Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Czerwiński (spr.) Sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak Sędzia del. WSA Piotr Broda po rozpoznaniu w dniu 4 lipca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku R. D. i E. D. o wykładnię wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 lutego 2022 r., sygn. akt II OSK 1450/21 w sprawie ze skargi kasacyjnej R. D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 4 marca 2021 r., sygn. akt II SA/Op 378/20 w sprawie ze skargi R. D. na postanowienie Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Opolu z dnia 20 listopada 2020 r. , nr 314/2020 w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie rozbudowy budynku postanawia: odmówić dokonania wykładni wyroku.

Wyrokiem z dnia 3 lutego 2022 r., sygn. akt II OSK 1450/21 Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi kasacyjnej R. D. (dalej jako skarżący) od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 4 marca 2021 r., sygn. akt II SA/Op 378/20 w sprawie ze skargi R. D. na postanowienie Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Opolu z dnia 20 listopada 2020 r. , nr 314/2020 w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie rozbudowy budynku, w pkt 1 uchylił zaskarżony wyrok i oddalił skargę zaś w pkt 2 orzekł o zwrocie kosztów postępowania sądowego.

W piśmie z dnia 26 maja 2022 r. skarżący oraz uczestnik postępowania E. D. wnieśli o wyjaśnienie dlaczego, mimo że na bazie grzywny ściągniętej przez GINB z konta Wspólnoty - ich wniosek o przyspieszenie wyznaczenia terminu rozprawy z 20 września 2021 r. został przez Przewodniczącą Wydziału II Izby Ogólnoadministracyjnej NSA uznany za zasadny i uwzględniony, to w uzasadnieniu wyroku, powyższy fakt, jak i inne zgłaszane przez nich kwestie całkowicie pominięto.

Wnioskodawcy domagają się wyjaśnienia na jakiej podstawie zakwestionowano termin otrzymania przez nich urzędowych dokumentów z momentu sprzedaży mieszkań w ich budynku (1970 r.), od kiedy i na bazie jakich przepisów anachroniczne zdjęcia są istotniejsze od urzędowych dokumentów i formalnych zapisów, oraz czy nie ma znaczenia, że są one w kontrze do wydanej przez PINB decyzji nr 45.

Ich zdaniem, NSA swym wyrokiem zdecydował, że przedmiotowe pomieszczenie z ich sprawy, jak jest nielegalne i takim ma pozostać.

Powyższa argumentacja została uzupełniona w piśmie z 23 czerwca 2022 r. Wskazano tam, że skarżący z żoną zamieszkują w mieszkaniu przy ul. [...] [...] w O. od czasu jego zakupu w 2003 r. Nie wiedzieli co działo się w budynku wcześniej, co jednak nie przeszkodziło PINB przypisywać im zdolności przenikania w czasie.

Skarżący twierdzą, że zarzucanie im, iż już w 2018 r. wiedzieli jaki był status pomieszczenia pod ich balkonem nie zasługuje na komentarz. Ich zdaniem, nie wiadomo jak z zapytania o formę pomieszczenia (czy uznawane jest za mieszkalne) i zgłoszenia jego braku w formalnych zapisach wysnuć wniosek, że wiedzieli oni w jakim stanie i czy w ogóle było ono przed 50 laty. Wyjaśnienia tej kwestii do dziś nie otrzymali i są zdumieni, że NSA w uzasadnieniu użył tej abstrakcji jako argument.

Skarżący stwierdzili, że nie wiedzą na jakiej podstawie NSA zakwestionował ich pisemne potwierdzenie uzyskania przez nich źródłowych dokumentów z momentu sprzedaży mieszkań w budynku sprzed pół wieku. Przy piśmie przesyłali maila zawierającego te dokumenty przesłane przez byłego właściciela ich mieszkania, któremu z trudem udało się je odnaleźć.

Skarżący wskazują, że tymczasem PINB, a w ślad za nim NSA nadal uważa, że przedmiotowe pomieszczenie w formie mieszkalnej było od "zawsze" czego dowodzić mają anachroniczne zdjęcia. Skarżący podnoszą, że jeżeli założyć, że tak, to nie wiadomo dlaczego przedmiotowe pomieszczenie nie jest ujęte w dokumentacji budynku ani w zapisach Urzędu Miasta ani też w akcie notarialnym, oraz dlaczego ich garaż wpisany jest w akcie notarialnym, a owo pomieszczenie znajdujące się na nim - nie.

