Sawuła po rozpoznaniu w dniu 2 kwietnia 2015 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. H. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 18 lutego 2015 r., sygn. akt II SA/Łd 1121/14 w pkt I. przyznające skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata oraz zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi ponad kwotę 200 (dwieście) złotych, w pkt II. odmawiające przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie w sprawie ze skargi J. H. i V. T. na decyzję Łódzkiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Łodzi z dnia [...] października 2014 r. nr [...] w przedmiocie nakazu dokonania rozbiórki postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 18 lutego 2015 r., sygn. akt II SA/Łd 1121/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny (dalej WSA) w Łodzi w pkt I. przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata oraz zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi ponad kwotę 200 zł, w pkt II. odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie w sprawie ze skargi J. H. i V. T. na decyzję Łódzkiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego (dalej ŁWINB) w Łodzi z dnia [...] października 2014 r. nr [...] w przedmiocie nakazu dokonania rozbiórki.

W uzasadnieniu postanowienia sąd I instancji wskazał, że pismem z dnia 27 października 2014 r. J. H. złożył do WSA w Łodzi skargę na decyzję ŁWINB w Łodzi z dnia [...] października 2014 r. Nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki rozbudowanej części obiektu stawowego. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego nadesłał formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, w którym wskazał, że ubiega się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wraz z małżonką. Jest współwłaścicielem w ½ domu o powierzchni 109 m2 oraz działki siedliskowej o powierzchni 913 m2. Nie posiada żadnych oszczędności, papierów wartościowych ani przedmiotów o wartości przekraczającej 3000 euro. Na dochód J. H. składa się emerytura w wysokości 2594,64 zł brutto oraz emerytura małżonki w wysokości 815,09 zł brutto. Wnioskodawca wskazał, że jest osobą niepełnosprawną. W wyniku przebytych udarów nie jest w stanie podjąć pracy celem uzyskania dodatkowych dochodów. W piśmie uzupełniającym wniosek podał, że miesięcznie ponosi wydatki związane z utrzymaniem domu łącznie w kwocie 765 zł. Na wskazaną kwotę składają się koszty zakupu opału w wysokości 380 zł, koszty zakupu energii elektrycznej w wysokości 250 zł, koszty dostaw wody i odbioru ścieków w wysokości 135 zł. Poza tym skarżący miesięcznie ponosi wydatki w wysokości 380 zł na zakup lekarstw oraz 240 zł na koszty leczenia, w tym koszty dowozu.

Postanowieniem z dnia 19 grudnia 2014 r. Referendarz sądowy WSA w Łodzi przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata oraz oddalił wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych.

Od powyższego postanowienia skarżący wniósł sprzeciw. Wyjaśnił, że współwłasność domu oraz działki siedliskowej przysługuje mu łącznie z małżonką. Podał, że od dnia 1 marca 2014 r. wysokość przysługującego mu świadczenia emerytalnego do wypłaty wynosi miesięcznie 1825,86 zł. Natomiast małżonce z tytułu otrzymywanej emerytury przysługuje do wypłaty kwota 873,79 zł. Łącznie miesięczne dochody małżonków wynoszą 2606,46 zł netto. Przy uwzględnieniu kosztów utrzymania domu oraz kosztów leczenia na pozostałe wydatki dla obojga małżonków pozostaje kwota 1200 zł. Skarżący nadmienił również, że uczestniczy w wielu postępowaniach administracyjnych, które związane są z obowiązkiem ponoszenia kosztów. Ponadto nadesłał dwie decyzje o waloryzacji emerytur.

Wskazując na powyższe sąd I instancji doszedł do wniosku, że uzasadnione jest przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu i zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi ponad kwotę 200 zł. Koszty opłacenia profesjonalnego pełnomocnika z wyboru mogłyby bowiem spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu skarżącego. Jednocześnie sąd ten zauważył, że skarżący jest w stanie wygospodarować środki na poniesienie kosztów postępowania w pewnym zakresie. Ponadto sąd I instancji zaznaczył, że skarżący w żaden sposób nie udokumentował ponoszonych przez niego stałych wydatków związanych z bieżącym utrzymaniem domu oraz wysokich kosztów leczenia.

Zażalenie na powyższe postanowienie złożył J. H. podnosząc, że nie ma możliwości zaoszczędzenia środków w domowym budżecie na opłaty sądowe i zatrudnienie profesjonalnego pełnomocnika z wyboru.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Celem tej instytucji jest zapewnienie realnego prawa do sądu stronie, która nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania.

Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej Ppsa), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2).

Z powyższego przepisu wynika, że to na stronie składającej wniosek spoczywa ciężar wykazania, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium finansowe.

Na aprobatę zasługuje przyznanie skarżącemu przez sąd I instancji prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata i zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi ponad kwotę 200 zł. Zasadnicze znaczenie dla niniejszego rozstrzygnięcia ma okoliczność, że skarżący wraz z żoną pozostającą z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, otrzymują stały, miesięczny dochód (ok. 3500 zł brutto), co w związku z wysokością wpisu sądowego wynoszącego w niniejszej sprawie 500 zł prowadzi do wniosku, że uiszczenie kwoty 200 zł nie spowoduje uszczerbku w środkach koniecznych do utrzymania rodziny. Sąd I instancji prawidłowo doszedł do przekonania, że skarżący jest w stanie ponieść środki na poniesienie kosztów postępowania w pewnym zakresie, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podnoszone przez skarżącego kwestie związane z udziałem w licznych postępowaniach administracyjnych i sądowych nie mają w tym przypadku znaczenia, bowiem koszty te nie są kosztami, które mieszczą się w kategorii kosztów niezbędnych do utrzymania. Wszczynając liczne postępowania sądowe czy administracyjne skarżący powinien był liczyć się z faktem, że wiążą się one z koniecznością ponoszenia określonych kosztów i zabezpieczyć środki na ten cel. Przyjęcie odmiennej interpretacji oznaczałoby dopuszczalne jedynie wyjątkowo przerzucenie na Skarb Państwa całości kosztów ponoszonych przez skarżącego w związku z uczestnictwem we wszczętych z jego inicjatywy postępowaniach sądowych i administracyjnych. Niniejsza sprawa, ze wskazanych wyżej względów, nie jest sprawą, w której odstąpienie od zasady partycypowania strony w finansowaniu prowadzonego z jej wniosku czy skargi procesu sądowego, jest uzasadnione w zakresie całkowitym.

Uznać należy, że WSA w Łodzi zasadnie przyjął, iż skarżący nie wykazał w dostateczny sposób, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w pewnym zakresie, a tym samym brak było podstaw do przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym.

Z tych względów i na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 Ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.