Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Nowak, Sędziowie, Asesor WSA Aneta Majowska, Sędzia WSA Artur Żurawik (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 lipca 2024 r. sprawy ze skargi H. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 1 lutego 2024 r. nr SKO.PS/41.5/1459/2023/26751 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania dziecka w rodzinie zastępczej spokrewnionej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia 13 grudnia 2023 r. nr [...].

Decyzją z dnia 13 grudnia 2023 r., nr [...], wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta S., działając na podstawie art. 80 ust. 1 pkt 1 i in. ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (obecnie j.t. Dz. U. z 2024 r., poz. 177 – dalej u.w.r.), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie j.t. Dz. U. z 2024 r., poz. 572, dalej - k.p.a.) i in., orzekając wobec H. N. (dalej: "strona", "skarżąca") odmówiono jej przyznania świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania dziecka W. K. w rodzinie zastępczej spokrewnionej.

W uzasadnieniu wskazano m. in., że Sąd Rejonowy w S., [...] Wydział [...], postanowieniem z dnia [...] r., sygn. akt. [...], w trybie zabezpieczenia powierzył stronie wykonywanie pieczy nad małoletnią na czas trwania postępowania. Tym samym Sąd nie ustanowił jej rodziną zastępczą. Nie ma zatem podstawy prawnej do przyznania wnioskowanego świadczenia.

Skarżąca złożyła odwołanie od ww. decyzji. Zarzuciła m. in. wadliwą wykładnię przepisów, bowiem powierzenie pieczy w świetle orzecznictwa sądowego jest równoważne z ustanowieniem rodziny zastępczej.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej SKO) decyzją z dnia 1 lutego 2024 r., nr SKO.PS/41.5/1459/2023/26751, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ II instancji wskazał m. in., że zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa i zasługuje na utrzymanie w mocy. Strona nie spełnia przesłanek do otrzymania ww. świadczenia, gdyż dziecko zostało jej powierzone w pieczę. Nie jest dla małoletniej rodziną zastępczą, tymczasową rodziną zastępczą, czy też rodziną pomocową, o których mowa w relewantnych przepisach.

Strona złożyła skargę na ww. decyzję SKO. Powieliła zarzuty z odwołania. Podała, że faktycznemu opiekunowi należą się takie same świadczenia, jak rodzinie zastępczej.

SKO w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie. W uzasadnieniu organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2024 roku, poz. 935 – dalej p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną.

Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonego aktu wykazało, że jest on dotknięty uchybieniami uzasadniającymi jego wzruszenie. Zaskarżone rozstrzygnięcie narusza bowiem przepisy prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, co w świetle art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. skutkuje jego uchyleniem.

W świetle art. 80 ust. 1 u.w.r. rodzinie zastępczej oraz prowadzącemu rodzinny dom dziecka, na każde umieszczone dziecko, przysługuje świadczenie na pokrycie kosztów jego utrzymania.

Świadczenie to służy pokryciu kosztów związanych z opieką nad osobą małoletnią, dla której ustanowiono przedmiotową pieczę. Dotyczy to zwłaszcza kosztów utrzymania małoletniego i zapewnienia mu odpowiednich warunków życia.

Przy tym w świetle art. 71 ust. 1 Konstytucji RP Państwo w swojej polityce społecznej i gospodarczej uwzględnia dobro rodziny. Rodziny znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, zwłaszcza wielodzietne i niepełne, mają prawo do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych. Art. 72 ust. 1 Konstytucji stanowi z kolei, że Rzeczpospolita Polska zapewnia ochronę praw dziecka.

Postanowieniem z dnia [...] r. Sąd Rejonowy w S. powierzył stronie w trybie zabezpieczenia wykonywanie pieczy nad małoletnią na czas trwania postępowania. Zatem skarżąca realizuje swe zadania w trybie określonym przez Sąd, działający w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej.

Jest oczywiste, że realizacja powyższych standardów konstytucyjnych zwykle będzie pociągała za sobą określone koszty. Skoro Państwo realizuje tu swe zadania, poprzez zlecenie bezpośredniego ich wykonywania innym podmiotom, np. osobom fizycznym sprawującym pieczę nad małoletnimi, ma obowiązek zapewnić finansowanie takiej działalności.

Z ekonomicznego punktu widzenia formalne umieszczenie dziecka w pieczy zastępczej nie różni się od powierzenia pieczy na czas postępowania przed sądem. Także w tym przypadku zwiększają się koszty prowadzenia gospodarstwa domowego osoby, której pieczę powierzono.

Nie można tu także abstrahować od wyrażonej w 32 ust. 1 Konstytucji RP zasady równego traktowania. Nie można bowiem akceptować sytuacji, gdy podmiot sprawujący faktycznie pieczę bieżącą na dzieckiem zostałby pozbawiony uprawnienia do świadczenia wyłącznie z tego względu, że nie uzyskał orzeczenia o ustanowieniu rodziny zastępczej a jednocześnie legitymuje się orzeczeniem o powierzeniu pieczy bieżącej i faktycznie ją sprawuje.

Jakkolwiek różnicowanie poszczególnych podmiotów w pewnych sytuacjach jest dopuszczalne, to jednak osoby legitymujące się posiadaniem takiej samej cechy istotnej (tu: "sprawowanie pieczy nad osobą małoletnią na mocy powierzenia jej orzeczeniem sądowym" – por. art. 35 ust. 1 u.w.r.) nie powinny być w ramach danej grupy dyskryminowane (art. 32 ust. 2 Konstytucji RP). Jest to istotne zwłaszcza wobec brzmienia preambuły u.w.r. oraz art. 2 tego aktu prawnego, który w sposób szeroki wskazuje, iż "System pieczy zastępczej to zespół osób, instytucji i działań mających na celu zapewnienie czasowej opieki i wychowania dzieciom w przypadkach niemożności sprawowania opieki i wychowania przez rodziców."

Tym samym konieczne było dokonanie prokonstytucyjnej wykładni art. 80 ust. 1 u.w.r.

Organ odwoławczy podjął próbę wyjaśnienia podstawy faktycznej i prawnej rozstrzygnięcia, jednak i on nie dostrzegł wadliwości aktu, który utrzymał w mocy, przez co należy uznać i jego rozstrzygnięcie za nieodpowiadające prawu.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy powinny mieć na uwadze powyższe ustalenia, bacząc by nie naruszono reguł postępowania oraz by rozstrzygnięcia odpowiadały prawu materialnemu. Dane dotyczące sytuacji faktycznej należy uaktualnić i wziąć pod uwagę przy wydaniu rozstrzygnięcia.

Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym nastąpiło zgodnie z art. 119 pkt 2 i art. 120 p.p.s.a.

Powołane wyżej orzecznictwo sądowo-administracyjne dostępne jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.