II SA/Lu 49/15 - Wyrok

Data orzeczenia	2015-07-30	
Data wpływu	2015-01-21	
Sąd	Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie	
Sędziowie	Robert Hałabis /przewodniczący sprawozdawca/	
Symbol z opisem	6329 Inne o symbolu podstawowym 632	
Hasła tematyczne	Pomoc społeczna	
Sygn. powiązane	I OSK 3474/15	
Skarżony organ	Samorządowe Kolegium Odwoławcze	
Treść wyniku	Oddalono skargę	
Powołane przepisy	Dz.U. 2005 nr 86 poz 732; art. 16; Ustawa z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej.
Dz.U. 2012 nr 0 poz 1228; art. 41, art. 42 ust. 2, art. 43 ust. 2, art. 30 ust. 1 i 2, art. 28 ust. 1; Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jednolity	
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Robert Hałabis (sprawozdawca), Sędzia NSA Witold Falczyński,, Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska, Protokolant Starszy asystent sędziego Agnieszka Wąsikowska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 21 lipca 2015 r. sprawy ze skargi S. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia należności powstałych z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych oddala skargę.	
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] czerwca 2014 r., nr [...] – wydaną na podstawie art. 16 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. Nr 86, poz. 732 z późn. zm., dalej jako "ustawa z 2005 r.") w związku z art. 41 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (j.t. Dz.U. z 2012 r., poz. 1228 z późn. zm., dalej jako "ustawa z 2007 r."), Kierownik Sekcji Postępowania Egzekucyjnego Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w L. – działając z upoważnienia Prezydenta Miasta L. – odmówił S. W. umorzenia należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych na rzecz Ł. W. oraz M. W. w okresach świadczeniowych: od [...] września 2005 r. do [...] sierpnia 2006 r., od [...] września 2006 r. do [...] sierpnia 2007 r. oraz od [...] września 2007 r. do [...] sierpnia 2008 r., w łącznej kwocie [...]zł.

W uzasadnieniu powyższej decyzji organ I instancji wyjaśnił, że S. W. we wniosku z dnia [...] marca 2014 r. zwrócił się o umorzenie należności z tytułu wypłaconych na rzecz jego synów Ł. W. i M. W. zaliczek alimentacyjnych, powołując się na trudną sytuację dochodową swej rodziny.

Organ I instancji przyjął, że podstawę prawną dla rozpatrzenia przedmiotowego wniosku stanowi art. 16 ustawy z 2005 r., zgodnie z którym organ właściwy wierzyciela może umorzyć należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek, a także wierzyciela z tytułu nienależnie pobranej zaliczki, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną tych osób. Stosownie bowiem do art. 41 ustawy z 2007 r. sprawy o zaliczki alimentacyjne, do których prawo powstało do dnia wejścia w życie ustawy, podlegają rozpatrzeniu na zasadach i w trybie określonym w przepisach dotychczasowych.

W celu ustalenia aktualnej sytuacji materialnej, bytowej, zdrowotnej i życiowej wnioskodawcy, Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w L. w toku postępowania dwukrotnie zwracał się do organu właściwego dłużnika alimentacyjnego (Ośrodka Pomocy Społecznej w [...]), z prośbą o nadesłanie dodatkowych wyjaśnień i przedłożenie dokumentów niezbędnych do rozpatrzenia wniosku. Ponadto zwrócono się do Komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w K. o przekazanie istotnych informacji dotyczących postępowania w przedmiotowej kwestii.

W oparciu o zgromadzony w ten sposób materiał dowodowy organ I instancji ustalił, co następuje:

Strona posiada dzieci: W. W. ur. [...] r. i O. W. ur. [...] r., z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe oraz dzieci: Ł. W. ur. 15 września 1990 r. i M. W. ur. [...] r., na które ma zasądzone alimenty. Niepełnoletnia córka wnioskodawcy W. W. legitymuje się orzeczeniem z dnia [...] września 2013 r. o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności.

