Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Gabriela Jyż Sędzia NSA Dorota Dąbek Sędzia del. WSA Jacek Czaja (spr.) protokolant Konrad Piasecki po rozpoznaniu w dniu 1 marca 2022 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej P. P.-U. "I." Sp. z o.o. w C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 lipca 2018 r. sygn. akt VI SA/Wa 2142/17 w sprawie ze skargi M. T. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 18 lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie unieważnienia prawa ochronnego na znak towarowy oddala skargą kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 6 lipca 2018 r., sygn. akt VI SA/Wa 2142/17, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2022 r., poz. 329; dalej: p.p.s.a.), po rozpoznaniu sprawy ze skargi M. T. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej (dalej: organ; Urząd Patentowy) z 18 lipca 2017 r., nr Sp.193.2016, w przedmiocie unieważnienia prawa ochronnego na wzór użytkowy, uchylił zaskarżoną decyzję oraz zasądził od organu na rzecz M. T. 2200 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Sąd pierwszej instancji za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia.

W piśmie z 7 czerwca 2016 r. Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Usługowe I. spółka z o.o. z siedzibą w C. (dalej: spółka; I.) wniosło o unieważnienie prawa ochronnego na wzór użytkowy pn.: "Zespół profili okiennych lub drzwiowych z tworzywa sztucznego" (nr Ru.67236), udzielonego na rzecz M. T.. Sporny wzór użytkowy został zgłoszony do ochrony 21 marca 2012 r.

Za podstawą żądania wskazano art. 25 w zw. z art. 94 i w zw. z art. 100 ustawy z 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej (tekst jedn.: Dz.U. z 2021 r. poz. 324; dalej jako: p.w.p.). Zdaniem wnioskodawcy sporny wzór nie był nowy w dacie zgłoszenia do ochrony - w świetle publikacji katalogu serbskiej firmy PEŚTAN, PROFILI PCV S-509 PROIZVODNI PROGRAM 2009, gdzie na stronie 9 ujawniono rozwiązanie tożsame z rozwiązaniem według spornego wzoru użytkowego. Interes prawny w sprawie wnioskodawca wywodził z okoliczności, że strony są konkurentami w zakresie wprowadzania do obrotu profili okiennych i drzwiowych z tworzywa sztucznego, przy czym wnioskodawca jest zainteresowany produkcją profili okiennych i drzwiowych z tworzywa sztucznego o cechach według spornego wzoru. Na tę okoliczność wnioskodawca przedłożył: umowę licencyjną oraz umowę o współpracy z A. (na okoliczność podjęcia działań zmierzających do produkcji profili według spornego wzoru); listę projektów realizowanych przez wnioskodawcę - w tym dotyczących profili okiennych i drzwiowych z tworzywa sztucznego; opis linii produkcyjnej wnioskodawcy (obecnie wykorzystywanej do produkcji desek tarasowych z tworzywa sztucznego), która zgodnie z jego zapewnieniem umożliwia produkcję profili okiennych i drzwiowych z tworzywa sztucznego.

Dla wykazania braku nowości spornego rozwiązania wnioskodawca przedłożył: wydruk plansz z prezentacji M. S. przeprowadzonej w sierpniu 2011 r.; katalog serbskiej firmy PEŚTAN, PROFILI PCV S-509 PROIZVODNI PROGRAM 2009 wraz z tłumaczeniem; niedatowane zdjęcie profilu wykonanego przez serbską firmę PEŚTAN. Kolegium Orzekające Urzędu Patentowego dopuściło dowód z zeznań świadków wnioskodawcy R. S. i M. S. na okoliczność podania do publicznej wiadomości treści katalogu serbskiej firmy PEŚTAN, PROFILI PCV S-509 PROIZVODNI PROGRAM 2009.

Urząd Patentowy decyzją z 18 lipca 2017 r., na podstawie art. 25 w zw. z art. 94 i w zw. z art. 100 oraz art. 89 ust. 1 w zw. z art. 100 p.w.p. oraz art. 98 Kodeksu postępowania cywilnego w związku z art. 256 ust 2 p.w.p., unieważnił prawo ochronne na wzór użytkowy pt.: "Zespół profili okiennych lub drzwiowych z tworzywa sztucznego" nr Ru.67236.

