Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Maciej Dybowski Sędziowie: Sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędzia del. WSA Rafał Wolnik (spr.) Protokolant: sekretarz sądowy Justyna Łaskawska po rozpoznaniu w dniu 5 marca 2020 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej S. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 października 2017 r. sygn. akt IV SA/Wa 1278/17 w sprawie ze skargi S. G. na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia 1. oddala skargę kasacyjną; 2. odstępuje od zasądzenia od S. G. na rzecz Ministra Rozwoju zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 6 października 2017 r., sygn. akt IV SA/Wa 1278/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu sprawy ze skargi S. G. na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] marca 2017 r., nr [...], w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia, oddalił skargę.

W uzasadnieniu powyższego wyroku zawarto następujące ustalenia faktyczne:

Orzeczeniem z dnia [...] listopada 1951 r. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] wywłaszczyło nieruchomość zapisaną w dawnej księdze wieczystej KW [...] tom [...] wykaz [...], parcela nr [...] o powierzchni [...] m2, położoną w [...] przy ul. [... [...], stanowiącej własność L. D. Aktualnie wywłaszczonej nieruchomości odpowiadają działki ewidencyjne nr [...] (objęta księgą wieczystą nr KW [...]) i nr [...] (objęta księgą wieczystą nr [...]).

Przedmiotowa nieruchomość została wywłaszczona w trybie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r., o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r. (Dz.U. z 1948 r. nr 20, poz. 138, z póżn. zm.), zwanego dalej dekretem. Orzeczenie o wywłaszczeniu zostało opublikowane w Dzienniku Urzędowym Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] listopada 1951 r. (Nr [...], poz. [...]), weszło do obrotu prawnego i stało się ostateczne.

Pismem, które wpłynęło do Wojewody [...] w dniu [...] lipca 2013 r. skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności ww orzeczenia. Wskazał, iż jest jednym ze spadkobierców byłego właściciela przedmiotowej nieruchomości.

W toku postępowania organ ustalił, że zgodnie z treścią wniosku Dyrekcji [...] z dnia [...] lipca 1950 r. na nieruchomości przy ul. [...] [...] wybudowano dom mieszkalny dla pracowników [...], zaś na sąsiedniej nieruchomości (nr [...]) położono fundamenty drugiego domu (bliźniaczego), który miał spełniać analogiczną funkcję. Budowy jednak nie dokończono przed wyzwoleniem [...] w 1945 r. zaś po ustąpieniu okupanta działka ta była wykorzystywana pod ogródki warzywne przez pracowników [...] zamieszkujących w budynku nr [...]. Nieruchomość położona przy ul. [...] [...], podobnie jak zabudowana nieruchomość przy ul. [...] [...], weszła w posiadanie [...] bezpośrednio po ustąpieniu okupanta.

Minister uznał, że przedmiotowa nieruchomość została zajęta przez okupanta pod budowę domu mieszkalnego dla pracowników [...], zaś po jego ustąpieniu była ona dalej wykorzystywana na ten sam cel, w tym także w dniu [...] kwietnia 1948 r. W ocenie organu zapewnienie mieszkań służbowych pracownikom [...], zwłaszcza w okresie bezpośrednio powojennym, należało uznać za cel określony w art. pkt 1 lit. b) dekretu, tj. cel związany z funkcjonowaniem przedsiębiorstwa państwowego podstawowej gałęzi gospodarki. Pracownicy [...] pełnili bowiem służbę, a stosunek służbowy miał charakter publiczno-prawny.

Na skutek wniosku skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy, Minister Infrastruktury i Budownictwa, zaskarżoną do Sądu pierwszej instancji decyzją, utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] listopada 2015 r. uznając, że zgodnie z poczynionymi ponownie ustaleniami, brak jest podstaw do stwierdzenia aby zaistniały okoliczności powodujące konieczność wyeliminowania badanej decyzji w prowadzonym trybie.