Wyrokiem Sądu Rejonowego w Lublinie z dnia 29 października 1997 r., sygn. akt VI RC 2021/97, od wnioskodawcy zasądzono alimenty na rzecz Ł. W. i M. W. w kwotach po [...] zł miesięcznie. Z zaświadczenia Komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...] z dnia [...] czerwca 2014 r., sygn. Kmp [...] wynika natomiast, że egzekucja tych alimentów jest bezskuteczna. Komornik przekazał ponadto organowi informacje o stanie zaległości w sprawie egzekucyjnej, z których wynika, że S. W. mieszka w domu swojej żony, nie pobiera zasiłków, ani świadczeń emerytalno-rentowych, aktualnie nie jest "zgłoszony do ubezpieczeń" i nie figuruje w rejestrze ewidencji gruntów i budynków jako właściciel, współwłaściciel, władający lub użytkownik wieczysty gruntów położonych na terenie gmin: B., [...], [...]. Dłużnik nie figuruje też jako osoba prowadząca działalność gospodarczą i nie uzyskał dochodów podlegających opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych.

Z informacji uzyskanych od OPS w [...] wynika zaś, że rodzina S. W. korzysta ze wsparcia tego Ośrodka pobierając różnego rodzaju świadczenia na dzieci: W. W. i O. W.. W okresie od września 2013 r. do lutego 2014 r. miesięczny dochód rodziny wnioskodawcy w przeliczeniu na osobę wynosił [...] zł, zaś po uwzględnieniu wydatków na dojazdy córki do szkoły (200 zł) oraz na kontrole do szpitala w O. (również [...] zł) – [...] zł. Organ podkreślił jednak przy tym, iż wskazane wydatki nie zostały przez stronę w żaden sposób udokumentowane. Pomimo bowiem dwukrotnej prośby o przedstawienie odpowiednich dokumentów potwierdzających koszty utrzymania mieszkania oraz wysokości ponoszonych opłat, S. W. nie przedłożył żadnych pokwitowań.

Ostatecznie organ I instancji ustalił, że wnioskodawca ma [...] lat i jest osobą zdrową (co potwierdza m.in. treść jego oświadczenia z dnia [...] kwietnia 2014 r.), a zatem może podjąć zatrudnienie. Trudna sytuacja materialna, na którą powołuje się strona, jest – w ocenie organu – okolicznością dotyczącą wszystkich dłużników alimentacyjnych, gdyż wypłata zaliczki alimentacyjnej następowała tylko wówczas, gdy dłużnik nie miał majątku, ani dochodów podlegających egzekucji. Okoliczność ta, jak też fakt przebywania żony wnioskodawcy na urlopie wychowawczym, nie wyklucza jednak możliwości podjęcia przez niego zatrudnienia, chociażby w formie pracy dorywczej lub na część etatu.

W ocenie organu sytuację S. W. można ocenić jako trudną, ale nie jako wyjątkową, która w sposób trwały uniemożliwiałaby mu podjęcie starań zmierzających do jej poprawy. Dłużnik ma bowiem potencjalną możliwość poprawy swojej sytuacji dochodowej, poprzez podjęcie zatrudnienia. To jednak wymaga pewnej aktywności z jego strony. Tymczasem S. W. nie wykazuje chęci zmiany swojej sytuacji, gdyż nie jest nawet zarejestrowany w urzędzie pracy. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy – jak ponownie podkreślił organ – nie wynika natomiast, by stan zdrowia uniemożliwiał, bądź ograniczał pozyskiwanie przez niego niezbędnych do spłaty zadłużenia środków.

Z powyższych względów organ I instancji nie znalazł podstaw do umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych zgodnie z wnioskiem strony. W ocenie organu uwzględnienie przedmiotowego wniosku prowadziłoby do nieuzasadnionego okolicznościami sprawy przerzucania obowiązku alimentacyjnego wnioskodawcy na wszystkich podatników, co jest sprzeczne z interesem społecznym. Jednocześnie organ zauważył, że umorzenie przedmiotowych należności nie rozwiąże problemu posiadanych przez S. W. zobowiązań, bowiem z uwagi na to, że jego synom wypłacane są obecnie świadczenia z funduszu alimentacyjnego, zadłużenie strony wciąż rośnie.

W konkluzji organ I instancji zaznaczył, że orzeczona odmowa nie przekreśla prawa strony do ubiegania się o odroczenie terminu płatności, bądź rozłożenia przedmiotowych należności na raty.

W odwołaniu od powyższej decyzji S. W. wniósł o umorzenie należności powstałych z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych, ewentualnie o uchylenie decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Dodatkowo wniósł o przesłuchanie go w charakterze strony na okoliczności dotyczące jego sytuacji materialnej, dochodowej i osobistej.

W ocenie odwołującego organ I instancji wydając decyzję odmowną, nie rozpatrzył wszystkich okoliczności sprawy podniesionych we wniosku wszczynającym niniejsze postępowanie. Przede wszystkim pominął fakt, że wnioskodawcy zostało cofnięte prawo jazdy, co pozbawiło go możliwości wykonywania dotychczasowego zawodu kierowcy.

Po rozpatrzeniu powyższego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. decyzją ostateczną z dnia [...] listopada 2014 r., nr [...] – zaskarżoną w niniejszej sprawie – utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Organ odwoławczy w całości podzielił ustalenia zawarte w decyzji pierwszoinstancyjnej, powielając treść jej uzasadnienia. Stwierdził też, że w świetle powołanych w tej decyzji przepisów oraz poczynionych ustaleń przedmiotowa sprawa została prawidłowo rozpatrzona.

Ustosunkowując się do wniosku odwołującego się o dopuszczenie dowodu z jego zeznań, na okoliczności dotyczące jego sytuacji materialnej, dochodowej i osobistej, Kolegium stwierdziło, że przeprowadzenie tego dowodu jest niecelowe, ponieważ nie wniosłoby do sprawy żadnych nowych faktów i okoliczności.

Zaskarżając opisaną wyżej decyzję ostateczną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skarżący S. W. zarzucił jej "istotne naruszenie przepisów postępowania administracyjnego oraz art. 78 Konstytucji RP". Na tej podstawie wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I lub II instancji. Ponadto zwrócił się do Sądu z wnioskiem o zażądanie od Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. aktualnej dokumentacji jego sprawy uwzględniającej wyjaśnienie nieprawidłowości dotyczących podstawy świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz synów: Ł. W. i M. W..

W uzasadnieniu skargi skarżący rozciągnął na rozstrzygnięcie organu II instancji zarzut dotyczący pominięcia istotnych dla sprawy okoliczności, a w szczególności faktu cofnięcia mu prawa jazdy i w konsekwencji pozbawienia możliwości wykonywania dotychczasowego zawodu kierowcy. Zaznaczył, że obecnie pracuje dorywczo, jednak jest to "zarobek niepewny i słabo płatny". Znalezienie stałej pracy, poza brakiem prawa jazdy, obecnie utrudnia mu też sytuacja rodzinna.

Skarżący zaznaczył ponadto, że ustalony przez organy obu instancji dochód jego rodziny w przeliczeniu na osobę (na kwotę [...]zł), nie uwzględnia wielu jego wydatków, w tym zasądzonych na rzecz jego synów alimentów w łącznej kwocie [...]zł miesięcznie.

Końcowo skarżący podniósł, że został pozbawiony konstytucyjnego prawa do rozpatrzenia jego sprawy w postępowaniu dwuinstancyjnym. Z treści uzasadnienia decyzji organu II instancji wynika bowiem, że organ ten nie rozpatrzył sprawy, a jedynie przepisał uzasadnienie swojej decyzji z uzasadnienia decyzji organu I instancji (jak należy się domyślać) metodą komputerową "wytnij i wklej", nie trudząc się nawet wprowadzeniem drobnych zmian.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga, co do zasady, nie zasługuje na uwzględnienie, choć nie wszystkie jej zarzuty są pozbawione racji. Zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji z dnia [...] czerwca 2014 r. nie naruszają jednak prawa w stopniu, który uzasadniałby ich uchylenie, bądź stwierdzenie ich nieważności.