Organ stwierdził, że interes prawny wnioskodawcy wynikał z przepisów o swobodzie prowadzenia działalności gospodarczej (art. 20 Konstytucji i art. 5 ustawy z 19 listopada 1999 r. - Prawo o działalności gospodarczej; Dz.U. Nr 101, poz. 1178 ze zm.). Organ wyjaśnił, że w stanie faktycznym sprawy istnieje interes prawny wnioskodawcy, który jest zainteresowany wykorzystywaniem w obrocie spornego wzoru użytkowego. Urząd Patentowy uznał, że pomiędzy stronami występuje faktyczny stosunek konkurencji, a spór między stronami jest realny, o czym świadczą załączone materiały obejmujące umowę licencyjną oraz umowę o współpracy z A. (dowody na okoliczność podjęcia działań zmierzających do produkcji profili według spornego wzoru), listę projektów realizowanych przez wnioskodawcę, w tym dotyczących profili okiennych i drzwiowych z tworzywa sztucznego, oraz opis linii produkcyjnej wnioskodawcy, obecnie wykorzystywanej do produkcji desek tarasowych z tworzywa sztucznego, która zgodnie z zapewnieniem wnioskodawcy umożliwia produkcję profili okiennych i drzwiowych z tworzywa sztucznego. Organ stwierdził, że wnioskodawca może domagać się unieważnienia prawa ochronnego na sporny wzór, skoro prawo to może ingerować w sferę jego uprawnień i utrudniać prowadzenie działalności gospodarczej z wykorzystaniem tego wzoru.

Organ odniósł się także do zarzutów uprawnionego, w tym do tego, że z przedstawionych przez wnioskodawcę dokumentów nie wynika by wnioskodawca planował rozpoczęcie produkcji okien próżniowych. Uprawniony podniósł, że umowa licencyjna z 15 marca 2016 r. zawarta przez wnioskodawcę z A. A. T. G. została sporządzona wyłącznie na użytek obecnego postępowania, gdyż wnioskodawca nie potrzebuje zgody licencjodawcy na korzystanie na terenie Polski z technologii objętej licencjonowanymi prawami, a ponadto nie powołuje tych praw jako mających niweczyć nowość spornego wzoru. Zdaniem organu, umowa licencyjna jest umową ważną i wypływa z niej zamiar współpracy wnioskodawcy i A. A. T. G. w zakresie produkcji i sprzedaży na terytorium Polski i Europy okien próżniowych o cechach spornego wzoru użytkowego, przy czym posiadanie linii produkcyjnej, która po odpowiednim przystosowaniu może zostać wykorzystana do wytwarzania okien próżniowych o cechach spornego wzoru użytkowego świadczy o realnym i aktualnym interesie prawnym wnioskodawcy w domaganiu się unieważnienia spornego prawa ochronnego na sporny wzór użytkowy.

Organ uznał, że sporny wzór nie jest nowy w świetle publikacji katalogu serbskiej firmy PEŚTAN, PROFILI PCV S-509 PR0IZV0DNI PROGRAM 2009, na którego stronie 9 ujawniono rozwiązanie tożsame z rozwiązaniem według spornego wzoru użytkowego. Kolegium Orzekające uznało, że w świetle zeznania świadka M. S. bezsporna jest okoliczność podania do publicznej wiadomości w roku 2009 treści katalogu serbskiej firmy PEŚTAN, PROFILI PCV S-509 PROIZVODNI PROGRAM 2009, gdyż świadek sam pobrał w 2009 roku ogólnodostępny plik tego katalogu z oficjalnej strony internetowej firmy PEŚTAN i zidentyfikował okazany mu egzemplarz tego katalogu, jako tożsamy z pobranym plikiem.