W skardze na powyższą decyzję skarżący wniósł o jej uchylenie oraz o uchylenie poprzedzającej ją decyzji Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] listopada 2015 r. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania jak i o zasądzenie kosztów postępowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie: Dz.U. z 2019 r., poz. 2325), zwanej dalej p.p.s.a., wskazał, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Sąd pierwszej instancji wskazał, że stwierdzenie na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. nieważności decyzji w niniejszej sprawie wymaga bezspornego ustalenia, że w dniu wydania takiej decyzji nie była spełniona przynajmniej jedna z trzech obligatoryjnie występujących przesłanek wywłaszczenia. Po pierwsze nieruchomość musiała zostać zajęta w okresie od 1 września 1939 r. do 9 maja 1945 r. na cele określone w art. 2 pkt 1 dekretu. Po drugie musiała się ona znajdować w dniu wejścia w życie dekretu, tj. w dniu 16 kwietnia 1948 r., we władaniu Skarbu Państwa, związków samorządu terytorialnego lub przedsiębiorstw państwowych. Po trzecie musiała ona być w momencie wywłaszczenia użytkowana na cele wymienione w art. 2 pkt 1.

W ocenie Sądu pierwszej instancji materiał dowodowy zebrany w sprawie jednoznacznie wykazał, iż przesłanki wywłaszczenia zostały spełnione. Przede wszystkim nie budzi wątpliwości okoliczność, iż w okresie od dnia 1 września 1939 r. do dnia 9 maja 1945 r. przedmiotowa nieruchomość była przeznaczona pod działalność [...] a po wyzwoleniu [...] – [...]. Przedmiotowa nieruchomość została zagospodarowana na mieszkania pracowników [...]. W ocenie Sądu zagwarantowanie ciągłości pracy [...], z uwagi na jej kluczowe znaczenie dla funkcjonowania instytucji państwowych, jak i gospodarki narodowej, wymagało również zabezpieczenia mieszkań dla pracowników pełniących służbę na [...] i w tym kontekście, mieszkania dla pracowników [...], nie stanowiły elementu wsparcia socjalnego, ale bezpośredni element związany z prawidłowym funkcjonowaniem przedsiębiorstwa państwowego. Zarówno okres jak i cel zajęcia przedmiotowej nieruchomości, przewidziany dekretem, został zachowany. Nie ulega bowiem wątpliwości Sądu, iż nieruchomość ta w dniu wejścia w życie dekretu, tj. w dniu 16 kwietnia 1948 r., pozostawała we władaniu [...] tj. przedsiębiorstwa państwowego.

Sąd pierwszej instancji za nieuzasadnione uznał również pozostałe zarzuty skargi wskazując przy tym na motywy swojego stanowiska.

Na marginesie Sąd wskazał, że skarżący wystąpił z przedmiotowym wnioskiem dopiero po upływie ponad sześćdziesięciu lat od daty wydania kwestionowanego orzeczenia. Nie zachowanie się akt po ponad 60 latach od wydania orzeczenia nie może prowadzić do domniemania, że wskazane w skardze dokumenty nigdy nie zostały sporządzone, tym samym również niedopuszczalne jest domniemanie, że doszło do rażącego naruszenia prawa.

Od powyższego wyroku skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł S. G., zarzucając:

1. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy w postaci art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez:

a. nieodniesienie się w uzasadnieniu wyroku do zarzutów podniesionych przez skarżącego w skardze w taki sposób, aby możliwa była kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku,

b. przyjęcie przy ustalaniu stanu sprawy domniemania na niekorzyść strony postępowania administracyjnego polegającego na uznaniu, iż w niniejszej sprawie dokonano wszelkich prawem wymaganych czynności w trakcie procedury wywłaszczenia pomimo braku akt to potwierdzających;

2. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy w postaci art. 145 § 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi w sytuacji, gdy decyzja była obarczona poniżej egzemplifikowanymi przesłankami nieważności i naruszała:

- art. 156 § 1 pkt 2 i 4 k.p.a. poprzez odmowę stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] listopada 1951 r., pomimo że orzeczenie zostało skierowane do L. D., który zmarł w roku 1939, o czym Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] posiadało wiedzę,

- art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez odmowę stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] listopada 1951 r., pomimo że orzeczenie w sposób rażący naruszało prawo w ten sposób, że:

a/ w okresie od 1.09.1939 r. do 9.05.1945 r. nieruchomość nie była zajęta na cele wskazane w art. 2 pkt 1 dekretu,

b/ nieruchomość nie była użytkowana na cele przedsiębiorstw podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, będącymi przedsiębiorstwami państwowymi, gdyż za takie przeznaczenie nie sposób przyjąć wybudowania na nieruchomości budynku mieszkalnego dla pracowników [...] a później po 1945 roku [...], nie była również użytkowana na inne cele wymienione w art. 2 pkt 1 dekretu;

3. art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez odmowę stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] listopada 1951 r., pomimo że orzeczenie w sposób rażący naruszało prawo w postaci art. 2 pkt 1 dekretu poprzez uznanie, iż [...] miała obowiązek zapewnienia swoim pracownikom lokali mieszkalnych, podczas gdy było wręcz przeciwnie - to pracownicy [...] mieli być wobec swojego pracodawcy dyspozycyjni, jednakże nie wiązało się to z obowiązkiem prawnym pracodawcy, stąd też nie sposób uznać, iż spełniony został cel z art. 2 pkt 1 lit. b) dekretu;

4. art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez odmowę stwierdzenia nieważność: orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] listopada 1951 r., pomimo że orzeczenie w sposób rażący naruszało prawo w postaci art. 17 § 2 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 24 września 1934 r. – Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym, poprzez niezałączenie do wniosku informacji zawierającej imiona, nazwiska i adresy właścicieli oraz tych osób trzecich, którym służą prawa rzeczowe na danej nieruchomości, z wymienieniem tych praw zgodnie z księgą hipoteczną, a w braku jej na zasadzie innych odpowiednich dokumentów, co winno skutkować uchyleniem decyzji Ministra i przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania.

Wskazując na powyższe skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Ponadto wniesiono o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor przedstawił argumenty na poparcie swoich zarzutów.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu wskazał, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

W piśmie z dnia [...] lutego 2020 r. skarżący poinformował Naczelny Sąd Administracyjny o śmierci [...] uczestników postępowania wskazując jednocześnie następców prawnych wraz z podstawą nabycia spadku oraz ich adresy do doręczeń.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Granice te determinują kierunek postępowania Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Wobec niestwierdzenia przesłanek nieważności postępowania, Naczelny Sąd Administracyjny dokonał oceny podstaw i zarzutów kasacyjnych.

Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie, albowiem podniesione w niej zarzuty okazały się nieusprawiedliwione.

Na wstępie przypomnieć przyjdzie, że w niniejszej sprawie kontroli sądowoadministracyjnej poddane zostało orzeczenie organu administracji publicznej wydane w jednym z nadzwyczajnych postępowań uregulowanych przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego – mianowicie w postępowaniu nieważnościowym. Stwierdzenie nieważności decyzji stanowi wyjątek od zasady trwałości decyzji ostatecznych wyrażonej w art. 16 k.p.a. Z tej przyczyny instytucja ta ma zastosowanie w sprawach, w których w sposób niebudzący wątpliwości wykazano zaistnienie jednej z przesłanek wskazanych w art. 156 § 1 k.p.a. Wszelkie wątpliwości dotyczące zgodności z prawem kontrolowanej decyzji, należy interpretować na korzyść pozostawienia decyzji ostatecznej w obrocie prawnym, celem zagwarantowania bezpieczeństwa obrotu prawnego. Wobec zasady trwałości decyzji ostatecznych w orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtował się i utrwalił pogląd, że w przypadku niemożności odnalezienia lub niezachowania się w całości akt archiwalnych, dotyczących kontrolowanego orzeczenia, po upływie znacznego okresu (w niniejszej sprawie blisko [...] lat), ewentualne braki w materiale dowodowym należy interpretować na korzyść pozostawienia orzeczenia w obrocie prawnym. Nie można domniemywać zajścia przesłanek stwierdzenia nieważności decyzji w przypadku braku niezbitych dowodów na ich zaistnienie.