Przedmiotem żądania skarżącego S. W., wyrażonego w jego wniosku z dnia [...] marca 2014 r., było umorzenie zadłużenia powstałego z tytułu wypłaconych na rzecz jego synów Ł. W. i M. W. w okresach świadczeniowych trwających łącznie od dnia [...] września 2005 r. do dnia [...] września 2008 r. – zaliczek alimentacyjnych w łącznej kwocie [...]zł.

Powyższy wniosek spotkał się z odmową organu I instancji, przy czym organ ten – powołując się na dyspozycję art. 41 ustawy 2007 r., zgodnie z którym sprawy o zaliczki alimentacyjne, do których prawo powstało do dnia wejścia w życie ustawy, podlegają rozpatrzeniu na zasadach i w trybie określonym w przepisach dotychczasowych – jako podstawę prawną właściwą do jego rozpatrzenia przyjął art. 16 ustawy z 2005 r. Zastosowany przepis stanowił, że organ właściwy wierzyciela może umorzyć należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek, a także wierzyciela z tytułu nienależnie pobranej zaliczki, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną tych osób.

W ocenie Sądu przyjęta przez organ pomocy społecznej I instancji podstawa prawna jego rozstrzygnięcia była jednak błędna, co wynikało z niewłaściwej interpretacji art. 41 ustawy z 2007 r., opierającej się wyłącznie na treści tego przepisu oraz jego wykładni językowej, nadającej określeniu "sprawy o zaliczkę alimentacyjną" tak szerokie znaczenie, iż obejmuje ono także sprawy o umorzenie tej zaliczki. Tymczasem Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 14 kwietnia 2011 r. (sygn. akt I OSK 31/11) wyjaśniając ten przepis stwierdził, iż należy mieć na uwadze, że zgodnie z przyjętymi zasadami wykładni prawa nie jest dopuszczalny proces wykładni w oderwaniu od całości przepisów zawartych w danej ustawie, jak również od rozwiązań przyjętych w obowiązującym systemie prawa.

Dlatego też – zdaniem NSA – uwzględniając kontekst systemowy, należy zwrócić uwagę, że omawiany art. 41 ustawy z 2007 r. nie jest jedynym przepisem intertemporalnym. Przepis art. 42 ust. 2 tej ustawy odnosi się do spraw o zwrot nienależnie pobranych zaliczek i wskazuje wprost, że podlegają one rozpatrzeniu i dochodzeniu na zasadach i w trybie określonych w przepisach ustawy z 2005 r. Przepis art. 43 ust. 2 ustawy z 2007 r., odnosi się natomiast do egzekucji należności z tytułu wypłaconych zaliczek, również jednoznacznie stanowiąc, że egzekucję prowadzi się w dalszym ciągu, aż do zaspokojenia, na podstawie dotychczasowych przepisów.

Jeżeli zatem ustawodawca nie wymienił w przepisach przejściowych spraw o umorzenie należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych, to tym samym sprawy te zostały potraktowane jako nowe, podlegające już regulacjom zamieszczonym w ustawie z 2007 r. Przepis art. 41 ustawy z 2007 r. nakazuje wprawdzie stosować przepisy dotychczasowe do spraw o zaliczki alimentacyjne, do których prawo powstało do dnia wejścia w życie tej ustawy, jednak w tym wypadku użyte w tym przepisie określenie "podlegają rozpatrzeniu" oznacza, iż chodzi tu o postępowanie rozpoznawcze prowadzone w sprawach o przyznanie tego rodzaju świadczenia (por. powołany wyżej wyrok NSA z dnia 14 kwietnia 2011 r., sygn. akt I OSK 31/11, Lex nr 990244, a także wyrok NSA z dnia 27 października 2010 r., sygn. akt I OSK 980/10, LEX nr 745401).

Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela przedstawiony wyżej pogląd orzeczniczy, co determinuje uznanie, że utrzymana w mocy zaskarżoną decyzją decyzja organu I instancji została wydana z naruszeniem prawa materialnego, tj. art. 41 ustawy z 2007 r. w związku z art. 16 ustawy z 2005 r., poprzez ich niewłaściwe zastosowanie. Uchybienie to pozostaje jednak w okolicznościach faktycznych tej sprawy bez wpływu na jej wynik.

Skoro bowiem wniosek skarżącego powinien zostać rozpatrzony w oparciu o ustawę z 2007 r., to wskazać należy, że instytucję umorzenia należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego (względnie wypłaconych zaliczek alimentacyjnych), reguluje w tej ustawie art. 30. Przepis ten w ust. 1 stanowi, że organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy, w łącznej wysokości:

1) 30 %, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;

2) 50 %, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;

3) 100 %, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów.

Zgodnie zaś z art. 30 ust. 2 cyt. ustawy, organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej (ust. 3).

W niniejszej sprawie skarżący zwrócił się z wnioskiem o umorzenie zadłużenia powstałego z tytułu wypłaconych na rzecz jego synów zaliczek alimentacyjnych do Prezydenta Miasta L., będącego organem właściwym wierzyciela. Jednocześnie wniosek ten opierał się jedynie na argumentacji dotyczącej sytuacji życiowej, materialnej i rodzinnej skarżącego. Z akt sprawy wynika, że organ ten nie jest równocześnie organem właściwym dłużnika alimentacyjnego, albowiem tym organem jest Wójt [...] (odpowiednio działający z jego upoważnienia Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w [...]). W tej sytuacji przedmiotowy wniosek – zgodnie z właściwością organu – mógł podlegać ocenie jedynie w ramach dyspozycji art. 30 ust. 2 ustawy z 2007 r.

Wprawdzie możliwość zastosowania powołanego przepisu w stosunku do zaliczek alimentacyjnych również może budzić wątpliwości, bowiem jego literalne brzmienie wskazuje, że dotyczy on tylko należności powstałych na skutek świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, jednak – w ocenie Sądu – taka wykładnia spowodowałby nieuzasadnione pozbawienie dłużników alimentacyjnych, których należności powstały w związku z wypłatą zaliczek alimentacyjnych, możliwości ubiegania się o umorzenie powstałych należności z uwagi na sytuację życiową i dochodową dłużnika, w sytuacji, w której pozostali dłużnicy alimentacyjni nadal taką możliwość posiadają. Dlatego też uznać należy, że hipotezą zarówno ust. 1 jak i ust. 2 art. 30 u.p.o.u.a. objęte są tak świadczenia z funduszu alimentacyjnego, jak i należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych (por. wyrok NSA z dnia 16 listopada 2011 r., sygn. akt I OSK 1095/11, Lex nr 1131469 oraz wyrok WSA w Krakowie z dnia 16 stycznia 2013 r., sygn. akt III SA/Kr 559/12, Lex nr 1274779).

Podsumowując powyższą kwestię stwierdzić należy, że wniosek skarżącego z dnia [...] marca 2014 r. o umorzenie należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych podlegał rozstrzygnięciu w oparciu o art. 30 ust. 2 ustawy z 2007 r., a nie – jak przyjęły organy – w oparciu o art. 16 ustawy z 2005 r. w zw. z art. 41 ustawy z 2005 r. W tym miejscu należy jednak zauważyć, że obie te regulacje w istocie opierają się na tożsamych przesłankach, to jest na sytuacji dochodowej i rodzinnej wnioskodawcy. Ponadto zarówno w przypadku przepisu art. 30 ust. 2 ustawy z 2007 r., jak i błędnie zastosowanego w niniejszej sprawie art. 16 ustawy z 2005 r., rozstrzygnięcie organu ma charakter uznaniowy. Z tego też względu można przyjąć, że wada polegająca na rozpatrzeniu wniosku skarżącego w oparciu o dyspozycję art. 16 ustawy z 2005 r. zamiast art. 30 ust. 2 ustawy z 2007 r., nie mogła mieć wpływu na treść zapadłego rozstrzygnięcia.

Oceniając natomiast zasadność orzeczonej odmowy podkreślić na wstępie należy, że decyzje wydawane w ramach uznania administracyjnego podlegają kontroli sądowej jedynie w zakresie oceny, czy organ administracji uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych, mających znaczenie w sprawie oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów, a więc dotyczącej prawidłowości postępowania organu administracji poprzedzającego wydanie decyzji (por. wyrok NSA z dnia 8 maja 2002 r., sygn. akt SA/Sz 2548/00 – dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

Prawidłowe przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w sprawie ewentualnego umorzenie należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego (wypłaconych zaliczek alimentacyjnych) – skoro rozstrzygnięcie w tym zakresie uzależnione jest od stwierdzenia przez organ przesłanki występowania szczególnych okoliczności opartych na kryterium dochodowym i rodzinnym – wyraża się w rzetelnym ustaleniu aktualnej sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika alimentacyjnego. W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie okoliczności te zostały przez organy należycie zbadane. Ustalenia organów mają charakter prawidłowy i odpowiadają regułom wynikającym z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. W konsekwencji uznać należało, iż orzeczona odmowa umorzenia skarżącemu należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych mieści się w granicach przysługującego organom w przedmiotowej sprawie uznania administracyjnego.

Bezspornym bowiem pozostaje, że skarżący jest osobą w wieku aktywności zawodowej (obecnie ma [...] lat) i nie cierpi na żadne schorzenia, które uniemożliwiłyby mu podjęcie zatrudnienia. Skoro zatem jest zdrowy, co ma znaczenie podstawowe dla tej sprawy, to jedyną okoliczności ograniczającą jego możliwości w zakresie zatrudnienia jest fakt, iż został on pozbawiony prawa jazdy i w konsekwencji nie może podjąć pracy zawodowego kierowcy, którą wcześniej przez znaczny czas wykonywał. Trzeba jednak mieć na względzie, że utrata prawa jazdy nastąpiła z przyczyn leżących wyłącznie po stronie skarżącego.

W ocenie Sądu powyższa okoliczność, jakkolwiek w pewnym stopniu może utrudniać skarżącemu znalezienie pracy określonego rodzaju, to jednak nie eliminuje jego możliwości zarobkowych w ogóle i w całości. Skarżący, będąc osobą zdrową, może bowiem wykonywać szereg prac, przy których uprawnienie do kierowania pojazdami nie jest wymagane. Z podjęciem przez skarżącego zatrudnienia celem poprawienia sytuacji materialnej jego rodziny nie koliduje również niepełnosprawność jego córki, w szczególności w sytuacji, gdy opiekę nad małoletnią W. W. sprawuje żona skarżącego, przybywając w tym celu na urlopie wychowawczym.

W związku z powyższym stwierdzić należy, że pomimo, iż obecnie obiektywnie niskie dochody skarżącego ([...] zł w przeliczeniu na osobę w rodzinie) uniemożliwiają mu jednorazową spłatę posiadanego zadłużenia alimentacyjnego, to nie można wykluczyć, że w przyszłości możliwość taką będzie on posiadał, co przesądza o tym, że pomimo trudnej sytuacji życiowej, w sytuacji skarżącego w pierwszej kolejności winny być brane pod uwagę wymienione w art. 30 ust. 2 ustawy, obok instytucji umorzenia możliwości, to jest odroczenia terminu płatności lub rozłożenia zadłużenia na raty, które to rozwiązania są korzystniejsze z punktu widzenia interesu społecznego. Stąd wniosek o umorzenie posiadanego długu nie znajduje obecnie uzasadnionych podstaw, a podyktowany został roszczeniową postawą skarżącego, na co wskazywało jego zachowanie w czasie wskazywania ustnych motywów (uzasadnienia) wyroku.