Uchylając zaskarżoną decyzję WSA uznał, że istota sporu sprowadza się do kwestionowania stanowiska Urzędu Patentowego w zakresie posiadania interesu prawnego przez uczestnika postępowania w żądaniu unieważnienia spornego prawa ochronnego na wzór użytkowy. WSA wskazał, że interes prawny musi być bezpośredni, konkretny i realny. Gdy źródłem interesu prawnego jest tak ogólna norma prawna, jak norma kreująca swobodę działalności gospodarczej, wnioskodawca musi wykazać szczególne, konkretne okoliczności faktyczne, które sprawiają, że to właśnie jemu cudze prawo wyłączne "przeszkadza" w realizowaniu tej swobody w sposób, który uzasadnia przyznanie mu prawa do żądania ochrony prawnej.

WSA stwierdził, że interes prawny w żądaniu unieważnienia prawa ochronnego na wzór użytkowy może mieć również realny konkurent uprawnionego z prawa ochronnego. Realny konkurent to taki, którego zamiar wytwarzania, wprowadzenia na rynek lub stosowania technologii opisanej w dokumencie patentowym wiąże się ściśle z zakresem prowadzonej przez niego działalności zarobkowej czy zawodowej, konkurent, którego zamiar stosowania rozwiązania chronionego jest wiarygodny, albowiem wynika z obiektywnej oceny okoliczności faktycznych danej konkretnej sprawy.

W ocenie WSA organ nie wykazał, że uczestnik postępowania legitymował się interesem prawnym w dążeniu do unieważnienia spornego prawa ochronnego na wzór użytkowy. Zdaniem WSA, organ uznając że strony są konkurentami w zakresie wprowadzania do obrotu profili okiennych i drzwiowych z tworzywa sztucznego (wnioskodawca jest zainteresowany produkcją profili okiennych i drzwiowych z tworzywa sztucznego o cechach według spornego wzoru), nie wyjaśnił jednak jak wnioskodawca zamierza realizować swoje zamiary produkcyjne, skoro znajduje się w upadłości. W tej sytuacji nie można mówić o realnym konkurowaniu w obrocie gospodarczym, gdyż realny konkurent to taki, którego zamiar wytwarzania, wprowadzenia na rynek lub stosowania technologii opisanej w dokumencie patentowym wiąże się ściśle z zakresem prowadzonej przez niego działalności zarobkowej czy zawodowej, którego zamiar stosowania rozwiązania chronionego jest wiarygodny, albowiem wynika z obiektywnej oceny okoliczności faktycznych danej konkretnej sprawy.

Zdaniem WSA, niewzięcie pod uwagę kwestii upadłości wnioskodawcy przesądza o tym, że organ nie wyjaśnił sprawy w stopniu umożliwiającym wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia. WSA wskazał także, że organ nie wyjaśnił w sposób jednoznaczny i przekonujący, że z przedstawionych przez wnioskodawcę dokumentów wynika faktyczne planowanie rozpoczęcie produkcji okien próżniowych. Organ nie ustosunkował się także do podnoszonej przez uprawnionego okoliczności, że umowa licencyjna z 15 marca 2016 r. zawarta z A. A. T. G. została sporządzona wyłącznie na użytek sporu.

W ocenie WSA w dacie wydania zaskarżonego orzeczenia interes wnioskodawcy był jedynie hipotetyczny, a nie rzeczywisty, realny oraz aktualny. WSA podkreślił ponadto, że wnioskodawca nie udowodnił, że produkował kiedykolwiek profile okienne lub drzwiowe - stwierdził jedynie, że przygotowuje się do rozpoczęcia takiej produkcji, jednak na poparcie tych twierdzeń nie przedstawił żadnych dowodów.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła spółka "I." i zaskarżając ten wyrok w całości, wniosła o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania.

