II SA/Łd 17/22 - Wyrok

Data orzeczenia	2022-07-07	
Data wpływu	2022-01-05	
Sąd	Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi	
Sędziowie	Agata Sobieszek-Krzywicka
Marcin Olejniczak
Robert Adamczewski /przewodniczący sprawozdawca/	
Symbol z opisem	6166  Łowiectwo
6393 Skargi na uchwały sejmiku województwa, zawierającej przepisy prawa miejscowego w przedmiocie ... (art. 90 i 91 ustawy o	
Hasła tematyczne	Inne	
Sygn. powiązane	I OSK 2076/22	
Skarżony organ	Sejmik Województwa	
Treść wyniku	Oddalono skargę	
Powołane przepisy	Dz.U. 2020 nr 0 poz 1683; art. 27; Ustawa z dnia 13 października 1995 r. Prawo łowieckie - t.j.	
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Robert Adamczewski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Agata Sobieszek-Krzywicka Asesor WSA Marcin Olejniczak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 7 lipca 2022 r. sprawy ze skargi Stowarzyszenia O. w Ł. na uchwałę Sejmiku Województwa Łódzkiego z dnia 28 września 2021 r. nr XXXVI/467/21 w sprawie podziału województwa łódzkiego na obwody łowieckie oraz zaliczenia obwodów łowieckich do kategorii oddala skargę. dc	
Uzasadnienie
II SA/Łd 17/22

UZASADNIENIE

Stowarzyszenie O." z siedzibą w Ł. (dalej: Stowarzyszenie) zaskarżyło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi uchwałę Sejmiku Województwa Łódzkiego nr XXXVl/467/21 z 28 września 2021 r. w sprawie podziału województwa łódzkiego na obwody łowieckie oraz zaliczenia obwodów łowieckich do kategorii, opublikowaną w Dzienniku Urzędowym Województwa Łódzkiego z 18 listopada 2021 pod numerem 5373.

Z akt sprawy wynika, że skarżące Stowarzyszenie w toku procedury prowadzącej do podjęcia zaskarżonej uchwały złożyło uwagi pismem z 4 marca 2022 r. wskazując, że wcześniejsze włączenie do obwodu łowieckiego nr [...], dokonane 22 grudnia 2009 roku uchwałą Sejmiku Województwa Łódzkiego nr [...], zostało unieważnione wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi (sygn. II SA/Łd 398/16). W piśmie tym strona podniosła, że objęcie obwodem łowieckim skutkuje faktycznym pozbawieniem stowarzyszenia prawa do posiadania nieruchomości i korzystania z niej. Nie będzie bowiem możliwe korzystanie z nieruchomości w sposób zgodny z wolą członków stowarzyszenia oraz z celami statutowymi stowarzyszenia, a więc ponownie naruszy przysługujące stowarzyszeniu konstytucyjne prawa, w szczególności prawo do korzystania z własności oraz prawo do posiadania własnych przekonań.

Powyższe uwagi Stowarzyszenia rozpatrzono negatywnie ze względu na brak wykazania uzasadnienia zgodnego z art. 27 ust. 12 ustawy z 13 października 1995 r. - Prawo Łowieckie (tj. Dz.U. z 2022 r., poz. 1173 ze zm.) [dalej: ustawa – Prawo łowieckie].

Wskazaną na wstępie skargą Stowarzyszenia objęto uchwałę w części, to jest w zakresie dotyczącym dziełek ewidencyjnych nr [...], [...] oraz [...] obręb nr [...] w miejscowości W., gmina P. o łącznej powierzchni 4,74 ha, co do których stowarzyszenie legitymuje się prawem własności.

Zaskarżonej uchwale zarzucono następujące naruszenia:

a) naruszenie przepisów postępowania, co mogło mieć istotny wpływ na wynik postępowania, a to art. 27 ust. 8 pkt 3, 5, 6 i 8 ustawy – Prawo łowieckie, art. 27 ust. 9-11 w zw. z art. 27 ust. 12 ustawy – Prawo łowieckie - przez niezasadne przyjęcie, iż uwaga, o której w nich mowa ma sformalizowany charakter, a w szczególności, iż wymaga uzasadnienia;

b) prawa materialnego, a to; art. 27 ust. 12 ustawy – Prawo łowieckie w zw. z art. 21 ust. 1, art. 64 ust. 1-3, art. 25 ust. 2, art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności oraz wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 10 lipca 2014 r., P 19/13 przez jego błędną wykładnię, polegającą na niezasadnym przyjęciu, iż wymienione w nim "szczególne właściwości nieruchomości lub prowadzonej na niej działalności, które istotnie utrudnię prowadzenie na mej gospodarki łowieckiej" oraz "szczególne właściwości nieruchomości lub prowadzonej na niej działalności, które spowodują konieczność zaprzestania lub Istotnego ograniczenia prowadzenia na niej dotychczasowej działalności" stanowią jedyne i wyłączne przesłanki warunkujące możliwość uwzględnienia złożonej uwagi i pominięcie przy tym wskazań wynikających z prawnie gwarantowanej ochrony prawa własności oraz wolności przekonań, a także wymogu proporcjonalności wprowadzanych ograniczeń wolności i praw.

Skarżące Stowarzyszenie wniosło o stwierdzenie nieważności uchwały w części dotyczącej działek ewidencyjnych nr [...], [...] i [...] obręb nr [...] w miejscowości W., gmina P., a ponadto o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego przez radcę prawnego, wedle norm przepisanych.