Wskazać też wypadnie, że przedmiotem postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji nie jest ponowne merytoryczne rozpatrzenie sprawy, rozstrzygniętej kwestionowaną decyzją; do tego celu służy instytucja odwołania od decyzji (art. 127-140 k.p.a.). Przedmiotem postępowania nieważnościowego jest weryfikacja ostatecznej decyzji przez pryzmat przesłanek wymienionych enumeratywnie w art. 156 § 1 k.p.a.

Przechodząc do oceny zarzutów kasacyjnych, w pierwszej kolejności odnieść się przyjdzie do zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy i zarzutów podniesionych w skardze oraz podstawę prawną rozstrzygnięcia i jej wyjaśnienie. Wymóg zwięzłego przedstawienia zarzutów i wyjaśnienia podstawy prawnej nie oznacza, że sąd administracyjny ma obowiązek szczegółowo analizować wszystkie zarzuty skargi, nawet te pozbawione znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Należy zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 174 pkt 2 p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji dostatecznie wyjaśnił podstawy rozstrzygnięcia. Sporządzone uzasadnienie w dostatecznym zakresie prezentuje stanowisko Sądu pierwszej instancji, pozwala na jego poznanie i kontrolę, wobec czego zarzut postawiony w pkt 1a petitum skargi kasacyjnej nie mógł odnieść skutku.

Odnośnie zarzutu sformułowanego w pkt 1b petitum skargi kasacyjnej wskazać należy, co już wyżej zaznaczono, że w orzecznictwie sądów administracyjnych za utrwalone można uznać stanowisko, zgodnie z którym po znacznym upływie czasu wątpliwości co do ustalenia, że decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa, należy rozstrzygać na korzyść legalności zaskarżonej decyzji. Jeśli w postępowaniu nadzwyczajnym brak jest jednoznacznych dowodów zezwalających na podważenie ustaleń zawartych w decyzjach ostatecznych, którym art. 16 k.p.a. przyznaje cechę trwałości, to brak ten stanowi negatywną przesłankę do wzruszenia przedmiotowych decyzji. W sytuacji wieloletniego upływu czasu, to na zwlekającym ze złożeniem wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia (następcą prawnym właściciela wywłaszczonej nieruchomości), ciąży wykazanie przesłanek nieważności (por. wyrok NSA z dnia 21 listopada 2017 r., sygn. akt I OSK 202/16). Zatem ewentualne braki materiału dowodowego przemawiają raczej za utrzymaniem decyzji w obrocie prawnym niż jej wyeliminowaniem.

Wszystkie pozostałe zarzuty skargi kasacyjnej oscylują wokół próby wykazania, że w kontrolowanym postępowaniu doszło do naruszenia art. 156 § 1 pkt 2 i 4 k.p.a. poprzez odmowę stwierdzenia nieważności orzeczenia z dnia [...] listopada 1951 r.