Skarżący podkreślają, że mimo licznych monitów nigdy nie otrzymali odpowiedzi na powyższe pytania. Nie otrzymali też odpowiedzi na kluczowe pytania: czy samowole i jej skutki powinien usunąć sprawca czy pozostali, notabene ukarani grzywną, mieszkańcy?, czy sformalizowanie nielegalnego pomieszczenia jest obowiązkiem czy wolą jego właściciela?, czy nakaz nawet, gdy narusza bezpieczeństwo i logikę należy wykonać w pełnym zakresie a jeśli tak, to na kogo spada odpowiedzialność za jego skutki ?

Skarżący stwierdzili, że liczą, iż wreszcie opadnie proceduralna zasłona i ich sprawa zostanie wreszcie merytorycznie rozpatrzona.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Wniosek o wykładnię uzasadnienia wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 lutego 2022 r., sygn. akt II OSK 1450/21 nie zasługuje na uwzględnienie.

W myśl art. 158 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej jako P.p.s.a.) Sąd, który wydał wyrok, rozstrzyga postanowieniem wątpliwości co do jego treści. Zgodnie z ugruntowanym poglądem zarówno orzecznictwa jak i doktryny, konieczność dokonania wykładni konkretnego rozstrzygnięcia zachodzi wówczas, gdy jego treść jest sformułowana w sposób niejasny, a więc taki, który może budzić wątpliwości co do samego rozstrzygnięcia, zakresu powagi rzeczy osądzonej, a także sposobu jego wykonania.

W piśmiennictwie wyrażono pogląd, według którego "Z samej istoty wykładni wyroku wynika, że może ona dotyczyć jedynie tego, co zostało w nim zawarte" (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. 5, LexisNexis, Warszawa 2012, s. 419). Wykładnia orzeczenia nie może zmierzać do zmian merytorycznych polegających na reinterpretacji uzasadnienia czy jego poszerzenia o inne elementy istotne zdaniem wnioskodawcy (zob. postanowienie NSA z 12 lutego 2014 r., sygn. I OSK 502/13).

Wykładnia orzeczenia powinna zatem zmierzać do usunięcia wątpliwości dotyczących treści rozstrzygnięcia, ale także skutków jakie orzeczenie to ma wywołać. Wykładnia orzeczenia nie może jednak prowadzić do nowego rozstrzygnięcia. Wniosek o wykładnię nie może ponadto zmierzać do wyjaśnienia zawartych w uzasadnieniu orzeczenia wyrażeń prawniczych i znaczenia słów, ani też do polemiki ze stanowiskiem sądu orzekającego w sprawie i wskazaniami co do dalszego postępowania.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, że wątpliwości co do uzasadnienia orzeczenia mogą być wyjaśnione w trybie art. 158 P.p.s.a. jedynie wówczas, gdy jest to niezbędne do dokonania prawidłowej interpretacji sentencji orzeczenia. Uwzględnienie wniosku może nastąpić jedynie gdy istnieje rzeczywista wątpliwość co do istoty rozstrzygnięcia zawartego w sentencji, a nie udzielania odpowiedzi na kreowane przez stronę pytania (tak postanowienie NSA z 16 stycznia 2008 r., sygn. akt I OZ 1011/07).

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi potrzeba dokonania wykładni wyroku z dnia 3 lutego 2022 r., sygn. akt II OSK 1450/21. Zarówno bowiem sentencja kwestionowanego wyroku, jak i jego uzasadnienie są sformułowane w sposób jasny i niebudzący wątpliwości. Uzasadnienie wniosku o dokonanie wykładni uzasadnienia wyroku sprowadza się zaś w istocie do udzielenia stronie wnioskującej odpowiedzi na postawione przez nią pytania, co nie mieści się w pojęciu wykładni wyroku i jest niedopuszczalne.

Powodem uchylenia zaskarżonego wyroku i oddalenia skargi przez NSA w wydanym wyroku było podzielenie zarzutu skargi kasacyjnej, iż Sąd I instancji kontrolując legalność postanowienia Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Opolu z dnia 20 listopada 2020 r., nr 314/2020 w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie rozbudowy budynku nie zwrócił uwagi, że występujący o wznowienie sprawy wnioskiem z 10 września 2020 r. pomimo wezwania organu do wskazania terminu, w którym dowiedzieli się o dokumentach mających stanowić przesłankę wznowienia nie wykazali, że miało to miejsce 4 września 2020 r. Wnioskodawcy jak wskazuje Sąd w żaden sposób nie uzasadnili tej informacji, nie wskazali z jakich powodów dokumenty z lat 1969 - 1970 trafiły do ich rąk "dokładnie" we wskazanym dniu. Sąd zwrócił uwagę na lakoniczność udzielonej odpowiedzi w tym zakresie. Jako przykład NSA wskazał, że wnioskujący o wznowienie mogli wskazać pozyskanie nowych dowodów w związku z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 9 lipca 2020 r., sygn. akt II SA/Op 57/20, którym oddalono ich skargę na decyzję nr 114/18 z 15 czerwca 2018 r. nakładającą na Wspólnotę Mieszkaniową przedmiotowego budynku obowiązek wykonania określonych robót naprawczych na balkonie nad werandą. W tym miejscu zauważyć należy, że NSA nieprecyzyjnie przywołał przedmiot zaskarżenia ww. wyroku WSA w Opolu, którym w istocie była decyzja Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Opolu z dnia 30 grudnia 2019 r., nr 434/2019 w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie stanu technicznego balkonu.

Nie miało to jednak znaczenia bowiem NSA miał tu jedynie na uwadze przykładowe wskazanie stronie jak powinna wykazać zasadność swojego twierdzenia, że o nowych dokumentach dowiedziała się dokładnie 4 września 2020 r. Miało to znaczenie dla obliczenia terminu do wniesienia wniosku o wznowienie tj. zachowania 1 miesiąca od dowiedzenia się o przesłance wznowienia tj. rzeczonych dokumentach. Brak uwiarygodnienia, że wnioskujący o wznowienie rzeczywiście dowiedzieli się o nowych dowodach 4 września 2020 r. spowodował, że Sąd poszukiwał okoliczności w jakich wnioskujący prawdopodobnie dowiedzieli się o rzeczonych dowodach.

NSA wskazał, że już organ I instancji prowadzący postępowanie o wznowienie mógł stwierdzić, że stanowisko wnioskodawców o współczesnym i samowolnym wykonaniu werandy pod ich balkonem nie jest nową okolicznością istotną dla rozpatrzenia wniosku o wznowienie bowiem już w piśmie z 29 kwietnia 2019 r. skierowanym do organu we wcześniejszym postępowaniu nadzorczym wskazywali oni, że kwestia niezalegalizowania pomieszczenia pod balkonem, określanego niekiedy jako weranda, została przez nich podniesiona już po 10 grudnia 2018 r. NSA stwierdził, że informację tę podano w skardze do WSA w Opolu z 24 stycznia 2020 r. NSA mając powyższe na uwadze doszedł do wniosku, że data 4 września 2020 r. wskazana przez wnioskujących o wznowienie jako data podjęcia wiedzy o braku werandy aż do 1970 r. a przez to o samowoli budowlanej właścicielki lokalu nr 1 była sprzeczna z materiałem dowodowym zgromadzonym przez PINB w trakcie prowadzonych przez ten organ postępowań.

NSA ocenił zatem, że twierdzenie wnioskodawców o zachowaniu terminu do złożenia wniosku o wznowienie z art. 148 § 1 K.p.a. było bezzasadne.

Dalej NSA przyjął, że nową okolicznością nie było ujawnienie tezy o powstaniu werandy po 1970 r. a także na miano nowych dowodów nie zasługiwały dokumenty tę tezę potwierdzające. NSA stwierdził, że teza o samowoli budowlanej była znana organowi juz niemal 2 lata wcześniej. NSA ocenił, że dokumenty te nie potwierdzają tezy o samowoli bowiem są sprzeczne z materiałem fotograficznym zgromadzonym w aktach rozpoznawanej sprawy i spraw z nią powiązanych.

Wobec powyższego NSA dowiódł, że odmowa wznowienia postępowania była uzasadniona albowiem wniosek o wznowienie z 10 września 2020 r. nie został wniesiony w terminie licząc od dnia, kiedy wnioskodawcy pierwszy raz podnieśli okoliczność, że weranda jest samowola budowlaną, co miało miejsce już po 10 grudnia 2018 r. o czym świadczy ich pismo z 29 kwietnia 2019 r. skierowane do organu nadzoru budowlanego I instancji.

Mając powyższe na uwadze nie sposób twierdzić, że NSA nie wyjaśnił jednoznacznie i w sposób zrozumiały podstaw oddalenia skargi skarżącego na decyzję o odmowie wznowienia postępowania. Postawą było niedotrzymanie terminu do wniesienia wniosku o wznowienie określonego w art. 148 § 1 K.p.a. NSA wyłożył w sposób zrozumiały dlaczego twierdzenie wnioskujących o zachowaniu tegoż terminu nie zasługiwało na uwzględnienie i dlaczego twierdzenie o samowoli budowlanej dotyczące werandy nie stanowiło nowego dowodu w sprawie.

W ocenie NSA, rozpoznającego wniosek o wykładnię przedmiotowego wyroku domaganie się uzupełnienia treści uzasadnienia tegoż wyroku o wypowiedzi NSA w zakresie "innych kwestii" podnoszonych w sprawie przez skarżącego, poniekąd nie sprecyzowanych we wniosku o wykładnię, zmierzało by do niedopuszczalnych w tym trybie zmian merytorycznych polegających na reinterpretacji uzasadnienia czy jego poszerzenia o inne elementy istotne zdaniem wnioskodawcy. Wnioskodawcy po zapoznaniu się z uzasadnieniem wyroku domagają się udzielenia przez NSA w ramach wykładni tego wyroku odpowiedzi na nurtujące ich pytania, które wskazują wprost w wniosku z 26 maja 2022 r. a następnie uzupełniają go o kolejne pytania zawarte w piśmie z 23 czerwca 2022 r.

Ponownie należy podkreślić, że wykładnia nie służy uzupełnieniu uzasadnienia wyroku o dodatkowe, zdaniem wnioskujących, ważne dla nich kwestie i budzące ich wątpliwości zagadnienia prawne, czy też wątpliwości związane z prawidłowością okonanej przez Sąd, zazwyczaj odmiennej, oceny materiału dowodowego.

Uwzględnienie wniosku o wykładnię jest możliwe gdy istnieje rzeczywista wątpliwość co do istoty rozstrzygnięcia zawartego w sentencji, a nie z powodu tego, że wnioskujący mają potrzebę uzyskania odpowiedzi na nurtujące ich pytania. Analizując treść wniosku o wykładnię oraz uzupełniającego go pisma stwierdzić należy, że wnioskujący pomimo prawidłowego przedstawienia w uzasadnieniu wyroku podstaw prawnych i faktycznych wydanego rozstrzygnięcia nie znaleźli wyjaśnienia kwestii, które ich zdaniem powinny zostać wyjaśnione aby ich poczucie sprawiedliwości i rozpatrzenia sprawy w jej całokształcie zostało zaspokojone. Temu jednak nie służy instytucja procesowa wykładni wyroku.

Udzielenie w ramach wykładni wyroku odpowiedzi na zadane przez wnioskujących pytania niechybnie prowadziłoby do niedopuszczalnego uzupełnienia wyroku o kolejne zagadnienia, które choć istotne dla wnioskujących są bez znaczenia dla prawidłowości wydanego wyroku.

Warto zauważyć, że kwestie podnoszone w zadanych pytaniach nie mają żadnego znaczenia dla dokonanej przez Sąd oceny, że brak było podstaw do kwestionowania zaskarżonego postanowienia o odmowie wznowienia postępowania bowiem w istocie nie dochowano terminu do wniesienia tego środka nadzwyczajnego a nadto weryfikacja przesłanki wznowienia wskazanej we wniosku (art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a.) doprowadziła NSA do stwierdzenia, że nie miała ona charakteru istotnej dla sprawy nowości, której organ nie znał wydając decyzję ani nie stanowiła nowego dowodu w sprawie.

Po lekturze uzasadnienia wyroku NSA skład rozpoznający przedmiotowy wniosek o wykładnię stwierdza, że nie istniała rzeczywista wątpliwość co do istoty rozstrzygnięcia zawartego w sentencji a tym samym wykluczone jest uwzględnienie tegoż wniosku.

Uwzględnienie wniosku nie było możliwe w oparciu o art. 158 P.p.s.a. bowiem udzielenie odpowiedzi na sformułowane w tym wniosku i jego uzupełnieniu pytania doprowadziłoby to do uzupełnienia uzasadnienia o nowe ustalenia, które mogłyby mieć wpływ na wydane rozstrzygnięcie. W ramach wykładni wyroku nie można doprowadzić do umieszczenia w motywach rozstrzygnięcia nowych elementów, w tym przypadku wskazania dlaczego NSA tak a nie inaczej w kontekście podstaw wznowienia ocenił dokumenty z lat 70-tych.

Na podstawie treści uzasadnienia możliwe jest ustalenie jakie powody stanowiły o uchyleniu zaskarżonego wyroku i oddaleniu skargi na decyzję o odmowie wznowienia postępowania. W żadnym wypadku za pomocą wykładni wyroku nie można doprowadzić do zawarcia w nim stwierdzeń lub ocen odmiennych niż te które zostały tam zawarte. W istocie do tego właśnie zmierzałoby udzielenie odpowiedzi na wskazane przez wnioskujących zagadnienia.

Zdaniem NSA, uzasadnienie wyroku nie nasuwa żadnych wątpliwości w zakresie podstaw rozstrzygnięcia zawartego w sentencji wyroku. Uzasadnienie wyroku jest logiczne i spójne. Wyraźnie wskazano motywy i podstawy rozstrzygnięcia.

Ze wskazanych wyżej przyczyn, wobec braku podstaw do dokonania wykładni wyroku, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 158 P.p.s.a. w zw. z art. 193 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.