W uzasadnieniu pierwszego zarzutu strona skarżąca podniosła, że ustawodawca nie poświęcił zbyt wiele miejsca pojęciu uwagi, którym posługuje się w art. 27 ustawy – Prawo łowieckie. Zdaniem strony brzmienie analizowanych przepisów prowadzi do dwóch bardzo istotnych wniosków. Po pierwsze, żaden przepis ustawy – Prawo łowieckie nie określa formalnych wymogów co do treści wnoszonej uwagi, a w szczególności nie wprowadza wymogu uzasadniania wnoszonej uwagi. Tym samym adnotacja umieszczona w wykazie uwag przy uwadze wniesionej przez skarżącego o treści: "Uwagi rozpatrzono negatywnie. Brak wykazania uzasadnienia zgodnego z art. 27 ust. 12 ustawy Prawo łowieckie’’ nie znajduje jakiejkolwiek podstawy prawnej. Po drugie zaś ustawa – Prawo łowieckie przewiduje w zasadzie trzy sposoby załatwienia wniesionej uwagi: pozostawienie bez rozpoznania uwagi wniesionej po terminie, uwzględnienie uwagi oraz nieuwzględnienie uwagi. W ocenie strony na gruncie analizowanych przepisów jedyną przyczyną, dla której uwaga może zostać nieuwzględniona jest wniesienie jej przez podmiot nieuprawniony w rozumieniu art. 27 ust. 9 ustawy – Prawo łowieckie. Tym samym każda uwaga wniesiona przez podmiot uprawniony i dotycząca nieruchomości będącej przedmiotem projektowanej uchwały winna być uwzględniona.

W ramach zarzutu naruszenia prawa materialnego skarżące Stowarzyszenie podniosło, że uchwała dokonuje nieuprawnionego i naruszającego konstytucyjne standardy naruszenia prawa własności skarżącego - gwarantowanego w art. 21 ust. 1 oraz art. 64 ust. 1-3 Konstytucji RP - a także wolności sumienia - gwarantowanej w art. 25 ust. 2 Konstytucji RP.

Powołując się na wcześniej wskazany wyrok TK strona zauważyła, że art. 27 ustawy – Prawo łowieckie należy interpretować w sposób, który przyznaje właścicielom możliwość skutecznego żądania wyłączenia ich nieruchomości z reżimu obwodu łowieckiego bez względu na przyczyny czy też motywy, które stoją za takim żądaniem. Racjonalnym jest przyjęcie, iż art. 27 ust. 12 ustawy – Prawo łowieckie stanowi uzupełnienie art. 25 tej ustawy, bowiem nakazuje uwzględniać skutki wniesionej uwagi dotyczącej wyłączenia określonej nieruchomości z obwodu łowieckiego dla kształtu całego obwodu, bowiem wyłączenie jednej nieruchomości może rodzić potrzebę takiej korekty granic obwodu łowieckiego, te wyłączone z niego zostaną kolejne nieruchomości, co do których uwag nie wniesiono.

Zdaniem skarżącego rozumienie art. 27 ust. 12 ustawy – Prawo łowieckie, jakie zostało mu nadane przy okazji podejmowania uchwały zakłada – kwestionowany w wyroku TK - automatyzm rozstrzygnięć i pozbawia skarżącego proceduralnej możliwości ochrony swoich wolności i praw - prawa własności i swobody sumienia.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Organ podkreślił, że zaskarżona uchwała podjęta została w oparciu o znowelizowaną ustawę z 22 marca 2018 r. o zmianie ustawy - prawo łowieckie oraz niektórych innych ustaw, która wzmacnia uprawnienia właścicieli nieruchomości lub użytkowników wieczystych przy tworzeniu obwodów łowieckich, jak również daje możliwość sprzeciwienia się wykonywaniu polowania na gruntach włączonych do obwodu łowieckiego. Zmiany te są konsekwencją wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 10 lipca 2014 r, P 19/13.

Odnosząc się do zarzutów skargi organ wskazał, że w treści przepisów dotyczących uwag do projektu ustawodawca wprost nie posługuje się terminem - uwaga wraz z uzasadnieniem, niemniej przepis art 27 ust. 12 ustawy – Prawo łowieckie jednoznacznie wskazuje, pod jakim kątem będą analizowane złożone wnioski oraz komu przysługuje legitymacja do ich wniesienia - art. 27 ust. 9 ustawy – Prawo łowieckie.

Organ zaakcentował, że w obwieszczeniu Marszałka Województwa Łódzkiego z 1 lutego 2021 r. znalazły się wszystkie informacje wynikające z treści art. 27 ust. 8 pkt. 3, 5 i 8, art. 27 ust. 9 ust. 10 ust. 11 i ust. 12 ustawy - Prawo łowieckie. W treści obwieszczenia, w przystępnej formie, wskazano przesłanki w oparciu, o które będzie dokonywana ocena wniesionych uwag: "Przy rozpatrywaniu uwag dotyczących wyłączenia nieruchomości z obwodu łowieckiego uwzględnia się szczególne właściwości nieruchomości lub prowadzonej na niej działalności, które istotnie utrudnią prowadzenie na niej gospodarki łowieckiej, albo - w przypadku objęcia nieruchomości obwodem łowieckim - spowodują konieczność zaprzestania lub istotnego ograniczenia prowadzenia na niej dotychczasowej działalności".

Następnie organ zauważył, że w treści wniesionej uwagi skarżący nie wskazał przesłanek zawartych w art. 27 ust. 12 ustawy - Prawo łowieckie, choć miał świadomość, iż będą one istotą rozpoznawania uwagi. Każda z wniesionych uwag, w tym uwaga skarżącego została poddana gruntownej i szczegółowej analizie. Dokonano lustracji terenów, z których wpłynęły wnioski o wyłączenie z obwodu łowieckiego, została wykonana stosowana dokumentacja fotograficzna (zawierająca położenie nieruchomości oraz ich stan). W trakcie lustracji stwierdzono, iż działki skarżącego są lasem, nieruchomość ma kształt trójkąta zbliżonego do trójkąta prostokątnego, przez którego środek przebiega piaszczysta droga, sąsiadującym z innymi działkami leśnymi tworząc jeden duży, zwarty kompleks leśny. Wniosek skarżącego był indywidualnie opiniowany przez zespół opiniodawczo-doradczy działający przy Marszałku Województwa Łódzkiego. Ostatecznie uwaga nie została uwzględniona przez Marszałka Województwa Łódzkiego w projekcie uchwały przekazanej do Sejmiku Województwa Łódzkiego. Następnie uwaga skarżącego nie została również uwzględniona przez Sejmik Województwa Łódzkiego.

W ocenie organu, należy również pamiętać o treści art. 23 ust. 1 ustawy – Prawo łowieckie, zgodnie z którym obwód łowiecki stanowi obszar gruntów o ciągłej powierzchni, zamkniętej jego granicami, nie mniejszy niż trzy tysiące hektarów, na którego obszarze istnieją warunki do prowadzenia łowiectwa. Bezspornym jest, iż działka porośnięta lasem, na której nie jest prowadzona żadna inna działalność rolnicza lub gospodarcza, wchodząca w skład większego kompleksu leśnego stwarza warunki sprzyjające do prowadzenia łowiectwa.

Odnosząc się do zarzutów naruszenia prawa materialnego organ uznał, że argumentacja strony miała sens do chwili nowelizacji ustawy prawo łowieckie poprzez nowelę zawartą w ustawie z 22.03.2018 r. o zmianie ustawy - Prawo łowieckie oraz niektórych innych ustaw. Z powyższych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w sprawie o sygn. akt. II SA/Łd 398/16 wobec braku dokonania nowelizacji w terminie zakreślonym przez Trybunał Konstytucyjny - stwierdził nieważność uchwały Sejmiku Województwa Łódzkiego z 22.12.2009 r. (Nr [...]) w prawie podziału Województwa Łódzkiego na obwody łowieckie w części obejmującej nieruchomość stanowiącą własność O.

Jednak zdaniem organu okoliczność, iż działka skarżącego została wyłączona z obwodu łowieckiego na podstawie zakwestionowanych przez Trybunał Konstytucyjny przepisów "starej" ustawy prawo łowieckie, nie jest równoznaczne z brakiem możliwości włączenia jej do obwodu łowieckiego w oparciu o znowelizowaną ustawę w przyszłości.

Zdaniem organu działania Sejmiku Województwa Łódzkiego związane z przyjęciem uchwały o podziale województwa łódzkiego na obwody łowieckie oraz zaliczenia obwodów łowieckich do kategorii, w kontekście regulacji przepisów zawartych w ustawie prawo łowieckie, wpisują się w działania i cele statutowe O. " z siedzibą w Ł. (vide § 8 i § 9 statutu skarżącego).

Zdaniem organu ani z treści uwagi ani z treści skargi nie wynika jakie postanowienia projektu uchwały, a potem uchwały skutkują faktycznym pozbawieniem stowarzyszenia prawa do posiadania nieruchomości i korzystania z niej. Twierdzenie skarżącego, iż przyjęta uchwała w jakiś sposób wpływała na swobodę wyrażania w życiu publicznym przekonań religijnych, światopoglądowych i filozoficznych członków stowarzyszenia mija się z prawdą i pozostaje całkowicie oderwane od rzeczywistości.

Ponadto organ zauważył, że analiza brzmienia art. 27 ustawy – Prawo łowieckie nie wskazuje, aby sam fakt wniesienia uwagi do projektu uchwały przez właściciela lub użytkownika wieczystego, był równoznaczny z przyjęciem uwagi zgodnie z jej treścią i automatycznie skutkował dokonaniem zmian w projekcie uchwały z pomięciem art. 27ust. 12 ustawy prawo łowieckie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz.U. z 2019 r., poz. 2167 z późn. zm.) sąd sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem działalności administracji publicznej. Zakres tej kontroli obejmuje również orzekanie, zgodnie z art. 3 § 2 pkt 5 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm.) [dalej: ustawa p.p.s.a.] w sprawach skarg na akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej. Kryterium legalności uchwały rady gminy (odpowiednio sejmiku województwa) stanowi jej zgodność z prawem, czyli z aktami prawa powszechnie obowiązującego.

Przedmiotem kontroli Sądu, na skutek skargi Stowarzyszenia O. z siedzibą w Ł. (dalej: skarżący lub Stowarzyszenie), stała się uchwała Sejmiku Województwa Łódzkiego z 28 września 2021 r. (nr XXXVI/467/21) w sprawie podziału województwa łódzkiego na obwody łowieckie oraz zaliczenia obwodów łowieckich do kategorii, o których mowa w art. 26a ust. 1 ustawy z 13 października 1995 r. - Prawo Łowieckie (tj. Dz.U. z 2022 r., poz. 1173 ze zm.) [dalej: ustawa – Prawo łowieckie], w części dotyczącej działek ewidencyjnych nr [...], [...] i [...], obręb [...] w miejscowości W., gmina P., pozostających własnością skarżącego Stowarzyszenia.

Stosownie do treści art. 90 ust. 1 ustawy z 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa (tj. Dz. U. z 2022 r., poz. 547 ze zm.), każdy, czyj interes prawny lub uprawnienie zostały naruszone przepisem aktu prawa miejscowego, wydanym w sprawie z zakresu administracji publicznej, może zaskarżyć przepis do sądu administracyjnego.