Zaskarżonemu orzeczeniu, na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., zarzucono:

I. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj.:

1. art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez dokonanie w uzasadnieniu wyroku przez Sąd bezpodstawnej, apriorycznej analizy oraz oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, do której to analizy oraz oceny Sąd zobowiązał organ, w sytuacji gdy Sąd powinien pozostawić samodzielną analizę oraz ocenę wskazanych w uzasadnieniu dowodów organowi ponownie rozpatrującemu sprawę;

2. art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 153 p.p.s.a. poprzez dokonanie oceny interesu prawnego do wystąpienia przez Skarżącego z wnioskiem o unieważnienie spornego wzoru użytkowego, w sytuacji gdy spełnienie przesłanki interesu prawnego jest kwestią oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, a więc nie należy do oceny prawnej, ale do oceny okoliczności faktycznych, której winien dokonać organ ponownie rozpatrujący sprawę;

II. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. art. 89 ust. 1 p.w.p. w zw. z art. 25 ust. 1 p.w.p. w zw. z art. 100 ust. 1 p.w.p. poprzez niewłaściwą wykładnię wyrażającą się w przyjęciu, że w świetle okoliczności sprawy Skarżący nie posiada interesu prawnego w domaganiu się unieważnienia prawa ochronnego na sporny wzór użytkowy;

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej organ przedstawił argumenty na poparcie podniesionych zarzutów.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną M. T. wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym. W rozpoznawanej sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek nieważności postępowania – określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a. – jak też niespełnione są warunki wymagające uchylenia wydanego w sprawie orzeczenie oraz odrzucenia skargi lub umorzenia postępowania (art. 189 p.p.s.a.). Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając niniejszą sprawę związany był granicami skargi kasacyjnej.

Jak wynika z przepisu art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.); naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Określenie podstaw kasacyjnych – rozumiane jako wskazanie przepisów, które zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną zostały naruszone przez wojewódzki sąd administracyjny – ma w postępowaniu kasacyjnym istotne znaczenie, gdyż Naczelny Sąd Administracyjny nie może poddać ocenie merytorycznej wadliwie postawionych zarzutów skargi kasacyjnej, jeśli przy tym nie jest możliwa ich rekonstrukcja na podstawie uzasadnienia skargi kasacyjnej. Zasada ta wynika z ustawowo określonego modelu kontroli instancyjnej sprawowanej przez NSA, przewidującego rozpoznanie skargi kasacyjnej w granicach podniesionych zarzutów, nie zaś rozpoznanie sprawy administracyjnej w całości – art. 174 pkt 1 i 2 oraz art. 183 § 1 p.p.s.a. (zob. uchwała NSA z 26 października 2009 r., sygn. akt I OPS 10/09).

Najdalej idący z zarzutów skargi kasacyjnej obejmuje naruszenie przez WSA art. 141 § 4 p.p.s.a. - zarówno stanowiącego samodzielną podstawę zarzutu, jak i w powiązaniu z art. 153 p.p.s.a. Przypomnieć należy, że naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. może być - co do zasady - przedmiotem skutecznego zarzutu w dwóch przypadkach: gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów, wymienionych w art. 141 § 4 p.p.s.a., a nadto, gdy w ramach przedstawienia stanu sprawy, wojewódzki sąd administracyjny nie wskaże, jaki stan faktyczny przyjął za podstawę orzekania i na jakich podstawach (zob. uchwała NSA z 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09).

W świetle powyższego, biorąc pod uwagę sformułowane w skardze kasacyjnej zarzuty oraz ich uzasadnienie, nie budzi wątpliwości, że sąd pierwszej instancji nie naruszył art. 141 § 4 p.p.s.a.

Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wszystkie niezbędne elementy konstrukcyjne określone w tym przepisie, umożliwiając stronom i NSA kontrolę tego rozstrzygnięcia. WSA wyjaśnił, że podstawą uwzględnienia skargi był art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. i w tym zakresie przedstawił argumenty, których - co jest oczywiste - strona skarżąca kasacyjne nie podziela, na co wskazano w uzasadnieniu skargi kasacyjnej. Nie ma jednak wątpliwości, że w pełni możliwe było dokonanie przez stronę skarżącą kasacyjnie oceny trafności rozstrzygnięcia WSA, co zresztą w skardze kasacyjnej zostało przeprowadzone.