Odnosząc się kolejno do tych zarzutów zauważyć wypadnie, że w okolicznościach niniejszej sprawy nie sposób się zgodzić z twierdzeniem skarżącego, że orzeczenie z 1951 r. zostało skierowane do osoby nieżyjącej. Zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 4 dekretu, zawiadomienia i doręczenia dla właściciela lub posiadacza nieruchomości dokonywane były przez ogłoszenie w Wojewódzkim Dzienniku Urzędowym i przez wywieszenie w siedzibie właściwego zarządu gminnego lub miejskiego. W toku postępowania ustalono, co nie było kwestionowane, że istotne dla postępowania wywłaszczeniowego ogłoszenia zostały dokonane zgodnie z tym przepisem. Faktem niespornym jest również i to, że L. D. zmarł przed wszczęciem tego postępowania. Zważyć zatem w tym miejscu wypadnie, że orzeczenie wywłaszczeniowe było adresowane do aktualnych właścicieli lub posiadaczy nieruchomości w drodze ogłoszenia. Oznacza to, że w dniu [...] listopada 1951 r. było ono skierowane do ówczesnych następców prawnych L. D. (podobnie NSA w wyroku z dnia 12 lipca 2019 r., sygn. akt I OSK 2140/17). Wskazanie byłego właściciela z imienia i nazwiska stanowiło pochodną określenia nieruchomości figurującego w księgach hipotecznych i w świetle powyższych rozważań nie musiało być jednoznaczne ze wskazaniem adresata decyzji. Tym samym taka sytuacja nie wyczerpuje przesłanek nieważności, o których mowa w art. 156 § 1 pkt 2 i 4 k.p.a.

Również wbrew twierdzeniom skarżącego nie sposób uznać, że przedmiotowa nieruchomość w okresie okupacji i bezpośrednio po jej zakończeniu nie była zajęta na cele dekretowe. Z art. 1 ust. 1 dekretu wynika, że wywłaszczenie nieruchomości przewidziane w tym przepisie było dopuszczalne tylko wówczas, gdy spełnione zostały łącznie następujące przesłanki:

1) nieruchomość podlegająca wywłaszczeniu została zajęta w okresie od 1 września 1939 r. do 9 maja 1945 r. na cele wymienione w art. 2 pkt 1) dekretu, a zatem:

a) na cele budowy, rozwoju i utrzymania urządzeń komunikacji publicznej,

b) na cele przedsiębiorstw podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, będących przedsiębiorstwami państwowymi lub przejętych na własność Państwa,

c) na cele wojskowe,

d) pod ulice i place publiczne, skwery, zieleńce, parki, place sportowe i cmentarze,

e) pod zalesienia lub na melioracje,

f) na cele użyteczności publicznej,

2) nieruchomość jest nadal użytkowana na cele wymienione w pkt 1 lub w planach zagospodarowania przestrzennego bądź w wytycznych do tych planów jest przewidziana na cele wymienione w pkt 1 i została częściowo lub całkowicie zagospodarowana z funduszów publicznych bądź też zagospodarowanie jej jest przewidziane do realizacji w pierwszej kolejności planu,

3) w dniu wejścia w życie dekretu, tj. w dniu 16 kwietnia 1948 r., nieruchomość znajdowała się we władaniu Skarbu Państwa, związków samorządu terytorialnego lub przedsiębiorstw państwowych.

Ponadto analiza tego przepisu prowadzi do wniosku, że dla oceny, czy nieruchomość została zajęta na cele publiczne, miarodajny jest stan prawny i faktyczny nieruchomości istniejący w okresie od dnia 1 września 1939 r. do dnia 9 maja 1945 r., zaś późniejszy stan prawny i faktyczny nieruchomości podlegającej wywłaszczeniu może mieć znaczenie jedynie dla ustalenia, czy nieruchomość ta w dniu 16 kwietnia 1948 r. "znajdowała się we władaniu Skarbu Państwa, związków samorządu terytorialnego lub przedsiębiorstw państwowych" i jest "nadal użytkowana" w rozumieniu art. 2 pkt 2 dekretu.