Nie ulega wątpliwości Sądu, że przesłanki konieczne zaskarżenia opisanego wyżej aktu do sądu administracyjnego, o których mowa w podanym przepisie, zostały spełnione w niniejszej sprawie. Niesporny jest bowiem charakter zaskarżonej uchwały jako aktu prawa miejscowego oraz to, że skarżące Stowarzyszenie wykazało naruszenie własnego interesu prawnego, skoro będące jego własnością nieruchomości włączono na podstawie uchwały do obwodu łowieckiego.

Proceduralnie skarga okazała się zatem dopuszczalna. Natomiast, w wyniku merytorycznej kontroli uchwały, Sąd doszedł do przekonania, że przedmiotowa skarga nie jest zasadna, ponieważ uchwała jest zgodna z prawem.

Podstawę wydania zaskarżonej uchwały stanowił art. 27 ustawy - Prawo łowieckie, który reguluje sposób tworzenia obwodów łowieckich na gruntach danego województwa.

Zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy – Prawo łowieckie, podziału na obwody łowieckie oraz zaliczenia obwodów łowieckich do kategorii, o których mowa w art. 26a ust. 1, a także zmiany granic obwodu lub zmiany zaliczenia obwodu do kategorii dokonuje w obrębie województwa sejmik województwa, w drodze uchwały, stanowiącej akt prawa miejscowego. Projekt uchwały, o której mowa w ust. 1, przygotowuje marszałek województwa (art. 27 ust. 2).

W myśl art. 27 ust. 3 ustawy – Prawo łowickie, projekt uchwały, o której mowa w ust. 1, zawiera:

1) numer obwodu łowieckiego;

2) przebieg graficzny na mapie oraz słowny opis granic obwodu łowieckiego;

3) przebieg graficzny na mapie wyłączeń, o których mowa w art. 26;

4) powierzchnię całkowitą obwodu łowieckiego

5) powierzchnię obwodu łowieckiego po uwzględnieniu wyłączeń, o których mowa w art. 26, z podziałem na powiaty i gminy;

6) powierzchnię gruntów leśnych, z podziałem na gminy

7) zaliczenie obwodu łowieckiego do jednej z kategorii, o których mowa w art. 26a ust. 1.

Jak wynika zaś z art. 27 ust. 4 ustawy – Prawo łowickie, marszałek województwa powołuje zespół, który jest jego organem opiniodawczo-doradczym w zakresie przygotowania projektu uchwały, o której mowa w ust. 1. Skład zespołu określa art. 27 ust. 5 i 6 powoływanej ustawy.

Przesłanki zmiany zaliczenia obwodu łowieckiego do jednej z kategorii reguluje z kolei art. 27 ust. 7 wskazanej ustawy.

Stosownie do art. 27 ust. 8 pkt 1 lit. a i lit. b ustawy – Prawo łowickie, marszałek województwa po przygotowaniu projektu uchwały, o której mowa w ust. 1, kolejno występuje o stosowne opinie i uzgodnienia. Po czym, zgodnie z pkt 2, wprowadza zmiany do projektu uchwały wynikające z rozpatrzenia opinii i dokonanych uzgodnień. Następnie, stosownie do art. 27 ust. 8 pkt 3, ogłasza przez umieszczenie na stronie internetowej urzędu marszałkowskiego oraz przez obwieszczenie, a także w sposób zwyczajowo przyjęty w poszczególnych gminach objętych projektem uchwały, za pośrednictwem właściwych wójtów (burmistrzów, prezydentów miast), o sporządzeniu projektu uchwały oraz wyłożeniu jej do publicznego wglądu i umieszczeniu na stronie internetowej urzędu marszałkowskiego, na co najmniej 7 dni przed dniem wyłożenia i umieszczenia projektu uchwały na stronie internetowej urzędu marszałkowskiego, wyznaczając w ogłoszeniu termin na składanie uwag do projektu uchwały, nie krótszy niż 21 dni od dnia wyłożenia i umieszczenia projektu uchwały na stronie internetowej urzędu marszałkowskiego, oraz informując o formie i miejscu składania uwag. Dalej marszałek wykłada projekt uchwały do publicznego wglądu oraz umieszcza go na stronie internetowej urzędu marszałkowskiego na okres co najmniej 21 dni (art. 27 ust. 8 pkt 4), rozpatruje uwagi, o których mowa w pkt 3, w terminie nie dłuższym niż 45 dni od dnia upływu terminu ich składania (pkt 5), wprowadza zmiany do projektu uchwały wynikające z rozpatrzenia uwag, o których mowa w pkt 3, w szczególności przez oznaczenie na mapie przebiegu graficznego wyłączeń wynikających z tych uwag oraz powierzchni obwodu łowieckiego po uwzględnieniu tych wyłączeń (pkt 6).

Zgodnie z art. 27 ust. 8 pkt 8 ustawy, marszałek przedstawia projekt uchwały sejmikowi województwa wraz z zestawieniem nieuwzględnionych uwag lub opinii.

W świetle art. 27 ust. 9, uwagi do projektu uchwały, o której mowa w ust. 1, może wnieść każdy właściciel albo użytkownik wieczysty nieruchomości objętej projektem uchwały. Uwagi te, stosownie do ust. 10, wnosi się w terminie wyznaczonym w ogłoszeniu, o którym mowa w ust. 8 pkt 3. Uwagi wniesione po terminie pozostawia się bez rozpatrzenia. Podejmując uchwałę, o której mowa w ust. 1, sejmik województwa rozstrzyga jednocześnie o sposobie rozpatrzenia uwag do projektu uchwały nieuwzględnionych przez marszałka województwa (art. 27 ust. 16 ustawy – Prawo łowickie). Uchwała, o której mowa w ust. 1, obowiązuje od dnia wejścia w życie w niej określonego, jednak nie wcześniej niż po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia w wojewódzkim dzienniku urzędowym (art. 27 ust. 17). Podlega również publikacji na stronie internetowej sejmiku województwa (art. 27 ust. 18).

Odnosząc powyższe przepisy do niniejszej sprawy, w szczególności dokumentacji przedłożonej przez Sejmik do akt sprawy, stwierdzić należy, że zaskarżona uchwała została podjęta z zachowaniem procedury ujętej w art. 27 ustawy – Prawo łowieckie, a więc zgodnie z zasadami tworzenia obwodów łowieckich. Ponadto, zdaniem Sądu, tak podjęta uchwała, wbrew zarzutom skargi, uwzględnia normy wynikające z art. 21 ust. 1 i art. 64, a także art. 25 ust. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji RP oraz art. 1 Protokołu do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Nie narusza także treści wynikających z orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z 10 lipca 2014 r., P 19/13.

Przede wszystkim wyjaśnić należy, że konstytucyjne gwarancje prawa własności nieruchomości wynikają z art. 64 ust. 1 Konstytucji RP. Przepis ten stanowi, że każdy ma prawo do własności, innych praw majątkowych oraz prawo dziedziczenia. Prawo to nie jest jednak prawem nieograniczonym, stosownie bowiem do treści art. 64 ust. 3 ustawy zasadniczej, własność może być ograniczona tylko w drodze ustawy i tylko w zakresie, w jakim nie narusza ona istoty prawa własności. Powyższe koresponduje z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, który stanowi, że ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. Ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw.

Z kolei, na poziomie ustawowym, ochronę prawa własności zapewnia art. 140 Kodeksu cywilnego, który stanowi, że uprawnienia właścicielskie (posiadanie, korzystanie z rzeczy i rozporządzanie nią) mogą być wykonywane w granicach określonych przez ustawę i zasady współżycia społecznego. Tak więc nie jest to również ochrona absolutna prawa własności. Ustawodawca dopuszcza zatem możliwość ograniczeń w wykonywaniu prawa własności, które jednakże muszą być legalne i wynikać z ustaw.

W ocenie Sądu, z sytuacją legalnego sposobu ograniczenia prawa własności mocą aktu prawa powszechnie obowiązującego (art. 87 ust. 2 Konstytucji RP) mamy właśnie do czynienia na gruncie niniejszej sprawy.

W tym miejscu zauważyć należy, że ustawa - Prawo łowieckie w zakresie regulacji podziału województwa na obwody łowieckie została znowelizowana na skutek uznania przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 10 lipca 2014 r., (sygn. akt P 19/13), że art. 27 ust. 1 ustawy – Prawo łowieckie jest niezgodny z art. 64 ust. 1 w zw. z art. 64 ust. 3 i art. 31 ust. 3 Konstytucji RP.

W uzasadnieniu ww. wyroku, na którego treść powołują się również skarżący, Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że w ustawie brak jest jakichkolwiek prawnych form udziału właścicieli nieruchomości w procesie tworzenia obwodów łowieckich, obejmujących te nieruchomości oraz brak instrumentów prawnych umożliwiających właścicielom wyłączenie ich nieruchomości spod reżimu obwodu łowieckiego lub wyłączenie poszczególnych ograniczeń, jakie przewiduje prawo łowieckie, a ponadto mechanizm tworzenia obwodów łowieckich jest ukształtowany w sposób niespełniający przesłanki sensu stricto proporcjonalności. Trybunał zwrócił także uwagę na niedostatecznie uregulowany obowiązek informacyjny wobec właścicieli.

Jak wynika natomiast z aktualnego brzmienia art. 27 ustawy – Prawo łowieckie ustawodawca, po ww. wyroku, wprowadził szereg nowych rozwiązań i instrumentów prawnych do ustawy - Prawo łowieckie, które, zdaniem Sądu, uwzględniają ww. problematykę podniesioną przez Trybunał Konstytucyjny i zapewniają właścicielom nieruchomości udział w procesie tworzenia uchwały ustanawiającej obwody łowieckie oraz przewidują obowiązek informacyjny i skuteczne środki ochrony dla właścicieli nieruchomości.

W art. 27 ust. 8 ustawy, ustawodawca przewidział miedzy innymi obowiązek obwieszczenia o projekcie uchwały i poinformowania o prawie zgłaszania uwag do projektu (informując o formie i miejscu składania uwag), wyłożenia projektu uchwały do publicznego wglądu oraz umieszczenia go na stronie internetowej urzędu marszałkowskiego, rozpatrzenia uwag do tego projektu i wprowadzenia z tego tytułu zmian do projektu, w szczególności przez oznaczenie na mapie przebiegu graficznego wyłączeń wynikających z tych uwag oraz powierzchni obwodu łowieckiego po uwzględnieniu tych wyłączeń.

Przedmiotowe uwagi do projektu uchwały, może wnieść każdy właściciel albo użytkownik wieczysty nieruchomości objętej projektem uchwały (art. 27 ust. 9 ustawy – Prawo łowieckie).

Z akt sprawy wynika, że z powyższego uprawnienia skarżące Stowarzyszenie skorzystało, wnosząc do organu pismo (uwagę) z 1 marca 2021 r., w którym zwróciło się o takie "wytycznie granic projektowanego obwodu 288, aby omijał on nieruchomość należącą do skarżącego Stowarzyszenia". W tym zakresie strona skarżąca wskazywała, że projektowany przebieg granic obwodów łowieckich spowoduje w przypadku nieruchomości Stowarzyszenia "faktyczne pozbawienie prawa do posiadania nieruchomości i korzystania z niej. Nie będzie bowiem możliwe korzystanie z nieruchomości w sposób zgodny z wolą członków stowarzyszenia oraz celami statutowymi stowarzyszenia".

Bezsprzecznie uwaga wniesiona przez Stowarzyszenie została rozpoznana przez organ i poddana analizie. W szczególności, co wynika z dokumentacji sprawy, dokonano lustracji terenu, co do którego wpłynął wniosek o wyłączenie z obwodu łowieckiego, została wykonana stosowna dokumentacja fotograficzna (zawierająca położenie nieruchomości oraz jej stan). W trakcie lustracji stwierdzono, iż działka strony skarżącej jest lasem, a sama nieruchomość ma kształt trójkąta zbliżonego do trójkąta prostokątnego, przez którego środek przebiega piaszczysta droga, sąsiaduje ona z innymi działkami leśnymi tworząc jeden duży, zwarty kompleks leśny. Wniosek skarżącego Stowarzyszenia był ponadto indywidualnie opiniowany przez zespół opiniodawczo-doradczy działający przy Marszałku Województwa Łódzkiego. Ostatecznie uwaga nie została uwzględniona przez Marszałka Województwa Łódzkiego w projekcie uchwały przekazanej do Sejmiku Województwa Łódzkiego. Nie została również uwzględniona przez Sejmik Województwa Łódzkiego.

Dodatkowo odmowa uwzględnienia uwag złożonych do spornego projektu uchwały co do podziału województwa łódzkiego na obwody łowieckie (1-18) została uzasadniona zbiorczo w załączniku nr 2 do zaskarżonej uchwały Sejmiku Województwa w następujący sposób: "Każdy wniosek był opiniowany indywidualnie przez zespół opiniodawczo – doradczy. W myśl zapisu art. 27 ust. 12 ustawy Prawo łowieckie objęcie obwodem łowieckim nieruchomości zgłoszonych przez wnioskodawców w żaden sposób nie utrudni prowadzenia działalności przez zgłaszających. Wnioskujący prowadzą obecnie działalność rolniczą/rekreacyjną z współistniejącą gospodarką łowiecką, ponieważ wskazane przez wnioskodawców działki nie są wyłączone z obwodów łowieckich. Świadczy to o możliwości pogodzenia prowadzonej działalności z gospodarką łowiecką. Ponadto wnioskodawcy nie wskazali szczególnych właściwości nieruchomości lub prowadzonej na nich działalności, które utrudniłyby prowadzenie gospodarki łowieckiej, jak również okoliczności, które po objęciu jej obwodem łowieckim spowodują konieczność zaprzestania lub istotnego ograniczenia prowadzenia na niej dotychczasowej działalności. W uzasadnieniu ww. wniosków wnoszący uwagi wskazali, że objęcie nieruchomości obwodem łowieckim narusza przysługujące im konstytucyjne prawa, w szczególności: prawo do korzystania z własności, prawo do posiadania własnych przekonań, prawo do wychowywania dzieci zgodnie z własnymi przekonaniami, prawo do ochrony życia".

Z załącznika nr 2 w zw. z § 2 zaskarżonej uchwały wynika zatem jednoznacznie, że Sejmik Województwa nie uwzględnił uwag skarżących, ze względu na to, że nieruchomość skarżących nie spełnia przesłanek wyłączenia z obwodów łowieckich określonych w art. 27 ust. 12 ustawy – Prawo łowieckie.

Odnosząc się natomiast bezpośrednio do sformułowanego przez Stowarzyszenie zarzutu zawartego w skardze, zdaniem Sądu, nie można zgodzić się z twierdzeniem, że zgłaszając uwagi na gruncie art. 27 ust. 12 ustawy – Prawo łowieckie podmiot je zgłaszający nie musi w żaden szczególny sposób takowych uwag uzasadnić. Całkowicie nie do przyjęcia jest przy tym koncepcja zaprezentowana w skardze, jakoby "aby zapewnić nowemu brzmieniu art. 27 ustawy – Prawo łowieckie zgodność z Konstytucją RP oraz z wyrokiem TK, należy przepis ten interpretować w sposób, który przyznaje właścicielom możliwość skutecznego żądania wyłączenia ich nieruchomości z reżimu obwodu łowieckiego bez względu na przyczyny czy też motywy, które stoją za takim żądaniem". W efekcie prowadziłoby to do przyjęcia jako uzasadnionej, a w konsekwencji powodującej konieczność dokonania zmian w podziale na obwody łowieckie, każdej uwagi, bez względu na jej merytoryczną zasadność. Niewątpliwie nie taki był zamysł zarówno Trybunału w powoływanym wyroku jaki ustawodawcy wprowadzającego zmienioną treść przepisu art. 27 ustawy – Prawo łowieckie.

Zwrócić bowiem należy uwagę, że w treści przepisów dotyczących uwag do projektu ustawodawca co prawda wprost nie posługuje się terminem - uwaga wraz z uzasadnieniem, niemniej przepis art 27 ust. 12 ustawy – Prawo łowieckie jednoznacznie wskazuje, pod jakim kątem będą analizowane złożone wnioski oraz komu przysługuje legitymacja do ich wniesienia - art. 27 ust. 9 powoływanej ustawy. W obwieszczeniu Marszałka Województwa Łódzkiego z 1 lutego 2021 r. znalazły się wszystkie informacje wynikające z treści art. 27 ust. 8 pkt. 3, 5 i 8, art. 27 ust. 9 ust. 10 ust. 11 i ust. 12 ustawy - Prawo łowieckie. W szczególności wskazano przesłanki w oparciu, o które będzie dokonywana ocena wniesionych uwag – "Przy rozpatrywaniu uwag dotyczących wyłączenia nieruchomości z obwodu łowieckiego uwzględnia się szczególne właściwości nieruchomości lub prowadzonej na niej działalności, które istotnie utrudnią prowadzenie na niej gospodarki łowieckiej, albo - w przypadku objęcia nieruchomości obwodem łowieckim spowodują konieczność zaprzestania lub istotnego ograniczenia prowadzenia na niej dotychczasowej działalności".

Zatem organ w sposób bardzo czytelny, tak aby był on zrozumiały dla przeciętnego odbiorcy wskazał na istotne dla ewentualnego wyłączenia nieruchomości z obwodu łowickiego czynniki, na które należy zwrócić uwagę w zgłaszanych uwagach. W tym kontekście nie sposób przyjąć, że nad wyraz ogólne i nie poparte żadnymi argumentami merytorycznymi stwierdzenie Stowarzyszenia zawarte w zgłoszonych uwagach, że "Postanowienia niniejszego projektu skutkują faktycznym pozbawieniem prawa do posiadania nieruchomości i korzystania z niej. Nie będzie bowiem możliwe korzystanie z nieruchomości w sposób zgodny z wolą członków stowarzyszenia oraz celami statutowymi stowarzyszenia" można byłoby uznać za wystarczająco uzasadnione co do podstaw wyłączenia spornej działki z obwodu łowieckiego.

Raz jeszcze zatem należy podkreślić, że z treści art. 27 ust. 12 ustawy – Prawo łowieckie wprost wynika, że przy rozpatrywaniu uwag dotyczących wyłączenia nieruchomości z obwodu łowieckiego uwzględnia się szczególne właściwości nieruchomości lub prowadzonej na niej działalności, które istotnie utrudnią prowadzenie na niej gospodarki łowieckiej, albo - w przypadku objęcia nieruchomości obwodem łowieckim - spowodują konieczność zaprzestania lub istotnego ograniczenia prowadzenia na niej dotychczasowej działalności. W stanie faktycznym zaistniałym w niniejszej sprawie nie zachodzą żadne ze wskazanych wyżej przesłanek. Ogólnikowe odwołanie się do "pozbawienia prawa własności", czy "niemożności korzystania z nieruchomości zgodnie z celami statutowymi Stowarzyszenia" nie może być uznane za wystarczające. Nie jest bowiem rolą organu analizowanie treści statutów poszczególnych podmiotów zgłaszających zarzuty, wyciąganie z nich wniosków, czy w danym przypadku faktycznie może dojść do ograniczenia prawa własności i zakresu działalności podmiotu na nieruchomości w związku z objęciem jej obwodem łowieckim. To rolą i w interesie podmiotu zgłaszającego uwagi jest takie ich sformułowanie, aby wynikało z nich, że w konkretnych okolicznościach faktycznych w aspekcie wskazanych faktów, zdarzeń okoliczności dojdzie do ograniczenia prawa własności, czy też dojdzie do uniemożliwienia korzystanie z tego prawa. Zarzuty podnoszone przez skarżące Stowarzyszenie nie wskazują też na to, aby na ich nieruchomości prowadzenie gospodarki łowieckiej było istotnie utrudnione. Trafnie w tym zakresie podkreśla organ, że w tym przypadku mamy do czynienia z działką o charakterze leśnym, bez jakichkolwiek zabudowań, infrastruktury związanej z prowadzeniem działalności opisywanej w statucie Stowarzyszenia. Jeżeli natomiast takowa działalność jest prowadzona, bądź podmiot zamierza takową prowadzić winien to w sposób jednoznaczny wykazać w ramach zgłaszanych uwag. Powyższego Stowarzyszenie nie uczyniło powołując się jednie na bardzo ogóle, nieweryfikowalne stwierdzenia o pozbawieniu możliwości prowadzenia działań statutowych na tym terenie.

Reasumują, w ocenie Sądu, zastrzeżenia skarżących zostały prawidłowo rozpatrzone, a podstawa ich nieuwzględnienia w projekcie uchwały znajduje uzasadnienie w obowiązujących przepisach ustawy – Prawo łowieckie.

Z powyższych względów nie sposób zgodzić się ze skarżącymi, że zaskarżona uchwała, pomimo złożenia przedmiotowych uwag bezprawnie włączyła ich nieruchomości do obwodu łowieckiego. Zdaniem Sądu, w świetle przedstawionych okoliczności, aktualne unormowanie art. 27 ust. 1 ustawy – Prawo łowieckie, upoważniało Sejmik Województwa do podjęcia uchwały w przyjętym kształcie, obejmującym obwodem łowieckim grunty skarżącego Stowarzyszenia. Wprawdzie co do istoty obowiązujący przepis nadal powoduje pewne ograniczenia w zakresie korzystania z prawa własności nieruchomości, które poddano reżimom obwodów łowieckich, to jednakże, jak już wskazano wyżej, nie jest to działanie pozbawione legalnej podstawy prawnej, a skarżący nie są pozbawieni środków ochrony i rekompensaty za ewentualne szkody.

Zważywszy na obawy skarżącego Stowarzyszenia należy dodatkowo podkreślić, że jako właściciele posiadają nowy instrument prawny, pozwalający im na skuteczne ustanowienie zakazu wykonywania polowania na ich nieruchomościach przez koło łowieckie, w postaci prawa do złożenia oświadczenia o zakazie wykonywania polowania na tej nieruchomości (art. 27b ustawy – Prawo łowieckie). Nowa regulacja ustawy – Prawo łowieckie powoduje zatem, że objęcie nieruchomości obwodem łowieckim nie narusza w sposób niedopuszczalny gwarantowanego konstytucyjnie prawa własności skarżących, a zarazem wychodzi naprzeciw wynikającemu z art. 53 ust. 1 Konstytucji RP, prawu zapewnienia każdemu wolności sumienia, w czym mieści się prawo do zapatrywań światopoglądowych i humanitarnych.

W tym kontekście za niezasadne uznać należy zarzuty Stowarzyszenia odwołujące się do kwestii przekonań religijnych, światopoglądowych i filozoficznych członków Stowarzyszenia. Raz jeszcze bowiem wskazać należy, iż Stowarzyszenie może skorzystać z uprawnień do złożenia oświadczenia o zakazie wykonywania polowań, co znacznie ograniczy skalę interwencji w ich prawo własności oraz będzie służyło realizacji prawa do ochrony życia. I dalej wskazać należy, że skarżący mają także inne instrumenty, które służą zapobieżeniu ingerencji w prawo własności. Takowe zostały przewidziane chociażby w art. 12 i 13 ustawy – Prawo łowieckie. Z art. 12 ustawy – Prawo łowieckie wynika, że dzierżawcy i zarządcy obwodów łowieckich mogą, po uzyskaniu zgody właściciela, posiadacza lub zarządcy gruntu, wyznaczać i oznakowywać zakazem wstępu obszary stanowiące ostoje zwierzyny oraz wznosić urządzenia związane z prowadzeniem gospodarki łowieckiej. Zatem bez zgody skarżących takie czynności nie mogą być dokonywane. Również dokarmianie zwierząt wymaga uzgodnienia miejsca wykładania karmy z właścicielem, posiadaczem lub zarządcą gruntu (art. 13 ustawy – Prawo łowieckie).

Odnosząc się natomiast do drugiego z zarzutów skargi, tj. zarzutu naruszenia prawa materialnego, tj. art. 27 ust. 12 ustawy - Prawo łowieckie w zw. z art. 21 ust. 1, art. 64 ust. 1-3, art. 25 ust. 2 oraz art. 31 ust. 3 Konstytucji RP a także art. 1 protokołu do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, jak również wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 10 lipca 2014 r., P 19/13 wskazać należy, iż argumentacja skargi w tym zakresie jest całkowicie nietrafiona w związku ze wskazywaną zmianą przepisów prawa, tj. nowelizacją ustawy – Prawo łowieckie, która dostosowała te przepisy do norm konstytucyjnych i międzynarodowych, realizując zarazem wyrok Trybunału Konstytucyjnego. Podnoszona bowiem przez skarżące Stowarzyszenie okoliczność, iż działka skarżącego podmiotu została uprzednio wyłączona z obwodu łowieckiego na podstawie zakwestionowanych przez Trybunał Konstytucyjny przepisów "starej" ustawy - Prawo łowieckie nie może być postrzegana obecnie i uznana za równoznaczną z brakiem możliwości włączenia jej do obwodu łowieckiego w oparciu o znowelizowaną ustawę w przyszłości. Ustawa z 22 marca 2018 r. o zmianie ustawy - Prawo łowieckie oraz niektórych innych ustaw wprowadziła zmiany w ustawie - Prawo łowieckie na wzór regulacji zawartej w art. 36 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, na co szczególnie wskazywał właśnie Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 10 lipca 2014 r., P 19/13, jak również zapewniła udział w pracach związanych z przygotowaniem projektu uchwały - zgłaszanie uwag przez właścicieli i użytkowników wieczystych. W znowelizowanej ustawie zostały również wskazane przesłanki, pod których kątem będą rozpoznawane uwagi (por. art. 27 ust. 12 ustawy - Prawo łowieckie).

W tym też kontekście trudno mówić, iż organ dopuścił się błędnej wykładni w stosowaniu przepisów prawa. Raz jeszcze zatem należy podkreślić, że dokonując lustracji terenu pracownicy Urzędu Marszałkowskiego Województwa Łódzkiego, stwierdzili, iż nieruchomość stanowi las (załączona dokumentacja zdjęciowa pozwala stwierdzić, iż jest to las samosiejka, w którego rozwój nie dokonywano żadnej ingerencji), właściwości nieruchomości wobec braku prowadzenia jakiejkolwiek działalności nie utrudnią działalności łowieckiej, albo nie spowodują konieczności zaprzestania lub istotnego ograniczenia prowadzonej na niej dotychczasowej działalności - gdyż fizycznie takowej działalności nie stwierdzono, zaś w treści uwagi jej nie wskazano. Zatem, jak słusznie stwierdził organ, informacja zawarta w uchwale "Uwagi rozpatrzono negatywnie. Brak wykazania uzasadnienia zgodnego z art. 27 ust. 12 ustawy prawo łowieckie" jest zgodna ze stanem faktycznym i prawnym.

Wyjaśnić przy tym należy również, że przekonanie skarżących o niedoskonałości nowych mechanizmów prawnych, wprowadzonych do omawianej ustawy, uregulowanych w art. 27 ust. 9, art. 27 ust. 12 w zakresie warunków wyłączenia danej nieruchomości z obwodu łowieckiego, nie może stanowić skutecznej podstawy do kwestionowania ważności przedmiotowej uchwały.

Z wyżej podanych powodów Sąd nie mógł uwzględnić zgłoszonych w powyższym zakresie zarzutów.

Podsumowując, w cenie Sądu, zarówno zastrzeżenia zgłoszone przez stronę skarżącą na etapie procedowania, czyli przed podjęciem zaskarżanej uchwały, jak i zarzuty skargi, nie potwierdzają, że zaskarżona uchwała została podjęta z rażącym naruszeniem prawa.

Z powyższych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę oddalił.

dc