Zupełnie inną kwestią jest prawidłowość ustaleń WSA i trafność zaskarżonego wyroku, czego jednak nie można skutecznie podważyć w ramach zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Podkreślić należy, że zarzucając naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a., nie można skutecznie zwalczać prawidłowości przyjętego przez sąd stanu faktycznego, czy też trafności wykładni bądź zastosowania prawa materialnego, do czego zmierza autor skargi kasacyjnej w rozpoznawanej sprawie.

Nie mógł być więc uwzględniony - jako odwołujący się do naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. - zarzut dokonania przez WSA bezpodstawnej, apriorycznej analizy oraz oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, mającego mieć znaczenie dla stwierdzenia istnienia interesu prawnego strony skarżącej kasacyjnie. Co więcej, formułując wnioski z dokonanej oceny legalności postępowania organu, sąd pierwszej instancji stwierdził wręcz, że istota sporu sprowadza się m.in. do kwestionowania stanowiska organu o posiadaniu interesu prawnego przez uczestnika postępowania, a w tym zakresie - jak podkreślił sąd pierwszej instancji - organ nie wykazał, że uczestnik postępowania legitymował się interesem prawnym i wymaga to dalszych ustaleń. WSA wskazał na konieczność wyjaśnienia, jak wnioskodawca zamierza realizować swoje zamiary produkcyjne (skoro znajduje się w upadłości) oraz czy z przedstawionych przez wnioskodawcę dokumentów wynika rzeczywisty zamiar rozpoczęcie produkcji okien próżniowych. Brak tych ustaleń w kontrolowanym postępowaniu świadczył - w ocenie WSA - o jedynie "hipotetycznym" interesie prawnym wnioskodawcy w dacie wydania decyzji przez organ.

Wskazując na niedostatki postępowania prowadzonego przez Urząd Patentowy, sąd pierwszej instancji nie wyraził stanowiska co do oceny spełnienia przesłanek unieważnienia prawa ochronnego na sporny wzór użytkowy, ograniczając się do - jak stwierdził - podstawowej kwestii, a mianowicie istnienia interesu prawnego uczestnika postępowania. Uzasadnienie sądu pierwszej instancji zawiera w tym zakresie krytyczną analizę wniosków i ustaleń organu, opartych na dotychczas zgromadzonych dowodach, jak też określa wskazania co do dalszego postępowania. WSA nie wypowiedział się więc wiążąco co do trafności ustaleń organu odnoszących się do istnienia interesu prawnego uczestnika postępowania w zakresie żądania unieważnienia spornego prawa ochronnego na wzór użytkowy, czemu dał wyraz uchylając decyzję organu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.

Z tego względu nie mógł być uznany za usprawiedliwiony zarzut naruszenia przez WSA prawa materialnego (punkt II.1. petitum skargi kasacyjnej), a mianowicie art. 89 ust. 1 p.w.p. w zw. z art. 25 ust. 1 p.w.p. w zw. z art. 100 ust. 1 p.w.p. - niezależnie od nieprawidłowego sformułowania tego zarzutu w skardze kasacyjnej. Teza autora skargi kasacyjnej odnośnie niewłaściwej wykładni art. 89 ust. 1 p.w.p. - "wyrażającą się w przyjęciu, że w świetle okoliczności sprawy Skarżący nie posiada interesu prawnego w domaganiu się unieważnienia prawa ochronnego na sporny wzór użytkowy" - nie uwzględnia rzeczywistego wyniku sądowowoadministracyjnej kontroli spornej decyzji, który WSA przedstawił i wyjaśnił w zaskarżonym wyroku. Niezrozumiałe jest więc twierdzenie o błędnej wykładni art. 89 ust. 1 p.w.p. w sytuacji, gdy wykładnia tego przepisu nie była przedmiotem kontrowersji w sprawie, a spór w zakresie prawidłowości zastosowania tego przepisu przez organ w spornej decyzji - na co zdaje się wskazywać uzasadnienie skargi kasacyjnej - rozstrzygnięty będzie w ponownie prowadzonym postępowaniu przed Urzędem Patentowym, bowiem w skardze kasacyjnej nie podniesiono skutecznie zarzutów naruszenia przepisów postępowania, które mogłyby uzasadniać błędne rozstrzygnięcie sprawy przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.