Dokonane przez organ ustalenia w toku postępowania, zaakceptowane przez Sąd pierwszej instancji i nie podważone skutecznie przez skarżącego, prowadzą do konkluzji, że na przedmiotowej nieruchomości wybudowano w latach okupacji dom mieszkalny dla pracowników [...]. Nieruchomość bezpośrednio po zakończeniu wojny została objęta w posiadanie przez [...]. Zarówno w czasie okupacji, jak i bezpośrednio po niej, jak również w dniu [...] kwietnia 1948 r., nieruchomość wykorzystywana była na mieszkania dla pracowników [...].

Wbrew twierdzeniom skarżącego uznać należy, że takie wykorzystanie nieruchomości stanowiło cel określony w art. 2 pkt 1 dekretu - i to zarówno wymieniony pod lit. b) jak i f).

Zgodnie z art. 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia [...] marca 1928 r. o utworzeniu państwowego przedsiębiorstwa "[...] [...], [...] i [...]", w brzmieniu obowiązującym od dnia [...] października 1932 r. (Dz. U. z 1932 r., Nr [...], poz. [...]), wykonywanie zastrzeżonego Państwu ustawą z dnia [...] czerwca 1924 r. o [...], [....] i [...] wyłącznego prawa zakładania, utrzymywania i eksploatacji urządzeń [...], [....] i [...] powierza się państwowemu przedsiębiorstwu pod nazwą "[...], [....] i [...] ". Taki przedmiot działalności nie nasuwa najmniejszych wątpliwości, że to przedsiębiorstwo było przedsiębiorstwem zaliczającym się do podstawowych gałęzi gospodarki narodowej. Jednocześnie realizowało cele użyteczności publicznej.

Z kolei zgodnie z art. 18 powołanego rozporządzenia Prezydenta RP, stosunek służbowy pracowników przedsiębiorstwa "[...], [....] i [...] " miał charakter publiczno-prawny. Z przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia [...] stycznia 1934 r. o stosunku służbowym pracowników państwowego przedsiębiorstwa "[...], [....] i [...]" (Dz. U. Nr 4, poz. 25), wynikało natomiast, że zapewnienie pracownikom [...] mieszkań miało bezpośredni wpływ na prawidłowe funkcjonowanie przedsiębiorstwa państwowego o kluczowym znaczeniu dla państwa i ogółu społeczeństwa, zwłaszcza mając na uwadze konieczność zapewnienia mieszkań pracownikom delegowanym (w sposób przymusowy) poza miejscowość, w której stale zamieszkiwali.

Z powołanych wyżej aktów prawnych wynika zatem jednoznacznie, że mieszkania dla [...] nie stanowiły elementu wsparcia socjalnego, ale bezpośredni element związany z prawidłowym funkcjonowaniem i utrzymaniem przedsiębiorstwa "[...], [....] i [...] ".

Wreszcie odnosząc się do ostatniego z zarzutów kasacyjnych wskazać należy, że nie doszło do rażącego naruszenia art. 17 § 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 24 września 1934 r. – Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym (Dz. U. Nr 86, poz. 776). Zgodnie bowiem z art. 4 ust. 1 pkt 2 dekretu, dane przewidziane m.in. w art. 17 § 2 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 24 września 1934 r., ubiegający się o wywłaszczenie przedstawi tylko o tyle, o ile jest w ich posiadaniu. Brak jest obecnie możliwości ustalenia w sposób niebudzący wątpliwości, w posiadaniu których z tych danych był wówczas wnioskodawca, a w posiadaniu których nie był. Nie sposób zatem czynić usprawiedliwionego zarzutu nieważności z okoliczności, której nie można ustalić.

Dodać jeszcze przyjdzie, że dla oceny zaistnienia dekretowych przesłanek wywłaszczenia bez znaczenia pozostaje okoliczność, w jaki sposób i przez kogo przedmiotowa nieruchomość była wykorzystywana po dacie [...] kwietnia 1948 r.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 184 p.p.s.a.

Od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego od skarżącego na rzecz organu odstąpiono na zasadzie art. 207 § 2 p.p.s.a.

Wskazać jeszcze wypadnie, że powołane wyżej orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl