Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj, Sędziowie sędzia WSA Jakub Linkowski, sędzia WSA Tomasz Wykowski (spr.), Protokolant ref. staż. Filip Rutkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 września 2013 r. sprawy ze skargi J. O. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego 1. oddala skargę; 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata M. W. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych oraz kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych stanowiącą 23 % podatku od towarów i usług tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

IV SA/WA 797/13

U Z A S A D N I E N I E

I. Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej "Sądu") decyzją z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...] Wojewoda [...] (dalej "Wojewoda"), po rozpatrzeniu odwołania J. O. (dalej "skarżącej") od decyzji Prezydenta W. (dalej "Prezydenta") z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...], orzekającej o wymeldowaniu skarżącej z pobytu stałego w lokalu nr [...], położonym przy ulicy [...]w W. (dalej "sporny lokal"), utrzymał decyzję Prezydenta w mocy.

II. Zaskarżona decyzja Wojewody zapadła w następującym stanie faktycznym w sprawy:

1. Pismem z dnia 31 sierpnia 2012 r., które wpłynęło do Prezydenta w dniu 6 września A. O. (dalej "wnioskodawca") wniósł o wymeldowanie skarżącej z pobytu stałego ze spornego lokalu (dalej "wymeldowanie ze spornego lokalu").

2. Decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r. Prezydent wymeldował skarżącą ze spornego lokalu, stwierdzając że skarżąca opuściła ten lokal.

3. Skarżąca wniosła do Wojewody odwołanie od decyzji Prezydenta.

III. Rozpatrzywszy odwołanie skarżącej od decyzji Prezydenta zaskarżoną obecnie decyzją z dnia [...] lutego 2013 r., Wojewoda utrzymał decyzję Prezydenta w mocy.

Uzasadniając rozstrzygnięcie odwoławcze, Wojewoda wskazał w szczególności, co następuje:

1. W sprawie zaistniały przesłanki do wymeldowania skarżącej ze spornego lokalu, wynikające z art.15 ust.2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz.993 z późn.zm.), dalej "ustawy meldunkowej". Skarżąca opuściła bowiem sporny lokal. Powyższe wynika ze zgromadzonych w sprawie dowodów, w tym w szczególności z: treści pozwu skarżącej o ustanowienie rozdzielności majątkowej zawartego w piśmie z dnia 12 września 2011 r. (w pozwie tym skarżąca oświadczyła, że w grudniu 2005 r. skarżąca wyprowadziła się ze spornego lokalu i zamieszkała u swojej matki w P. ), oświadczeń wnioskodawcy, zeznań świadków oraz wyjaśnień syna skarżącej oraz wnioskodawcy.

2. Nie zasługują na wiarę zeznania skarżącej, że nigdy nie miała zamiaru opuścić spornego lokalu na stałe. Wyjaśnienia skarżącej, dotyczące niezamieszkiwania przez nią w spornym lokalu, nie są spójne. Początkowo skarżąca podnosiła, że opuściła miejsce pobytu stałego, dążąc do poprawy własnego komfortu psychicznego, aby następnie stwierdzić, że zaprzestanie zamieszkiwania w spornym lokalu wynikało z konieczności sprawowania opieki nad chorą matką, zamieszkałą w P. . Pomimo posiadania zarówno kluczy, jak i swobodnego dostępu do spornego lokalu skarżąca koncentruje swoje interesy życiowe w P. , w budynku nr 6, przy ulicy [...] . Powyższe świadczy o tym, że opuszczenie przez skarżącą spornego lokalu miało charakter dobrowolny i jest trwałe.

3. Z punktu widzenia rozstrzygnięcia niniejszej sprawy bez znaczenia pozostaje okoliczność, że skarżąca jest zameldowana w budynku nr [...] przy ulicy [...] w P. na pobyt czasowy. Nie budzi bowiem wątpliwości dopuszczalność równoległego posiadania zarówno meldunku stałego i czasowego w rożnych miejscach. Jednocześnie przebywanie w miejscu pobytu czasowego nie wyłącza uznania, że doszło do opuszczenia miejsca pobytu stałego.

4. Nie zasługują na wiarę deklaracje skarżącej, że ma ona zamiar powrócić do spornego lokalu. Deklaracje tego rodzaju muszą bowiem znajdować bowiem swoje odzwierciedlenie w konkretnych działaniach osoby zameldowanej, tj. w przebywaniu w lokalu.

IV. Skarżąca wniosła do Sądu skargę na decyzję Wojewody, zarzucając rozstrzygnięciu odwoławczemu naruszenie art.77 i 80 k.p.a. W ocenie skarżącej materiał dowodowy sprawy wskazuje jednoznacznie, że wyłączną przyczyną przebywania skarżącej w P. jest sprawowanie opieki nad chorą matką. Czasu, do którego opieka ta będzie sprawowana, nie da się z oczywistych względów określić. Doszło zatem do zmiany zamieszkania skarżącej, niemniej zmiana ta nie ma charakteru trwałego.

V. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie.

VI. W piśmie procesowym z dnia 25 września 2013 r. pełnomocnik skarżącej podtrzymał zarzuty skargi, podnosząc dodatkowo, co następuje:

(-) skarżąca nie miała i nie ma zamiaru trwałego opuszczenia spornego lokalu,

(-) skarżąca w dalszym ciągu posiada klucze do spornego lokalu, przechowuje w nim swoje rzeczy, sporadycznie w lokalu przebywa, ponosi również część obciążeń finansowych związanych z utrzymaniem lokalu,

(-) fakt, że skarżąca korzysta z lokalu rzadziej, aniżeli miało to miejsce w przeszłości, wynika wyłącznie z tego, że skarżąca sprawuje stałą opiekę nad chorą matką,

(-) dowodem na zamiar skarżącej dalszego korzystania z mieszkania jest zawarcie z mężem i synem umowy z dnia 16 lutego 2010 r., regulującej sposób korzystania z mieszkania,

(-) okoliczności, o których mowa powyżej mają daleko istotniejsze znaczenie w sprawie, aniżeli dowody z zeznań świadków, w których to zeznaniach nie odniesiono się do wszystkich istotnych aspektów sprawy,

(-) opuszczenie lokalu przez skarżącą nie miało charakteru dobrowolnego, a było wywołane konfliktem rodzinnym, wywołanym przez wnioskodawcę, nadużywającego alkoholu; opuszczenie lokalu było zatem motywowane potrzebą zadbania przez skarżącą o swoje zdrowie (skarżąca cierpiała wówczas na depresję),

(-) w momencie, w którym po wyprowadzeniu się z domu skarżąca odzyskała równowagę psychiczną, wystąpiła nowa okoliczność, uniemożliwiająca skarżącej realizację zamiaru powrotu do spornego lokalu, tj. znacznemu pogorszeniu uległ stan zdrowia matki skarżącej (począwszy od 2008 r.), z czego wyniknęła potrzeba zapewnienia matce stałej opieki,

(-) obecnie matka skarżącej nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować.

VII. Na rozprawie przed Sądem w dniu 25 września 2013 r. skarżąca wskazała w szczególności, co następuje:

(-) skarżąca zameldowała się u matki na pobyt czasowy rok temu,

(-) w ciągu ostatnich ośmiu lat skarżąca przebywała od czasu do czasu ("dorywczo") w spornym lokalu, klika dni w tygodniu,

(-) od czterech lat skarżąca nie przebywa w spornym lokalu na stałe, nie nocuje w nim częściej niż raz, dwa razy w miesiącu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

VIII. Sąd rozpoznał skargę na decyzję Wojewody [...]z racji sprawowania wymiaru sprawiedliwości, polegającego na kontrolowaniu działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (art.1§1 i §2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz.U. z dnia 20 września 2002 r., Nr 153, poz.1269 z późn.zm.). Kontrola ta obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art.3§2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. Nr 153, poz.1270 z późn. zm. – zwanej dalej "p.p.s.a.").

Skargę należało oddalić, albowiem zaskarżona decyzja Wojewody jest zgodna z przepisami prawa obowiązującymi w dacie jej wydania.

Uwzględnienie przez wojewódzki sąd administracyjny skargi na orzeczenie organu administracji jest dopuszczalne tylko w razie stwierdzenia w toku kontroli tego orzeczenia naruszeń prawa wymienionych w art.145 § 1 p.p.s.a.

W świetle przywołanego przepisu sąd administracyjny:

1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi:

a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach;

3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach.

W ocenie Sądu naruszenia, o których mowa powyżej nie wystąpiły w niniejszej sprawie.

IX. Przedmiotem postępowania administracyjnego zakończonego zaskarżoną obecnie decyzją Wojewody było wymeldowanie skarżącej ze spornego lokalu na podstawie art.15 ust.2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych ("ustawy meldunkowej").

Zwrócić uwagę należy na następujące uwarunkowania prawne, regulujące kwestie wymeldowywania z pobytu w lokalu mieszkalnym osób w tym lokalu zameldowanych, wynikające zarówno z przepisów ustawy meldunkowej, jak i z utrwalonego orzecznictwa sądowego:

1. W pierwszej kolejności należy podkreślić, że w świetle art.9 ust.2b ustawy meldunkowej zameldowanie w lokalu służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu w tym lokalu. Z powyższego wynika, że ewidencja ludności służy wyłącznie zbieraniu informacji w zakresie danych o miejscu zamieszkania i pobytu osób, a więc rejestracji stanu faktycznego, a nie stanu prawnego. Nie rozstrzyga zatem ani o prawie do lokalu, ani o uprawnieniu do przebywania w nim.

2. Z art.15 ust.2 ustawy wynika, że organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Przepis ten służy eliminowaniu fikcji meldunkowej, tj. stanu, w którym ewidencja meldunkowa potwierdza zameldowanie w danym lokalu osoby, która faktycznie miejsce to opuściła.

3. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się pogląd, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust.2 ustawy jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne (wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 2001 r., sygn. akt V SA 3169/00).

4. W świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok z dnia 14 maja 2001 r., sygn.akt V SA 1496/00, publ. LEX nr 54454) pobyt stały w danym lokalu oznacza zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego lub długotrwałego przebywania, z wolą koncentracji w danym miejscu swoich spraw życiowych, w tym założenia ośrodka osobistych i majątkowych interesów (art.10 ust. 1 w zw. z art.6 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych oraz w zw. z art. 25 k.c.).

Miejscem koncentracji życiowych interesów zameldowanego jest miejsce, w którym osoba ta stale realizuje swoje podstawowe funkcje życiowe, tj. w szczególności mieszka, nocuje, spożywa posiłki, wypoczywa, przechowuje rzeczy niezbędne do codziennego funkcjonowania (odzież, żywność, meble), przyjmuje wizyty członków rodziny lub znajomych, utrzymuje chociażby okazjonalne kontakty z sąsiadami, przyjmuje i nadaje korespondencję. Miejscem stałego pobytu jest jednocześnie miejsce, w pobliżu którego lub w możliwie jak najmniejszym oddaleniu od którego zameldowany stara się koncentrować miejsce pracy lub nauki (ewentualnie miejsce dojazdu do miejsc pracy lub nauki), miejsca robienia zakupów i korzystania z usług, opieki medycznej, itd.

5. O istnieniu przesłanki opuszczenia, czy też nie opuszczenia miejsca stałego pobytu, można mówić wtedy, gdy całokształt zachowań zainteresowanej osoby będzie wskazywał, iż lokal, w którym była na stałe zameldowana jest nadal miejscem koncentracji jej interesów życiowych lub przestał być tego rodzaju miejscem.

6. Organy orzekające w sprawach o wymeldowanie, zobowiązane są do wzięcia pod uwagę nie pojedynczych, jednostkowych faktów związanych z funkcjonowaniem osoby zameldowanej w lokalu, a powinny dążyć do ustalenia możliwie szerokiego (uzasadnionego jednakże przedmiotem postępowania) kontekstu zachowań i działań zameldowanego, mających związek z lokalem. W nieunikniony sposób powyższe powoduje konieczność badania niektórych istotnych aspektów sytuacji osobistej zameldowanego (charakteru jego związków rodzinnych, majątkowych, trybu życia, itd.).

X. Odnosząc wskazane wyżej uwarunkowania prawne do niniejszej sprawy należy stwierdzić, co następuje:

1. Ocenę organów obu instancji, że skarżąca opuściła sporny lokal w rozumieniu art.15 ust.2 ustawy meldunkowej, co stanowiło obligatoryjną przesłankę do wymeldowania skarżącej ze spornego lokalu, uznać należy za trafną.

2. Okoliczności, że począwszy od 2005 r. skarżąca zaprzestała zamieszkiwania w spornym lokalu na stałe nie neguje sama skarżąca, co jednoznacznie wynika z jej oświadczenia złożonego na rozprawie przed Sądem (ten sam wniosek wynika również m.in. z treści sporządzonego przez skarżącą pozwu o ustanowienie rozdzielności majątkowej). Odmiennie jednakże niż organy, skarżąca podnosi, że okoliczność ta nie świadczy o trwałym, a jedynie o przejściowym opuszczeniu przez nią lokalu, któremu to opuszczeniu towarzyszy zamiar powrotu do lokalu. Takiej oceny stanu faktycznego, formułowanej w sprawie przez skarżącą, podzielić nie można.

3. Zasadnicze znaczenie dla oceny zaistniałego stanu faktycznego sprawy w kontekście art.15 ust.2 ustawy meldunkowej ma długotrwałość okresu niezamieszkiwania przez skarżącą w spornym lokalu, w którym to okresie skarżąca nie podjęła starań na rzecz powtórnego w nim zamieszkania. Powtórnie wskazać należy, że w świetle art.9 ust.2b ustawy meldunkowej celem zameldowania danej osoby w lokalu jest wyłącznie zaewidencjonowanie faktu pobytu w tym lokalu. Ewidencja meldunkowa ma zatem za zadanie odzwierciedlać stan faktyczny, tj, przebywanie albo nieprzebywanie danej osoby w danym lokalu. Sytuacja, w której istnieje rozbieżność pomiędzy stanem ewidencyjnym a stanem rzeczywistym (w szczególności, gdy w lokalu zameldowana jest osoba w nim niezamieszkująca) jest równoznaczna ze stanem fikcji meldunkowej, który musi być przez organy ewidencyjne eliminowany.

4. Nie ma wystarczających podstaw do przyjęcia, że opuszczenie spornego lokalu przez skarżącą było wymuszone przez osoby trzecie, w tym w szczególności przez wnioskodawcę, za pomoc gróźb, czy też przemocy fizycznej lub psychicznej. Sugestie tego rodzaju pojawiły się wprawdzie w piśmie procesowym skarżącej z dnia 25 września 2013 r., niemniej nie zostały one wsparte przekonującymi dowodami. Jednakże nawet, gdyby fakty takie miały miejsce, to w świetle ugruntowanego orzecznictwa sądowo – administracyjnego osoba, która w następstwie wymuszenia na niej opuszczenia lokalu wbrew jej woli nie podejmuje kroków prawnych, mających prowadzić do umożliwienia jej powrotu do lokalu, winna być traktowana, jako osoba, która ostatecznie zaakceptowała, czy też pogodziła się z faktem wymuszenia na niej opuszczenia lokalu. W oczywisty sposób w niniejszej sprawie nie miało miejsce w szczególności wytoczenie przez skarżącą powództwa o przywrócenie posiadania spornego lokalu. W konsekwencji powyższego rozpatrywana sprawa nie jest sprawą, w której ocena stanu faktycznego sprawy pod kątem niedobrowolności opuszczenia spornego lokalu przez skarżącą, znajdowałaby uzasadnienie.

5. Materiał dowodowy sprawy, w tym w szczególności oświadczenia skarżącej dowodzą tego, że bezpośrednią przyczyną opuszczenia przez skarżącą spornego lokalu w 2005 r. i zamieszkania u matki był zamiar zaprzestania przez skarżącą wspólnego pożycia z wnioskodawcą (z uwagi na konflikty między stronami). Według oświadczeń skarżącej od 2008 r. zamieszkiwanie przez skarżącą wspólnie z matką stało się konieczne również z tej przyczyny, że matka skarżącej poważnie podupadła na zdrowiu, wymagając w związku z powyższym stałej opieki. W ocenie Sądu wskazanej wyżej okoliczności nie można traktować jako przeszkody do wymeldowania skarżącej ze spornego lokalu (z racji tego, że miałoby to być zdarzenie o charakterze nadzwyczajnym, wymuszające na skarżącej nieplanowane przez nią wcześniej, czasowe przebywanie poza miejscem stałego pobytu, a jednocześnie z okoliczności sprawy wynikałoby w sposób niewątpliwy, że skarżąca ma zamiar do spornego lokalu powrócić niezwłocznie po ustaniu tej przeszkody). Podkreślić bowiem ponownie należy, że przeniesienie się przez skarżącą do matki w 2005 r. nie nastąpiło w celu objęcia matki opieką (która to potrzeba powstała dopiero w roku 2008), a w celu zaprzestania wspólnego pożycia z mężem. Objęcie przez skarżącą swojej matki opieką nastąpiło zatem już po kilkuletnim okresie nieprzebywania skarżącej w spornym lokalu, który to okres już był wystarczający do uznania, że skarżąca opuściła sporny lokal w rozumieniu art.15 ust.2 ustawy meldunkowej. W ocenie Sądu materiał dowodowy sprawy nie daje podstaw do przyjęcia, że gdyby nie pogorszenie zdrowia matki w 2008 r. skarżąca powróciłby do spornego lokalu. Wprawdzie skarżąca powołała się na fakt, że w dniu 16 lutego 2010 r. skarżąca zawarła z wnioskodawcą (w obecności ich syna) umowę, regulującą podział spornego lokalu do użytkowania (k.22 akt Prezydenta), niemniej następstwem powyższego nie był powrót skarżącej do spornego lokalu, co skarżąca przyznała na rozprawie, oświadczając że od czterech lat przebywa w lokalu najwyżej dwa dni w miesiącu (można w tej sytuacji mówić wyłącznie o sporadycznym kontakcie z lokalem, nie zaś o zamieszkaniu w nim). Okoliczności faktyczne niniejszej sprawy skłaniają zatem do wniosku, że konieczność sprawowania opieki nad matką była nie wyłącznym, a jedynie dodatkowym powodem niezamieszkiwania przez skarżącą w spornym lokalu.

Tym samym skarga nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, w konsekwencji czego podlega oddaleniu.

Z powyższych względów Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art.151 p.p.s.a.