Podkreślenia wymaga, że instytucja umorzenia zadłużenia z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego jest wyjątkowa, co oznacza, że w sytuacji osoby występującej o podjęcie takiej decyzji muszą wystąpić szczególne okoliczności. Obowiązek alimentacyjny zgodnie z art. 128 i 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w przypadku rodziców w stosunku do ich dzieci ma bowiem charakter obligatoryjny. W przypadku uchylania się od tego obowiązku osobie uprawnionej mogą być przyznane świadczenia z funduszu alimentacyjnego (wcześniej zaliczka alimentacyjna), jednak system zabezpieczenia społecznego nie ma na celu zwolnienia w całości rodzica z ponoszenia kosztów utrzymania dzieci. Wyjątkowość instytucji zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego oznacza również konieczność interpretowania przepisów ją regulujących w sposób ścisły, a nie rozszerzający. Dlatego umorzenie powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa, bytowa i zdrowotna zobowiązanego, nie pozwala mu na całkowite wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Taka sytuacja skarżącego nie dotyka.

Reasumując, sytuacja życiowa skarżącego, jakkolwiek trudna, nie uzasadnia jednak umorzenia należności z tytułu wypłaconych na rzecz jego synów zaliczek alimentacyjnych. Powinnością skarżącego wobec posiadania omawianego zadłużenia, jest stałe podejmowanie działań zmierzających do poprawy jego sytuacji w takim stopniu, by mógł on wywiązać się z ciążącego na nim w tym zakresie obowiązku zwrotu.

Ubocznie należy też wskazać, że w świetle dyspozycji art. 30 ust. 2 ustawy, ewentualne zastosowanie jednej z wymienionych w tym przepisie form złagodzenia (bądź zniesienia) należności obciążających dłużnika alimentacyjnego, uzależnione jest od jego wniosku. Wniosek skarżącego dotyczył umorzenia należności z tytułu wypłaconych na rzecz jego synów zaliczek alimentacyjnych. Organ będąc związany tym wnioskiem nie mógł zatem rozważać zastosowania innych możliwości przewidzianych w art. 30 ust. 2 ustawy, to jest odroczenia terminu płatności, bądź rozłożenia należności na raty. Strona, jeśli uzna to za właściwe, uprawniona jest zatem do złożenia kolejnych wniosków o zastosowanie tego typu ulg.

Końcowo, jako zasadne ocenić należy zarzuty skargi odnośnie sposobu uzasadnienia przez organ zaskarżonej decyzji. Uzasadnienie to, odnosząc się do meritum sprawy, w istocie bowiem – jak słusznie zauważył skarżący – ogranicza się do powielenia treści uzasadnienia decyzji organu I instancji oraz stwierdzenia, że decyzja ta jest prawidłowa. Takie uzasadnienie decyzji zapadłej w postępowaniu odwoławczym jest, co do zasady, niedopuszczalne i świadczy o naruszeniu art. 107 § 3 k.p.a. Istotą postępowania drugoinstancyjnego nie bowiem tylko kontrola legalności rozstrzygnięcia zapadłego w pierwszej instancji, lecz ponowne, merytoryczne rozpatrzenie sprawy, które winno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej w drugiej instancji decyzji.

Jednakże w okolicznościach tej sprawy wskazana wada zaskarżonej decyzji – podobnie jak opisane we wcześniejszej części niniejszego uzasadnienia naruszenie przepisów prawa materialnego – wobec prawidłowości orzeczonej przez organ I instancji odmowy umorzenia skarżącemu przedmiotowych należności, którą to odmowę zaskarżona decyzja utrzymała w mocy, również pozostaje bez wpływu na wynik sprawy.

Z przytoczonych względów, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji wyroku.